Một nghiên cứu quy mô lớn tại Mỹ được công bố trên tạp chí khoa học British Journal of Nutrition cho thấy việc tiêu thụ thịt đỏ với số lượng lớn, đặc biệt là các loại thịt chế biến sẵn, có thể liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cao hơn. Đáng chú ý, nguy cơ này có xu hướng tăng lên theo từng khẩu phần thịt đỏ được bổ sung vào chế độ ăn hằng ngày.
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy việc thay thế thịt đỏ bằng protein có nguồn gốc thực vật hoặc những nguồn protein lành mạnh khác có thể giúp giảm mức nguy cơ tăng thêm này tới khoảng 14%.
Phát hiện này tiếp tục bổ sung vào ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy việc tiêu thụ thịt đỏ, nhất là các sản phẩm đã qua chế biến như xúc xích hay thịt xông khói, có liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc bệnh tiểu đường tuýp 2.
THỊT ĐỎ VÀ NGUY CƠ TIỂU ĐƯỜNG
Thịt đỏ thường được hiểu là phần thịt cơ lấy từ các loài động vật có vú. Những loại phổ biến bao gồm thịt bò, thịt heo, thịt cừu và thịt dê. Trong cách hiểu đơn giản ngoài đời sống, thịt của các loài động vật 4 chân thường được xếp vào nhóm thịt đỏ.
Dựa trên dữ liệu từ Khảo sát Kiểm tra Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia Hoa Kỳ (NHANES) giai đoạn 2003 – 2016, các nhà nghiên cứu đã phân tích chế độ ăn uống và nguy cơ mắc tiểu đường của 34.737 người trưởng thành.
Bệnh tiểu đường trong nghiên cứu được xác định dựa trên các tiêu chí chuẩn như chỉ số HbA1c, mức đường huyết lúc đói và việc có sử dụng thuốc điều trị tiểu đường hay không.
Kết quả cho thấy những người tiêu thụ nhiều thịt đỏ bao gồm cả thịt chế biến và chưa qua chế biến có nguy cơ mắc tiểu đường cao hơn so với những người ăn ít.
Cụ thể, nhóm ăn nhiều thịt đỏ nhất có khả năng mắc tiểu đường cao hơn tới 49% so với nhóm ăn ít nhất. Mỗi khẩu phần thịt đỏ được bổ sung mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường từ 10 - 16%, tùy thuộc vào loại thịt được tiêu thụ.
Điều đáng chú ý là mối liên hệ này vẫn còn rõ ràng ngay cả khi các nhà nghiên cứu đã điều chỉnh yếu tố chỉ số khối cơ thể (BMI). Điều đó cho thấy nguy cơ gia tăng không chỉ đơn thuần do thừa cân hay béo phì.
Ở chiều ngược lại, nghiên cứu cũng ghi nhận một tín hiệu tích cực. Khi thịt đỏ được thay thế bằng các thực phẩm khác như protein từ thực vật (các loại hạt, đậu), thịt gia cầm, sữa và các sản phẩm từ sữa, ngũ cốc nguyên hạt, cá hoặc trứng, nguy cơ mắc tiểu đường có thể giảm từ 9 - 14%. Hiệu quả giảm nguy cơ rõ rệt nhất được ghi nhận khi thay thế bằng các nguồn protein từ thực vật.
Dù vậy, nghiên cứu vẫn tồn tại một số hạn chế. Đây là nghiên cứu quan sát theo thiết kế cắt ngang nên chưa thể khẳng định việc ăn thịt đỏ trực tiếp gây ra tiểu đường. Dữ liệu về chế độ ăn cũng chỉ dựa trên việc người tham gia nhớ lại những gì đã ăn trong vòng 24 giờ trước đó, vì vậy chưa phản ánh đầy đủ thói quen ăn uống lâu dài.
Nghiên cứu cũng không thể đánh giá tác động dài hạn của việc tiêu thụ thịt đỏ hay việc thay thế bằng các loại thực phẩm khác. Bên cạnh đó, những yếu tố như di truyền hoặc các hành vi lối sống khác vẫn có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, dữ liệu cũng không phân biệt rõ người tham gia mắc tiểu đường tuýp 1 hay tuýp 2.
Các nhà khoa học cho rằng có nhiều cơ chế sinh học có thể giải thích mối liên hệ giữa thịt đỏ và nguy cơ tiểu đường. Thịt đỏ thường chứa nhiều chất béo bão hòa, có thể làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin theo thời gian.
Đồng thời, loại sắt đặc trưng trong thịt đỏ là heme iron nếu tích lũy quá nhiều có thể thúc đẩy stress oxy hóa và gây tổn thương các tế bào sản xuất insulin.
Đối với thịt chế biến sẵn, quá trình ướp và nấu ở nhiệt độ cao có thể tạo ra những hợp chất làm gia tăng phản ứng viêm trong cơ thể. Các sản phẩm thịt chế biến cũng thường chứa nhiều muối và nitrat, những yếu tố có thể làm giảm độ nhạy insulin.
Ngoài ra, chế độ ăn nhiều thịt đỏ thường đi kèm với việc tiêu thụ ít thực phẩm giàu chất xơ từ thực vật. Điều này cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát đường huyết của cơ thể.
ĂN THỊT ĐỎ THẾ NÀO CHO AN TOÀN?
Các chuyên gia dinh dưỡng từ lâu đã khuyến nghị nên hạn chế thịt đỏ trong chế độ ăn hàng tuần. Lượng được xem là hợp lý thường không quá hai khẩu phần mỗi tuần, trong đó mỗi khẩu phần khoảng 110 – 170 gram, gần bằng kích thước một nắm tay.
Bên cạnh đó, các loại thịt chế biến sẵn như thịt xông khói, giăm bông hay xúc xích nên được hạn chế tối đa vì chúng thường chứa nhiều muối, chất béo và các hợp chất hình thành trong quá trình chế biến có thể không tốt cho sức khỏe.
Đối với những người có nguy cơ cao hơn, chẳng hạn như người bị tiền tiểu đường, hội chứng chuyển hóa hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường, lượng thịt đỏ nên được giảm xuống khoảng một khẩu phần mỗi tuần hoặc ít hơn.
Tuy vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không nên coi bất kỳ nhóm thực phẩm nào là hoàn toàn xấu. Điều quan trọng là xây dựng một chế độ ăn cân bằng và đa dạng.
Một chế độ ăn hỗ trợ tốt cho sức khỏe chuyển hóa thường ưu tiên các nguồn thực phẩm như đậu và các loại hạt, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, cá và hải sản, thịt gia cầm cùng các sản phẩm sữa lên men, trong khi thịt đỏ chỉ nên được tiêu thụ thỉnh thoảng thay vì ăn thường xuyên mỗi ngày.
Ngoài việc điều chỉnh lượng thịt đỏ, nhiều thay đổi trong lối sống cũng có thể giúp giảm nguy cơ mắc tiểu đường. Việc đa dạng hóa nguồn protein trong khẩu phần ăn, giảm tiêu thụ đường bổ sung và các thực phẩm siêu chế biến, đồng thời tăng cường thực phẩm giàu protein thực vật và ngũ cốc nguyên hạt đều có lợi cho việc kiểm soát đường huyết.
Không chỉ vậy, duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục thường xuyên cũng đóng vai trò quan trọng. Ngay cả việc giảm một khẩu phần thịt đỏ mỗi ngày và thay thế bằng nguồn protein khác cũng có thể góp phần làm giảm đáng kể nguy cơ phát triển bệnh tiểu đường.
