Thuế quan từ lâu đã là một trong những công cụ quen thuộc của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chiến lược đàm phán kinh tế với các quốc gia khác. Tuy nhiên, vào ngày 20/2, các thẩm phán Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết rằng ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi viện dẫn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp (International Emergency Economic Powers Act - IEEPA) để áp thuế đối ứng lên gần như toàn bộ các đối tác thương mại của Mỹ, bao gồm cả Trung Quốc.
Đáng chú ý, diễn biến này xuất hiện vào thời điểm chỉ còn vài tuần nữa là Tổng thống Donald Trump dự kiến sẽ có cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh ba ngày quan trọng tại Bắc Kinh, nhằm thảo luận các vấn đề ưu tiên cao như thương mại, công nghệ và Đài Loan.
Ngay sau phán quyết của Toà án Tối cao, ông Trump đã nhanh chóng tìm cách tái áp thuế toàn cầu ở mức 15% theo một đạo luật thương mại khác. Tuy nhiên, biện pháp này chỉ mang tính tạm thời và cần được Quốc hội phê chuẩn sau 150 ngày.
Trong khi nhiều quốc gia trên thế giới chờ đợi sự rõ ràng hơn về tác động cụ thể của các mức thuế mới, Trung Quốc trên thực tế lại được đánh giá là một trong những bên hưởng lợi lớn nhất từ việc cắt giảm thuế, theo nhận định của giới chuyên gia như kênh CNN đưa tin.
Quyết định của Tòa án Tối cao cũng đồng nghĩa với việc Washington mất đi một trong những đòn bẩy mạnh nhất trong quan hệ với Bắc Kinh.
“Giữa thế cân bằng mong manh như hiện nay của Trung Quốc và Mỹ, ông Trump đã mất đi một quân bài chiến lược, trong khi Trung Quốc vẫn giữ nguyên được các “ngón đòn” của mình”, ông Hu Xijin, cựu Tổng biên tập tờ Global Times viết trên mạng xã hội Weibo.
Một số ý kiến cũng cho rằng diễn biến mới này là sự khẳng định cho quyết định đáp trả thuế quan của Trung Quốc theo nguyên tắc “ăn miếng trả miếng”, qua đó giúp quốc gia tỷ dân có thêm lợi thế đàm phán khi ông Trump tới Bắc Kinh vào cuối tháng 3.
ĐÒN BẨY CỦA TRUNG QUỐC
Trung Quốc vốn đã triển khai nhiều biện pháp nhằm giảm thiểu tác động của các đòn giáng thuế quan của Mỹ ngay từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Bắc Kinh tìm cách đa dạng hóa nguồn cung các mặt hàng như ngô và đậu tương, đồng thời đáp trả các mức thuế từ Washington bằng việc áp thuế lên toàn bộ hàng nhập khẩu từ Mỹ.
Vào năm 2025, Trung Quốc ghi nhận mức thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỷ USD nhờ chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường khác.
Trong khi các nền kinh tế chủ chốt như Nhật Bản và Hàn Quốc gấp rút đàm phán thỏa thuận và đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Mỹ để đổi lấy mức thuế thấp hơn, vị thế cường quốc xuất khẩu giúp Trung Quốc có thể giữ vững lập trường và lựa chọn đáp trả thay vì nhượng bộ, một bài viết trên CNN chỉ ra.
Ngoài thuế quan, Bắc Kinh còn sử dụng một “đòn đau” khác đối với Mỹ, đó là áp đặt hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm đất hiếm, gây sức ép cho chính quyền Donald Trump. Trung Quốc hiện thống lĩnh khâu chế biến đất hiếm - vật liệu thiết yếu cho từ thiết bị điện tử dân dụng, ô tô cho tới các hệ thống vũ khí đắt tiền như tiêm kích F-35.
Vào ngày 23/2, phía Bắc Kinh cho biết họ đang tiến hành đánh giá toàn diện phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ và sẽ theo dõi chặt chẽ mọi biện pháp thay thế mà chính quyền ông Trump có thể áp dụng để duy trì thuế quan, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia. “Thực tế đã nhiều lần cho thấy việc hợp tác mang lại lợi ích cho cả Trung Quốc và Mỹ, còn đối đầu sẽ gây tổn hại cho cả hai bên. Chúng tôi kêu gọi Mỹ dỡ bỏ các mức thuế đơn phương áp đặt lên các đối tác thương mại”, Bộ Thương mại Trung Quốc nêu trong một tuyên bố.
BÊN HƯỞNG LỢI
Cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vào ngày 31/3 sẽ là chuyến thăm đầu tiên của một tổng thống Mỹ tới Bắc Kinh kể từ chuyến đi của ông Trump năm 2017 trong nhiệm kỳ đầu tiên, và có thể định hình quan hệ Mỹ - Trung trong phần còn lại của nhiệm kỳ.
“Dù các mức thuế mới giúp giảm gánh nặng kinh tế cho phần lớn các quốc gia châu Á, “người chiến thắng lớn nhất là Trung Quốc. Trung Quốc vẫn phải đối mặt với mức thuế cao hơn các nước khác trong khu vực, nhưng con số đã thấp hơn đáng kể”, ông Julian Evans-Pritchard, Trưởng bộ phận kinh tế Trung Quốc tại Capital Economics nhận định trong báo cáo công bố hồi đầu tuần này.
Các nhà kinh tế tại Morgan Stanley ước tính trong một ghi chú cùng ngày rằng mức thuế bình quân mới đối với hàng hóa Trung Quốc có thể giảm từ 32% xuống còn 24%.
Dù chính quyền ông Trump có thể tìm kiếm các công cụ pháp lý khác để áp thuế lên Trung Quốc, chẳng hạn viện dẫn các điều khoản thương mại liên quan đến hành vi cạnh tranh không công bằng hoặc an ninh quốc gia, giới chuyên gia cho rằng phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ nhiều khả năng đồng nghĩa với việc thuế quan của Mỹ đối với châu Á đã đạt đỉnh.
“Những diễn biến này, đặc biệt trong bối cảnh chuyến thăm Trung Quốc sắp tới của Tổng thống Trump, củng cố quan điểm của chúng tôi rằng thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung vẫn rất mong manh”, một số chuyên gia nhấn mạnh.
Trong khi giới chức Bắc Kinh lựa chọn cách tiếp cận “chờ đợi và xem xét”, nhiều học giả và nhà bình luận Trung Quốc coi phán quyết của Tòa án Tối cao là đòn giáng mạnh vào ông Trump, người có thể đối mặt thêm thách thức khi các doanh nghiệp yêu cầu hoàn trả số tiền thuế đã nộp kể từ năm ngoái.
Ông Cui Fan, chuyên gia thương mại tại Trung Quốc cho biết nước này không loại trừ khả năng điều chỉnh các biện pháp thương mại nếu Mỹ hạ mức thuế. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Bắc Kinh cũng sẽ cân nhắc các động thái đáp trả tương ứng nếu Washington áp dụng các mức thuế mới dựa trên những công cụ pháp lý khác.
