Nhiều người thường cho rằng màn hình điện tử là nguyên nhân chính khiến mắt mệt mỏi và rát. Tuy nhiên, không ít người gặp tình trạng khô mắt, kích ứng hoặc cảm giác cộm khó chịu dù hầu như không sử dụng điện thoại hay máy tính trong thời gian dài.
Thực tế, đôi mắt phụ thuộc vào một lớp màng nước mắt rất mỏng để duy trì bề mặt trơn láng, trong suốt và dễ chịu. Khi lớp màng tinh tế này trở nên kém ổn định, các triệu chứng như khô, ngứa hoặc đau mắt bắt đầu xuất hiện.
Một nghiên cứu đăng trên Indian Journal of Ophthalmology cho thấy các yếu tố môi trường, quá trình lão hóa cùng với thói quen sinh hoạt hàng ngày đóng vai trò đáng kể trong sự hình thành của tình trạng trên.
Ngay cả khi không tiếp xúc nhiều với thiết bị điện tử, những thói quen thường nhật và môi trường sống xung quanh vẫn có thể khiến đôi mắt phải chịu áp lực lớn hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường.
NGUYÊN NHÂN ÍT AI ĐỂ Ý
Các bác sĩ chuyên khoa mô tả hội chứng khô mắt là tình trạng xảy ra khi đôi mắt không sản xuất đủ nước mắt hoặc khi lớp nước mắt trên bề mặt mắt bay hơi quá nhanh, khiến mắt mất đi độ ẩm cần thiết để duy trì sự thoải mái. Khi sự cân bằng này bị phá vỡ, cảm giác khô, rát, cộm hoặc kích ứng bắt đầu xuất hiện và có thể kéo dài trong nhiều giờ.
Thực chất, nước mắt không chỉ đơn thuần là nước. Đây là một hỗn hợp phức tạp gồm dầu, chất nhầy và nhiều loại protein có chức năng bảo vệ. Sự kết hợp này tạo nên một lớp màng mỏng phủ lên bề mặt mắt, giúp duy trì độ trơn láng, giữ cho tầm nhìn rõ ràng đồng thời ngăn chặn vi khuẩn và các tác nhân gây hại từ môi trường.
Khi lớp màng này trở nên mất ổn định hoặc bị phá vỡ, bề mặt mắt dễ bị khô và kích ứng hơn. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), tình trạng khô mắt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như điều kiện môi trường, tác dụng phụ của thuốc, sự thay đổi nội tiết tố hay quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể, chứ không chỉ liên quan đến việc sử dụng thiết bị kỹ thuật số trong thời gian dài. Chính vì vậy, cảm giác khô hoặc rát mắt vẫn có thể xuất hiện ngay cả ở những người rất ít tiếp xúc với màn hình.
Môi trường sống hiện đại góp phần đáng kể vào sự gia tăng của tình trạng này. Không khí trong nhà ở các đô thị ngày nay đã thay đổi rõ rệt so với trước đây khi văn phòng, nhà ở và phương tiện giao thông ngày càng phụ thuộc nhiều vào điều hòa và các hệ thống thông gió nhân tạo.
Dù mang lại cảm giác mát mẻ và dễ chịu, những hệ thống này lại làm giảm độ ẩm trong không khí, từ đó khiến nước mắt bay hơi nhanh hơn bình thường. Cùng với đó, bụi mịn và các chất ô nhiễm trong môi trường cũng làm gia tăng tình trạng kích ứng. Nghiên cứu của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cho thấy không khí khô và các chất ô nhiễm trong nhà có thể gây kích thích cho mắt, khiến các triệu chứng như đỏ mắt, ngứa hoặc khó chịu trở nên rõ rệt hơn.
Tại những thành phố lớn nơi mức độ ô nhiễm thường xuyên ở mức cao, lớp màng bảo vệ tự nhiên của mắt thường phải hoạt động nhiều hơn để chống lại các tác nhân gây hại từ môi trường.
Bên cạnh yếu tố môi trường, một thói quen tưởng chừng rất đơn giản nhưng lại đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của mắt là việc chớp mắt. Chớp mắt là phản xạ tự nhiên của cơ thể, giúp phân bố đều nước mắt trên toàn bộ bề mặt nhãn cầu và duy trì độ ẩm cần thiết cho mắt.
Tuy nhiên, khi tập trung vào những công việc đòi hỏi sự chú ý cao, tần suất chớp mắt thường giảm xuống một cách đáng kể. Những hoạt động như đọc sách trong thời gian dài, may vá, viết liên tục hoặc lái xe trên quãng đường dài đều có thể khiến số lần chớp mắt giảm đi.
Khi điều này xảy ra, lớp màng nước mắt dễ bị gián đoạn, để lại những vùng khô nhỏ trên bề mặt mắt và từ đó gây ra cảm giác cộm hoặc khó chịu. Vì vậy, tình trạng kích ứng mắt hoàn toàn có thể xuất hiện ngay cả trong những hoạt động không liên quan đến thiết bị điện tử.
Dị ứng cũng là một nguyên nhân khá phổ biến nhưng thường bị nhầm lẫn với tình trạng mỏi mắt thông thường. Các phản ứng dị ứng theo mùa không chỉ gây hắt hơi hoặc nghẹt mũi mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đôi mắt.
Khi tiếp xúc với các tác nhân như phấn hoa, mạt bụi, bào tử nấm hoặc lông động vật, các mô mỏng quanh mắt có thể bị viêm. Phản ứng viêm này dẫn đến hàng loạt triệu chứng như ngứa, đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc cảm giác kích ứng.
Trong nhiều trường hợp, các biểu hiện này dễ bị hiểu nhầm là do mắt làm việc quá sức, trong khi nguyên nhân thực sự lại xuất phát từ những yếu tố dị ứng tồn tại trong môi trường sống hàng ngày.
Không chỉ vậy, cơ thể mất nước có thể làm giảm khả năng sản xuất nước mắt, khiến mắt trở nên khô và dễ bị kích ứng hơn. Thiếu ngủ kéo dài cũng gây tác động đến các tuyến nhỏ nằm ở bờ mi mắt, nơi sản xuất lớp dầu giúp giữ ổn định màng nước mắt. Khi các tuyến này hoạt động kém hiệu quả, lớp nước mắt dễ bay hơi nhanh hơn và làm tăng cảm giác khô mắt.
Về chế độ dinh dưỡng, các dưỡng chất như vitamin A, vitamin D và axit béo omega-3 giúp hỗ trợ cấu trúc và chức năng của màng nước mắt. Khi khẩu phần ăn thiếu hụt những dưỡng chất này, nguy cơ xuất hiện tình trạng khô mắt cũng có xu hướng tăng lên.
Ngoài ra, khi mắt phải liên tục điều tiết để lấy nét do kính không đúng độ hoặc do thị lực chưa được điều chỉnh phù hợp, các cơ quanh mắt buộc phải làm việc nhiều hơn bình thường.
Sự căng thẳng kéo dài của các cơ này dễ dẫn đến mệt mỏi, kích ứng và cảm giác khó chịu, khiến đôi mắt trở nên nhạy cảm hơn trước các yếu tố từ môi trường xung quanh.
CHỦ ĐỘNG BẢO VỆ ĐÔI MẮT
Có thể thấy, tình trạng khô và kích ứng mắt hiếm khi xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Trong phần lớn trường hợp, các triệu chứng này hình thành từ sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau trong môi trường sống và thói quen sinh hoạt hàng ngày.
Sự thay đổi của lối sống hiện đại, điều kiện không khí trong nhà, chế độ nghỉ ngơi, dinh dưỡng và cả những vấn đề về thị lực đều có thể góp phần làm suy yếu lớp bảo vệ tự nhiên của mắt theo thời gian.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng những điều chỉnh nhỏ trong sinh hoạt có thể mang lại sự cải thiện đáng kể cho sức khỏe của đôi mắt. Việc duy trì lượng nước đầy đủ cho cơ thể giúp hỗ trợ quá trình sản xuất nước mắt và giữ cho bề mặt mắt ổn định hơn.
Khi thực hiện các công việc đòi hỏi tập trung thị giác trong thời gian dài, những khoảng nghỉ ngắn có thể giúp mắt thư giãn và tạo điều kiện để lớp màng nước mắt được phục hồi.
Môi trường sống cũng đóng vai trò quan trọng, đặc biệt trong những không gian sử dụng điều hòa thường xuyên, nơi việc cải thiện độ ẩm và chất lượng không khí có thể góp phần giảm bớt cảm giác khô và kích ứng.
Ngoài ra, việc kiểm tra mắt định kỳ được xem là một yếu tố thiết yếu trong việc bảo vệ sức khỏe thị giác. Trong một số trường hợp, cảm giác kích ứng hoặc mỏi mắt kéo dài không chỉ đơn thuần xuất phát từ sự khô mắt tạm thời mà còn có thể là dấu hiệu của những vấn đề về thị lực hoặc tình trạng khô mắt mạn tính cần được phát hiện và điều trị kịp thời.
