Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố ký một sắc lệnh hành pháp áp mức thuế toàn cầu mới 10%, chỉ vài giờ sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ chính sách thuế đối ứng trên diện rộng của ông - một đòn giáng mạnh vào chương trình nghị sự thương mại của Nhà Trắng.
Theo bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, các mức thuế 10% sẽ có hiệu lực gần như ngay lập tức. Các mức thuế này được áp dụng bổ sung thêm cùng những sắc thuế vẫn còn hiệu lực sau phán quyết của Tòa án Tối cao.
THUẾ CŨ, THUẾ MỚI
Các mức thuế đối ứng của ông Trump đều dựa trên cách diễn giải mở rộng của chính quyền đương nhiệm về IEEPA (International Emergency Economic Powers Act - Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế của Mỹ). Tuy nhiên, đa số thẩm phán Tòa án Tối cao phán quyết rằng IEEPA không cho phép Tổng thống có quyền áp đặt thuế quan.
Phán quyết của Toà án Tối cao đã bác bỏ nền tảng pháp lý cho nhiều mức thuế mà ông Trump cho rằng là thiết yếu đối với nền kinh tế Mỹ và nỗ lực khôi phục nền sản xuất nội địa đang thu hẹp. Phần lớn nguồn thu thuế quan của Mỹ trong năm ngoái đến từ các mức thuế theo IEEPA.
Phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng chiều cùng ngày, ông Trump chỉ trích phán quyết của Toà án Tối cao là vô cùng đáng thất vọng. “Tôi xấu hổ về một số thành viên của tòa án, hoàn toàn xấu hổ vì họ không có đủ can đảm làm điều đúng đắn cho đất nước chúng ta”, ông Trump nói.
Mức thuế toàn cầu 10% mới, có thời hạn 150 ngày, trên thực tế sẽ thay thế các mức thuế theo IEEPA. Điều này có thể đồng nghĩa với việc một số quốc gia từng đạt thỏa thuận thương mại với chính quyền Trump hoặc đang trong quá trình đàm phán sẽ chịu mức thuế thấp hơn so với trước.
Sắc lệnh thuế mới viện dẫn Điều khoản 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Các mức thuế được ban hành theo điều khoản này chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày; nếu muốn gia hạn, cần có sự chấp thuận của Quốc hội.
Ông Trump cũng tuyên bố toàn bộ các mức thuế đang được áp dụng theo các điều khoản được biết đến là Điều 232 và Điều 301 sẽ tiếp tục có hiệu lực đầy đủ. Chính quyền Trump cũng đang sử dụng Điều 301 để mở một loạt cuộc điều tra về các hành vi thương mại không công bằng có thể xảy ra, điều có thể dẫn đến các mức thuế bổ sung mới.
Tổng thống Donald Trump khẳng định chắc chắn sẽ tìm các cách khác để áp thuế mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Một quan chức Nhà Trắng cho biết thêm, khi chính quyền tiếp tục tìm kiếm các cơ sở pháp lý khác cho thuế quan, mức thuế áp lên từng quốc gia có thể được nâng trở lại mức cao hơn trước đây. “Các phương án khác giờ đây sẽ được sử dụng để thay thế những biện pháp mà tòa án đã bác bỏ một cách sai lầm. Chúng ta sẽ thu được nhiều tiền hơn và sẽ mạnh mẽ hơn rất nhiều nhờ điều đó”, ông Trump thẳng thắn nói.
VẪN CÒN NHIỀU RỦI RO PHÍA TRƯỚC
Các đối tác thương mại của Mỹ đã bày tỏ sự hoan nghênh nhưng đầy thận trọng trước quyết định của Tòa án Tối cao Mỹ về việc hủy bỏ phần lớn chính sách thuế quan toàn cầu chủ chốt của Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, các tổ chức thương mại quốc tế cảnh báo tình trạng bất ổn xung quanh thuế sẽ vẫn còn kéo dài.
Chính sách thuế quan của ông Trump đã ảnh hưởng đến hàng loạt quốc gia, từ Vương quốc Anh, Ấn Độ đến Liên minh châu Âu. Một số chính phủ như Việt Nam và Brazil vẫn đang trong quá trình đàm phán.
Người phát ngôn của Chính phủ Anh cho biết nước này sẽ tiếp tục làm việc với Nhà Trắng để làm rõ phán quyết sẽ ảnh hưởng như thế nào đến thuế quan áp với Anh và các quốc gia khác. “Anh đang hưởng mức thuế đối ứng thấp nhất toàn cầu, và trong mọi kịch bản, chúng tôi kỳ vọng vị thế thương mại ưu đãi với Mỹ sẽ tiếp tục được duy trì”. Vương quốc Anh đã ký thỏa thuận thương mại toàn diện với Mỹ vào tháng 5 năm ngoái, theo đó áp mức thuế chung 10% với nhiều mặt hàng, đồng thời có các ngoại lệ đối với thép, nhôm, ô tô và dược phẩm.
Vụ kiện tại Tòa án Tối cao chủ yếu tập trung vào các mức thuế đối ứng, và phán quyết không ảnh hưởng đến phần lớn thỏa thuận thương mại giữa Anh và Mỹ, bao gồm các mức thuế ưu đãi theo ngành đối với thép, dược phẩm và ô tô. Tuy nhiên, Phòng Thương mại Anh (BCC) cho rằng quyết định này làm gia tăng thêm sự bất định xung quanh chính sách thuế.
Ông William Bain, Trưởng bộ phận chính sách thương mại của BCC, nhận định động thái này không giúp làm rõ bức tranh mù mờ đối với doanh nghiệp Anh, đồng thời cảnh báo Tổng thống Mỹ vẫn còn những lựa chọn khác để duy trì chế độ thuế hiện tại đối với thép và nhôm.
“Phán quyết của tòa án cũng đặt ra câu hỏi về việc các nhà nhập khẩu Mỹ có thể đòi hoàn lại các khoản thuế đã nộp hay không, và liệu các nhà xuất khẩu Anh có được hưởng một phần hoàn thuế đó tùy theo điều khoản thương mại hay không. Đối với Anh, ưu tiên vẫn là giảm thuế xuống mức thấp nhất có thể”, ông Bain nêu trong tuyên bố.
Tại Thụy Sĩ, hiệp hội ngành công nghệ Swissmem hoan nghênh phán quyết nhưng cảnh báo chính quyền Trump có thể viện dẫn các đạo luật khác để hợp pháp hóa thuế quan, đồng thời kêu gọi các nhà hoạch định chính sách Thụy Sĩ tăng cường năng lực cạnh tranh thông qua các hiệp định thương mại tự do mới.
Ông Olof Gill, người phát ngôn của Ủy ban châu Âu phụ trách thương mại và an ninh kinh tế, lưu ý rằng doanh nghiệp hai bên bờ Đại Tây Dương phụ thuộc vào sự ổn định và khả năng dự đoán. “Chúng tôi vẫn duy trì liên lạc chặt chẽ với chính quyền Mỹ để làm rõ các bước đi mà họ dự định thực hiện sau phán quyết này. Chúng tôi tiếp tục ủng hộ mức thuế thấp và nỗ lực hướng tới việc giảm thuế,” ông Gill nói.
Trong khi đó, ông Dominic LeBlanc, Bộ trưởng phụ trách quan hệ thương mại Mỹ - Canada, cho rằng quyết định của Toà án Tối cao củng cố lập trường của Canada rằng các mức thuế IEEPA do Mỹ áp đặt là không có cơ sở.
Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) lưu ý rằng doanh nghiệp không nên kỳ vọng một quy trình đơn giản hơn đối với chính sách thương mại, bởi cấu trúc thủ tục nhập khẩu của Mỹ khiến các yêu cầu hoàn thuế có thể phức tạp về mặt hành chính. Phán quyết hôm nay của Toà án Tối cao lại không đề cập rõ vấn đề này, và hướng dẫn cụ thể từ Tòa Thương mại Quốc tế cùng các cơ quan chức năng Mỹ sẽ là điều cần thiết để giảm thiểu chi phí không cần thiết và rủi ro kiện tụng.
