Khi đứng ra làm chứng trong vụ kiện lớn nhằm vào OpenAI và CEO Sam Altman, Elon Musk kể lại vai trò của mình như một người đồng sáng lập đã góp phần xây dựng nên một trong những công ty AI quyền lực nhất thế giới.
Thế nhưng, theo ông, công ty ấy giờ đã trở thành một thứ hoàn toàn xa lạ, không còn giống với những gì ông từng hình dung ban đầu.
Theo các báo cáo, Musk nói với bồi thẩm đoàn: “Tôi đã cho họ 38 triệu USD gần như là vốn tài trợ miễn phí và họ đã dùng số tiền đó để tạo ra một công ty vì lợi nhuận trị giá 852 tỷ USD. Tôi đúng là một kẻ ngốc”.
CUỘC TRANH CHẤP VỀ SỨ MỆNH BAN ĐẦU CỦA OPENAI
Trọng tâm của vụ kiện giữa Elon Musk và OpenAI xoay quanh một câu hỏi khá căn bản là một tổ chức được thành lập với mục tiêu phi lợi nhuận, nhằm phục vụ lợi ích chung của nhân loại, liệu có thể chuyển mình thành một công ty AI thương mại mà không phản bội cam kết ban đầu hay không?
Musk cho rằng điều đó là không thể. Theo ông, mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa OpenAI và Microsoft, cùng việc chuyển sang mô hình lợi nhuận giới hạn, đã đi ngược lại sứ mệnh sáng lập.
Ông còn lo ngại rằng sự thay đổi này khiến rủi ro về an toàn ngày càng gia tăng, nhất là khi các hệ thống AI trở nên mạnh hơn nhưng lại thiếu minh bạch hơn trước.
Phía OpenAI thì bác bỏ lập luận này. Công ty khẳng định không có bất kỳ thỏa thuận ràng buộc nào buộc họ phải duy trì mô hình phi lợi nhuận truyền thống. Theo họ, cấu trúc hiện tại là cần thiết để có thể đáp ứng chi phí khổng lồ cho việc phát triển và triển khai AI tiên tiến một cách an toàn.
Đáng chú ý, OpenAI cũng đưa ra các bằng chứng nhằm phản bác Musk. Họ công bố loạt email từ năm 2018, trong đó chính Musk từng đề xuất gắn OpenAI với Tesla như một cỗ máy kiếm tiền. Đồng thời, thừa nhận rằng cần ngay lập tức hàng tỷ USD nếu muốn cạnh tranh với Google.
Bên cạnh đó, các trao đổi từ năm 2016 cho thấy Musk từng đồng ý với đồng sáng lập Ilya Sutskever rằng khi tiến gần hơn đến việc xây dựng AI, việc trở nên ít cởi mở hơn là hợp lý. Điều này dường như mâu thuẫn với lập luận hiện tại của ông rằng OpenAI vốn phải luôn theo hướng mã nguồn mở.
Nhìn rộng hơn, điều Musk thực sự nhấn mạnh không chỉ là tiền bạc, mà là linh hồn của AI. Ông cho rằng việc OpenAI chuyển từ một tổ chức phi lợi nhuận sang một thế lực vì lợi nhuận có sự hậu thuẫn của Microsoft (điều ông gọi là cướp bóc từ thiện) đã tạo ra một rủi ro an toàn mang tính sống còn.
Theo Musk, khi một công ty đặt lợi nhuận và định giá IPO lên trên sự an toàn của con người, các công ty sẽ bị cuốn vào một cuộc đua xuống đáy, nơi những biện pháp bảo vệ dễ bị xem nhẹ để vượt qua đối thủ như Google. Ông cảnh báo rằng việc để một tập đoàn duy nhất nắm quyền kiểm soát siêu trí tuệ số có thể dẫn đến hậu quả khó lường.
SAI SÓT CỦA ELON MUSK
Dù Elon Musk đưa ra những cảnh báo mang màu sắc “tận thế kiểu Terminator”, không khí phiên tòa lại trở nên khá gượng gạo khi bước vào phần đối chất. Cụ thể, luật sư chính của OpenAI, William Savitt, đã xoáy sâu vào mức độ hiểu biết thực tế của Musk về các quy trình an toàn đang được áp dụng trong ngành AI.
Khi bị hỏi liệu có quen thuộc với “safety cards” (thẻ an toàn) hay không, Musk phải thừa nhận rằng ông không chắc đó là gì, theo The Washington Post.
Với một người tự nhận là tiếng nói hàng đầu về an toàn AI, chi tiết này là một bất lợi đáng kể. Trong ngành, “Safety Card” hay “Model Card” được xem như “nhãn dinh dưỡng” của hệ thống AI, cung cấp thông tin về cách mô hình được huấn luyện, những thiên kiến có thể tồn tại, cũng như kết quả của các bài kiểm tra “red-teaming” nhằm đánh giá rủi ro của AI.
Việc Musk không nắm rõ khái niệm này đã tạo cơ hội để phía OpenAI lập luận rằng mối quan ngại của ông có thể không xuất phát từ hiểu biết kỹ thuật sâu, mà phần nào mang tính cá nhân khi ông không còn nắm quyền kiểm soát.
Nhìn bề ngoài, vụ kiện này giống như một cuộc đối đầu giữa các tỷ phú, nhưng tác động của nó có thể lan rộng hơn nhiều. Nếu Musk thành công trong việc buộc OpenAI quay trở lại mô hình phi lợi nhuận, cách thức cung cấp các dịch vụ như ChatGPT có thể thay đổi đáng kể, thậm chí chuyển sang hướng dễ tiếp cận hơn với công chúng.
Đồng thời, mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa Microsoft và OpenAI cũng có nguy cơ bị đảo ngược, kéo theo những thay đổi lớn trong cách các công cụ AI được tích hợp vào Windows hay các phần mềm như Word.
Bên cạnh đó, đề xuất mở mã nguồn các mô hình AI tiên tiến có thể thúc đẩy sự phổ biến của công nghệ mạnh mẽ đến tay nhiều người hơn và cũng đi kèm những lo ngại về an toàn, đúng như chính Musk đã cảnh báo.
Tính đến ngày 30/4, phiên tòa mới đi được khoảng một phần tư chặng đường và đang khép lại tuần xét xử đầu tiên. Musk dự kiến hoàn tất phần làm chứng của mình trong ngày, trong khi phiên tòa sẽ còn kéo dài thêm vài tuần nữa.
Trong thời gian tới, Sam Altman và Satya Nadella cũng được cho là sẽ ra làm chứng. Musk hiện yêu cầu khoản bồi thường lên tới 134 tỷ USD, số tiền mà ông nói sẽ được chuyển lại cho bộ phận phi lợi nhuận của OpenAI, đồng thời kêu gọi cách chức ngay lập tức CEO của công ty.
