Anh Mike Armata, người phụ trách thu mua nông sản cho E. Armata, đơn vị cung cấp cà chua cho hàng trăm doanh nghiệp ở vùng Đông Bắc Mỹ, đã phải nhìn những lô cà chua kém bắt mắt suốt một tháng qua. Chúng vẫn ăn được, chỉ là không còn đẹp như thường lệ. Nhưng vấn đề lớn hơn là giá của chúng đang rất đắt đỏ. Trong bối cảnh thị trường hiện tại, anh Armata buộc phải chấp nhận những gì có thể mua được.
“Thiếu hụt đang xảy ra ở khắp nơi. Đây là một khoản chi lớn mà chúng tôi phải bỏ ra trước, như một canh bạc rằng người tiêu dùng thực sự sẽ mua những sản phẩm này với mức giá đó. Vô cùng đáng lo”, anh Mike Armata chia sẻ với CNN.
Nhu cầu theo mùa đối với cà chua tại Mỹ đang bắt đầu tăng lên, khi thời tiết ấm hơn thúc đẩy tiêu thụ các món ăn như burger, salsa, salad và xúc xích kèm sốt cà chua. Tuy nhiên, một đợt đóng băng sâu trong mùa thu hoạch cao điểm tại Florida, kết hợp với thời tiết ẩm ướt trong mùa trồng cà chua ở Mexico, đã khiến sản lượng năm nay sụt giảm mạnh. Mike Armata cho biết anh chỉ nhận được khoảng một phần tám nguồn cung thông thường từ Mexico, bang California, Florida (Mỹ) và Cộng hòa Dominica.
Trong khi đó, giá cả đã leo thang đáng kể. Giá cà chua tăng 15,3% chỉ riêng trong tháng 3/2026 và tăng 22,6% so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu chỉ số giá tiêu dùng. Đồng thời, mức thuế 17% áp lên cà chua nhập khẩu từ Mexico cùng với chi phí dầu diesel neo cao do chiến sự với Iran đẩy giá vọt lên mốc kỷ lục.
Anh Mike Armata cho biết một tháng trước anh mua một thùng cà chua 11 kg với giá 25 USD, nhưng hiện tại ông phải trả gấp ba lần mức đó. Theo anh, để công ty E. Armata có thể đạt lợi nhuận nhỏ, khách hàng sẽ phải trả ít nhất 80 USD cho một thùng 11 kg.
Áp lực giá cả cũng đang lan tới người tiêu dùng. Tại các siêu thị, giá bán lẻ cà chua hiện ở ngưỡng cao nhất trong 8 năm, vào khoảng 2,25 USD/pound (tương đương 120 nghìn đồng/kg). Con số này đã tăng 18,6% so với tháng 2, khi người tiêu dùng chỉ phải trả khoảng 1,90 USD/pound, theo ông David Branch, quản lý ngành tại bộ phận nghiên cứu và phân tích nông nghiệp - thực phẩm trực thuộc ngân hàng Wells Fargo.
“Cà chua hiện là một trong những loại rau quả đắt đỏ nhất mà người Mỹ đang thấy tại siêu thị. Cho đến khi nhiều cánh đồng trở lại sản xuất, cà chua sẽ tiếp tục là yếu tố chính đẩy lạm phát thực phẩm tươi sống trong mùa xuân này”, ông Branch bình luận.
THỜI TIẾT KHẮC NGHIỆT
Các trang trại tại Florida và Mexico - hai nguồn cung cà chua chủ chốt cho Mỹ - đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi thời tiết bất thường đúng vào mùa cao điểm.
Nhiệt độ tại bờ tây bang Florida đã giảm xuống mức thấp tới -3 độ C vào giữa tháng 1. Chỉ cần 5 giờ đóng băng cũng đủ để phá hủy mùa màng.
“Lần đầu tiên trong khoảng 15 năm, Florida trải qua một đợt băng giá nghiêm trọng như vậy”, ông Bob Spencer, Chủ tịch công ty nông nghiệp West Coast Tomato tại bang Florida, cho biết. Trang trại gia đình của ông có khoảng 800 hecta trồng cà chua, và ước tính đợt băng giá đã phá hủy khoảng 70% sản lượng.
Tuy nhiên, Florida chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng nguồn cung. Theo Liên đoàn Nông nghiệp Mỹ, 70% lượng cà chua tiêu thụ tại Mỹ đến từ Mexico, nhưng nơi này cũng đối mặt với tình trạng thời tiết không thuận lợi.
“Họ gặp rất nhiều mưa và sương mù. Cây cà chua khó có thể phát triển tốt trong môi trường ẩm cao. Điều này khiến cây dễ mắc bệnh và yếu hơn vì sâu bệnh”, ông Steven Bradley, Chủ tịch công ty nông nghiệp Cox Farms chia sẻ trên CNN.
Hiện Cox Farms chuyển phần lớn hoạt động trồng cà chua sang các nhà kính tại Canada để tránh rủi ro thời tiết.
Nông dân trồng xà lách cũng gặp tình trạng tương tự vào tháng 2 tại California và Arizona (Mỹ), khi thời tiết ấm lên cùng với virus phá hoại cây trồng đã làm hư mùa vụ. Điều này khiến giá xà lách tại Mỹ cũng tăng 12,2% trong tháng 2 trước khi giảm vào tháng 3, theo dữ liệu CPI.
ÁP LỰC GIÁ DẦU VÀ NGUỒN CUNG PHÂN BÓN
Ngay cả khi nguồn cung dần ổn định trong những tuần tới, thì chi phí dầu diesel và phân bón vẫn đang tăng cao. Ông Bob Spencer cho biết West Coast Tomato dự kiến chi phí sẽ tăng thêm 10% đến 15% vào mùa thu 2026, do giá vận chuyển, giá dầu và giá phân bón.
Dầu diesel - được sử dụng cho cả máy móc nông nghiệp và vận chuyển - đã tăng hơn 50% kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2, theo dữ liệu từ AAA. Giá trung bình tại Mỹ hiện ở mức 5,61 USD/ gallon.
“Chỉ riêng chi phí vận chuyển sản phẩm đã cực kỳ đắt đỏ. Khi giá nhiên liệu cao như vậy, không chỉ giá hàng hóa tăng mà chi phí đưa hàng đến tay khách cũng tăng theo”, anh Mike Armata nói.
Giá dầu, duy trì trên 90 USD/thùng trong những tuần gần đây, cũng ảnh hưởng đến chi phí sản xuất bao bì nhựa cho hàng hoá.
Trong khi đó, theo dữ liệu từ FactSet, giá phân bón đã tăng hơn 50% kể từ cuối tháng 2. Các thành phần chính như khí tự nhiên, amoniac và urê phần lớn được sản xuất tại Trung Đông và đang bị gián đoạn do xung đột. Một khảo sát mới của Liên đoàn Nông nghiệp Mỹ cho thấy 70% nông dân không còn đủ khả năng chi trả cho phân bón.
“Đây là nghề mà chúng tôi đã chọn. Chúng tôi hiểu rằng dù làm tốt đến đâu trong việc trồng trọt, vẫn có rất nhiều yếu tố có thể khiến diễn biến chuyển hướng tiêu cực”, ông Bob Spencer than thở.
Tuy nhiên, đã có một số tín hiệu tích cực. West Coast Tomato và nhiều trang trại tại Florida đã trồng lứa cà chua mới ngay sau đợt băng giá tháng 1. Sản phẩm dự kiến sẽ được đưa ra thị trường trong tháng 5 và qua đó giúp giảm bớt áp lực thiếu hàng hoá. “Chúng tôi chỉ hy vọng hòa vốn”, ông Spencer nói, đồng thời nhấn mạnh rằng giá bán lẻ cao không có nghĩa là nhờ vậy mà người nông dân và doanh nghiệp trở nên giàu có.
