Một hiện tượng El Nino siêu mạnh xuất hiện vào cuối năm nay có thể làm gia tăng lo ngại về an ninh lương thực, trong bối cảnh nguồn cung các sản phẩm phân bón quan trọng bị gián đoạn do chiến sự tại Iran.
Các nhà khoa học khí hậu đã cảnh báo về khả năng cao một hiện tượng siêu El Nino sẽ hình thành trong những tháng tới.
Cụ thể, các nhà khí tượng Mỹ ước tính xác suất xảy ra một sự kiện thời tiết cực đoan trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026 là 30%. Các công cụ đo lường khí hậu tại Châu Âu còn cho thấy xác suất cao hơn đối với hiện tượng siêu El Nino này.
El Nino, trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là “cậu bé”, được hiểu là hiện tượng nhiệt độ bề mặt biển ấm lên, xảy ra tự nhiên vài năm một lần. Hiện tượng được xác nhận khi nhiệt độ vùng biển phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới tăng cao hơn mức trung bình dài hạn 0,5 độ C.
NGUY CƠ SIÊU EL NINO
Siêu El Nino, dù chưa có phân loại khoa học chính thức, thường được dùng để chỉ giai đoạn cực mạnh của dao động El Niño - Dao động phương Nam (ENSO), khi nhiệt độ bề mặt biển ở phía đông Thái Bình Dương tăng ít nhất 2 độ C so với bình thường. Dự đoán về El Nino quay trở lại sau nhiều năm La Nina kéo dài - hiện tượng thường có tác dụng làm giảm nhiệt độ toàn cầu so với mức bình thường.
Ông Chris Jaccarini, chuyên gia phân tích cấp cao về lương thực và nông nghiệp tại Đơn vị Nghiên cứu Tình báo Khí hậu và Năng lượng cho rằng năm 2026 đang trở thành một năm mà rủi ro từ xung đột và khí hậu sẽ cùng lúc gây tổn thất lớn.
“Giá thực phẩm đang chịu sức ép từ hai phía, một là các hiện tượng thời tiết cực đoan làm gián đoạn sản xuất tại các khu vực trồng trọt lớn, và một hệ thống lương thực vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, do đó dễ bị tác động bởi biến động giá khí đốt, phân bón, vận chuyển và đóng gói”, ông Jaccarini viết qua email gửi CNBC.
“Đó là lý do vì sao nguy cơ siêu El Nino lại càng đáng lo ngại. Nó có thể khuếch đại rủi ro thời tiết trong một hệ thống khí hậu vốn đã mất ổn định, từ đó làm trầm trọng thêm lạm phát do giá nhiên liệu hóa thạch tăng cao”, ông nói thêm.
Một số mặt hàng đặc biệt nhạy cảm với hiện tượng này, bao gồm ca cao, dầu thực vật, gạo và đường. Ông Chris Jaccarini cũng chỉ ra các rủi ro rộng hơn đối với các sản phẩm nhiệt đới như chuối, trà, cà phê, sô cô la và thịt gia súc nuôi bằng đậu nành.
Bên cạnh đó, giá dầu và khí đốt cùng chi phí phân bón đã tăng vọt do chiến sự Iran làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman.
Khoảng một phần ba lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển trên thế giới thường đi qua eo biển này, nhưng hoạt động vận tải gần như đình trệ kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran từ ngày 28/2.
Các nhà lãnh đạo thế giới hôm 7/4 đã hoan nghênh thông báo về lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran, dù các chuyên gia nhận định thỏa thuận mong manh này chưa đưa ra lộ trình rõ ràng cho hòa bình, và những gián đoạn kéo dài nhiều tuần qua sẽ để lại tác động lâu dài.
Theo ông Paul Donovan, Kinh tế trưởng tại ngân hàng UBS, mỗi đợt tăng giá năng lượng đều làm dấy lên lo ngại về giá thực phẩm, do sản xuất phân bón tiêu tốn nhiều năng lượng và khí tự nhiên là nguyên liệu đầu vào quan trọng cho một số hóa chất.
“Đáng chú ý, giá phân bón tăng có thể chưa phải là mối đe dọa lớn nhất đối với giá nông sản trong năm nay, bởi năm 2026 có thể xuất hiện mô hình thời tiết siêu El Nino. Trong trường hợp đó, hạn hán và nguồn nước hạn chế có thể trở nên nghiêm trọng hơn so với tình trạng thiếu hụt nitơ”,ông Donovan nhận định trong một báo cáo công bố cuối tháng 3.
ĐẢM BẢO AN NINH LƯƠNG THỰC
Phân tích do Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) công bố tháng trước đã cảnh báo, số lượng người dễ chịu tổn thương về an ninh lương thực có thể quay trở lại mức ghi nhận vào thời điểm bắt đầu cuộc xung đột Nga - Ukraine đầu năm 2022.
WFP ước tính số người đối mặt với nạn đói nghiêm trọng có thể tăng thêm 45 triệu người nếu chiến sự Iran kéo dài qua tháng 6 và giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng. Con số này sẽ cộng thêm vào 318 triệu người trên toàn cầu vốn đã trong tình trạng thiếu an ninh lương thực.
Ông Dawid Heyl, đồng quản lý danh mục chiến lược tài nguyên thiên nhiên toàn cầu tại Ninety One, cho rằng nguy cơ El Nino là rủi ro lớn đối với sản xuất lương thực toàn cầu, nhưng mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thời điểm xuất hiện, cường độ và thời gian kéo dài của hiện tượng này.
“Tôi đã nói điều này với rất nhiều đồng nghiệp, nhưng trước đây tôi không quá lo ngại về xung đột Nga - Ukraine đối với lạm phát thực phẩm. Lần này tôi lo ngại hơn nhiều về chiến sự Iran, do tác động đến nguồn cung nitơ, sản xuất và khả năng tiếp cận phân bón”, ông Dawid Heyl chia sẻ với CNBC qua cuộc gọi video.
Khi được hỏi về khả năng một hiện tượng El Nino siêu mạnh xuất hiện cùng lúc với khủng hoảng tại Trung Đông, ông Heyl nhấn mạnh: “Nếu hai yếu tố tiêu cực này cùng xảy ra, tình hình có thể trở nên rất, rất khó khăn”.
Ông cũng cho rằng các quốc gia như Ấn Độ, Australia, Brazil và Argentina đều có thể chịu ảnh hưởng đáng kể từ El Nino, dù là theo những cách khác nhau.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu cảnh báo một hiện tượng El Nino vào cuối năm nay có thể gây ra điều kiện khô hạn tại tây bắc Ethiopia, Nam Sudan và Sudan, đe dọa nghiêm trọng đến mùa vụ nông nghiệp chính.
Theo ông Chris Jaccarini của Đơn vị Nghiên cứu Tình báo Khí hậu và Năng lượng, giải pháp cho những lo ngại ngày càng gia tăng về an ninh lương thực nằm ở việc thừa nhận rằng các rủi ro đối với hệ thống lương thực toàn cầu sẽ chưa thể sớm biến mất.
“Trong bối cảnh các mối quan hệ địa chính trị đang chịu áp lực, hợp tác quốc tế trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Việc giảm biến động giá thực phẩm phụ thuộc vào việc cùng nhau đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0”, ông nói và nhấn mạnh thêm rằng nguồn hỗ trợ tài chính từ các quốc gia giàu có dành cho những nước sản xuất có khả năng thích ứng thấp sẽ giúp người nông dân ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ mùa màng và sinh kế.
