Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tiếp áp đặt các mức thuế quan mới trong năm 2025, nhiều nhà kinh tế đã vội vã cảnh báo rằng giá cả sẽ tăng vọt và tỷ lệ thất nghiệp leo thang. Nhưng giờ đây, khi phần lớn các kết quả kinh tế của Mỹ năm 2025 đã được công bố, có thể thấy những dự báo đó chỉ đúng một phần.
Đúng là trên thực tế, giá của một số mặt hàng nhập khẩu như thịt bò, cà phê và cà chua đã tăng mạnh vào năm ngoái, nhưng nhìn chung, mặt bằng giá cả không biến động quá nhiều.
Tuy nhiên, thị trường lao động thì ngược lại. Tăng trưởng việc làm bình quân theo tháng trong năm 2025 ghi nhận mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ, nếu không tính các năm suy thoái. Bên cạnh đó, theo báo cáo việc làm tháng 12/2025 được công bố vào cuối tuần trước, tỷ lệ thất nghiệp đã tăng thêm 0,4 điểm phần trăm lên mức 4,4% trong năm 2025.
Dù thị trường lao động đã có dấu hiệu thắt chặt trước khi bước vào năm 2025, nhưng các biện pháp thuế quan diện rộng của ông Trump cùng hàng loạt điều chỉnh sau đó rõ ràng không giúp cải thiện tình hình. Trong bối cảnh thiếu vắng sự rõ ràng về bước đi tiếp theo của Tổng thống, nhiều doanh nghiệp buộc phải tạm dừng kế hoạch tuyển dụng, thậm chí trong một số trường hợp còn tiến hành cắt giảm nhân sự.
“Không có lý do thuyết phục nào để tuyển dụng ồ ạt vào lúc này. Đó là phản ứng hợp lý khi phải đối mặt với mức độ bất định như hiện nay”, ông Sean Snaith, nhà kinh tế học tại Đại học Central Florida, nhận định.
Thuế quan cũng đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tính toán đâu là hoạt động còn mang lại lợi nhuận, còn đâu là không. “Các công ty đang phải đối mặt với chi phí cao hơn, khiến lợi nhuận bị bào mòn; và với các khoản đầu tư mới, họ tỏ ra do dự vì thuế quan khiến nhiều dự án từng có lãi nay lại trở nên không hiệu quả”, ông Dean Baker, chuyên gia kinh tế trưởng tại Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (Center for Economic and Policy Research), chỉ ra.
Người tiêu dùng cũng đang trì hoãn các quyết định mua sắm do những thay đổi liên tục về thuế. Chẳng hạn, trong cuốn Beige Book gần đây của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chi nhánh Richmond, báo cáo tập hợp các ghi nhận, phản ánh từ doanh nghiệp, nhiều đơn vị sản xuất cho biết khách hàng của họ đã giảm các đơn đặt hàng mới vì lo ngại và thiếu chắc chắn xung quanh chính sách thuế quan.
Không chỉ người tiêu dùng bối rối, các doanh nghiệp cũng rơi vào trạng thái “đứng hình” trước chính sách thương mại khó đoán của ông Trump. Phần lớn các công ty đã chấp nhận gánh thêm chi phí thuế cao hơn mà chưa chuyển toàn bộ phần tăng này sang người tiêu dùng. Điều đó góp phần giúp lạm phát được kiềm chế.
Dù vậy, cục diện này có thể sớm thay đổi, tùy thuộc vào phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ trong vụ kiện thuế quan mang tính bước ngoặt, có khả năng vô hiệu hóa những mức thuế quan quan trọng nhất mà ông Trump từng ban hành. Nếu kịch bản đó xảy ra, các doanh nghiệp thậm chí có thể được hoàn trả những khoản thuế khổng lồ mà họ đã nộp trước đó, dù quá trình xử lý hoàn tiền có thể kéo dài và phức tạp.
Sau cùng, việc giá cả chỉ tăng tương đối nhẹ trong khi tốc độ tuyển dụng chậm lại, dù biểu hiện khác nhau, đều bắt nguồn từ cùng một nguyên nhân cốt lõi: sự bất định trong chính sách.
