Một nghiên cứu mới cho thấy việc kết hợp hai chế độ ăn nổi tiếng có thể giúp làm chậm quá trình lão hóa ở những cấu trúc quan trọng của não hơn 2 năm.
Chế độ ăn này có tên là MIND, được xây dựng bằng cách kết hợp những điểm tốt nhất của chế độ ăn Địa Trung Hải và chế độ ăn DASH, vốn được biết đến với lợi ích cho tim mạch và việc hạn chế muối.
Dù cả ba chế độ ăn đều dựa chủ yếu vào thực vật và khá tương đồng, MIND đặc biệt nhấn mạnh vào một số thực phẩm được cho là có lợi cho não, giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ.
Những thực phẩm này bao gồm quả mọng, các loại đậu, rau lá xanh, cá, thịt gia cầm, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu và các loại hạt. Ngược lại, các thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa như phô mai, bơ, thịt đỏ và đồ chiên rán được hạn chế tối đa.
Theo tác giả chính của nghiên cứu, những người tuân thủ chế độ MIND một cách chặt chẽ có xu hướng lão hóa não chậm hơn trong suốt khoảng 12 năm theo dõi. Đặc biệt, họ mất chất xám chậm hơn, đây là phần não đóng vai trò quan trọng trong trí nhớ, tư duy và khả năng ra quyết định.
Kết quả cho thấy cứ mỗi 3 điểm tăng trong mức độ tuân thủ chế độ ăn MIND sẽ giúp giảm khoảng 20% sự suy giảm chất xám, tương đương với việc làm chậm quá trình lão hóa não khoảng 2,5 năm.
Trước đó, cả chế độ ăn Địa Trung Hải và MIND đều đã được chứng minh có liên quan đến việc cải thiện suy giảm nhận thức và giảm nguy cơ mắc Alzheimer. Những phát hiện mới này tiếp tục củng cố quan điểm rằng mô hình ăn uống kiểu Địa Trung Hải mang lại lợi ích rõ rệt cho sức khỏe não bộ.
CHẾ ĐỘ ĂN GIÚP NÃO “GIÀ CHẬM” HƠN
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry đã phân tích chế độ ăn của hơn 1.600 người trưởng thành tham gia một nhánh của nghiên cứu Framingham Heart Study, công trình kéo dài nhiều thập kỷ nhằm tìm ra các yếu tố liên quan đến bệnh tim mạch.
Nhánh nghiên cứu này bắt đầu từ năm 1999, với những người tham gia có độ tuổi trung bình khoảng 60 và chưa có dấu hiệu đột quỵ hay sa sút trí tuệ.
Trong suốt khoảng 12 năm, những người tham gia cung cấp thông tin về chế độ ăn uống, kiểm tra sức khỏe định kỳ và chụp MRI não ít nhất hai lần.
Kết quả cho thấy, ngoài việc giảm tốc độ mất chất xám, những người tuân thủ chế độ MIND chặt chẽ hơn còn có tốc độ giãn nở não thất chậm hơn. Đây là các khoang chứa dịch trong não, thường sẽ mở rộng dần khi mô não co lại theo tuổi tác.
Cứ mỗi 3 điểm tăng trong mức độ tuân thủ chế độ ăn, tốc độ giãn não thất giảm khoảng 8%, tương đương với việc làm chậm quá trình lão hóa não thêm khoảng một năm. Thông thường, sự giãn nở của não thất tăng nhanh sau tuổi 60 và được xem là dấu hiệu của teo não, có liên quan đến bệnh Alzheimer cũng như suy giảm nhận thức.
Tuy vậy, do đây là nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân quả. Một khả năng khác cũng được đặt ra là nhân quả ngược, nghĩa là những người có não bộ khỏe mạnh hơn có xu hướng lựa chọn chế độ ăn tốt hơn. Dù vậy, cách giải thích hợp lý hơn vẫn là việc duy trì chế độ ăn lành mạnh có lợi cho cấu trúc và chức năng của não.
ĂN GÌ ĐỂ NÃO CHẬM LÃO HÓA?
Khi đi sâu vào từng nhóm thực phẩm, nghiên cứu cho thấy quả mọng và thịt gia cầm mang lại tác động rõ rệt nhất trong việc làm chậm lão hóa não. Quả mọng giúp làm chậm quá trình giãn não thất, trong khi thịt gia cầm vừa góp phần hạn chế sự suy giảm chất xám, vừa làm chậm sự giãn nở của các khoang dịch trong não.
Điều này được lý giải là nhờ quả mọng chứa nhiều chất chống oxy hóa và các hợp chất sinh học có lợi. Trong khi đó, thịt gia cầm cung cấp nguồn protein chất lượng cao, phù hợp với một chế độ ăn cân bằng.
Ngược lại, việc tiêu thụ nhiều đồ ngọt và thức ăn nhanh chiên rán lại có liên quan đến tốc độ lão hóa não nhanh hơn. Cụ thể, những thực phẩm này làm tăng tốc độ giãn não thất, còn việc ăn nhiều đồ ngọt còn liên quan đến sự suy giảm mạnh hơn ở hồi hải mã (vùng não đóng vai trò quan trọng đối với trí nhớ).
Nghiên cứu cũng ghi nhận một số kết quả khá bất ngờ. Việc ăn phô mai dường như có liên quan đến tác động bảo vệ não, trong khi tiêu thụ nhiều ngũ cốc nguyên hạt lại đi kèm với tốc độ suy giảm chất xám nhanh hơn.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng không nên hiểu những kết quả này theo nghĩa đơn giản. Trong chế độ ăn MIND, phô mai chỉ được sử dụng với lượng rất hạn chế nên không thể kết luận rằng bản thân phô mai có tác dụng bảo vệ não.
Với ngũ cốc nguyên hạt, khái niệm nguyên hạt trong những năm 1990 có thể khác xa so với tiêu chuẩn hiện nay, vì vậy cũng không đủ cơ sở để cho rằng nhóm thực phẩm này gây hại.
Điều quan trọng nhất không nằm ở một vài thực phẩm riêng lẻ mà ở toàn bộ cách ăn uống. Các loại thực phẩm thường được tiêu thụ cùng nhau, chính sự kết hợp tổng thể này mới tạo ra ảnh hưởng lớn đến sức khỏe não bộ.