Tại hội thảo "Tăng cường tiếp cận thị trường vốn Việt Nam" do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư (CIEM) phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước..., nhiều nhà đầu tư ngoại cho biết, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) đối với các DN trên sàn vẫn thấp, đổ tiền vào Việt Nam rất khó, không có cổ phiếu để đầu tư, dẫn đến sự bất cân đối về giá.
Theo ông Lê Anh Tuấn, Phó Tổng giám đốc Dragon Capital, tính đến hết ngày 31/12/2018, tổng dư nợ tín dụng của Việt Nam là 310 tỷ USD, trong khi quy mô thị trường chứng khoán đạt 170 tỷ USD.
Dữ liệu ngày 23/4/2019 của Dragon Capital cho thấy, tổng vốn hóa trên 2 sàn niêm yết là HOSE và HNX đạt tới 145 tỷ USD. Tổng vốn hóa nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ trên hai sàn này đạt 35 tỷ USD; số cổ phần tối đa mà nhà đầu tư nước ngoài được phép sở hữu (room) của nhà đầu tư nước ngoài còn lại là 18 tỷ USD.
Room của nhóm cổ phiếu 4 doanh nghiệp lớn như Vingroup, Vinamilk, Novaland và Điện lực dầu khí Việt Nam đã chiếm hơn nửa và chỉ còn khoảng 8,5 tỷ USD cho nhóm 751 cổ phiếu còn lại. Với thực trạng trên, nhà đầu tư nước ngoài muốn đầu tư vào Việt Nam cũng sẽ gặp khó vì không có nhiều lựa chọn cổ phiếu phù hợp. Trong khi đó, các doanh nghiệp đầu ngành lại hết room và có định giá thấp nhất thị trường. Điều này ảnh hưởng lớn đến huy động vốn của doanh nghiệp.
"Sự bất cân đối trong định giá, thiếu hàng hóa để đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện là vấn đề khiến các nhà đầu tư gặp khó khăn khi tiếp cận thị trường vốn Việt Nam.
Đồng nhận định khi phân tích lý do khiến các nhà đầu tư nước ngoài chưa được mở room lên mức tối đa, bà Nguyễn Thị Việt Hà, Ủy viên chuyên trách Hội đồng quản trị HOSE cho rằng, phải kể đến những khó khăn trong việc xác định ngành nghề kinh doanh có nhiều điều kiện và thủ tục; khi công ty nới room lên trên 51% thì họ sẽ được xem là doanh nghiệp nước ngoài, trong một số ngành nghề họ sẽ bị hạn chế. Đơn cử như các lĩnh vực liên quan đến y tế hay công nghệ thông tin.
Hiện nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ 24,6% giá trị giao dịch tại VN-Index, tương đương khoảng 31 tỷ USD và 27,35% trong VN30, top 3 ngành nắm giữ là tiêu dùng thiết yếu (trên 50%), ngành công nghệ thông tin (48%) và y tế (trên 40%), ngành sở hữu thấp nhất là thiết yếu (5%).
Để giải quyết được nhu cầu trên, bà Hà cho rằng, đưa NVDR (viết tắt của Non-Voting Depositary Receipt, tạm dịch là Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết) vào thị trường có thể coi là một giải pháp tốt hiện nay.
Theo phân tích của bà Hà, NVDR là chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết là một sản phẩm ưu việt của thị trường Thái Lan được đưa ra từ năm 2000. Đây là một loại chứng chỉ lưu ký đặc biệt, được phát hành bởi một tổ chức thứ ba gọi là Tổ chức phát hành NVDR (một công ty con của Sở GDCK Thái Lan).
Tổ chức phát hành NVDR sẽ chuyển giao cho NĐT tất cả quyền lợi tài chính gắn liền với cổ phiếu như cổ tức, quyền mua cổ phiếu mới… Tuy nhiên, khác với chứng chỉ lưu ký thông thường, Tổ chức phát hành NVDR sẽ không chuyển giao quyền biểu quyết cho NĐT (ngoại trừ trường hợp biểu quyết về vấn đề hủy niêm yết cổ phiếu). NĐT có thể chuyển đổi NVDR thành cổ phiếu nếu vẫn còn room nước ngoài.
NVDR được mua bán giống như cổ phiếu thông thường, chỉ khác là nếu công ty hết room thì khi NĐT nước ngoài mua vào sẽ tích vào một ô (mua NVDR) và khi khớp lệnh Trung tâm lưu ký sẽ đẩy lệnh mua qua công ty con của Sở giao dịch. Khi đó công ty con của sở giao dịch sẽ sở hữu cổ phiếu, và phát hành NVDR cho NĐT nước ngoài.
Ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương cho biết, trong bối cảnh hiện nay, để cân bằng giữa sự thuận lợi của kinh doanh cũng như an toàn của xã hội, SSC và CIEM đang nỗ lực cùng các đơn vị liên quan tiếp tục xây dựng Luật Chứng khoán sửa đổi và Luật doanh nghiệp sửa đổi, nhằm điều tiết hoạt động doanh nghiệp chặt chẽ và hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn hiệu quả hơn. Đại diện CIEM cho biết đã đến lúc và cần thiết phải đưa chứng chỉ không có quyền biểu quyết NVDR vào vận hành. Thế giới đã triển khai sản phẩm này đầu tiên năm 1920, tức là cách đây gần 100 năm. Ông mong muốn hội thảo hôm nay sẽ đánh giá công cụ mới một cách toàn diện để có thể áp dụng triển khai thực tế trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
