Trong khi thị trường năng lượng chủ yếu tập trung vào rủi ro nguồn cung dầu mỏ, các nhà phân tích cho rằng những mối đe dọa đối với chuỗi cung ứng phân bón qua eo biển Hormuz cũng có thể gây ra các vấn đề kinh tế dài hạn thông qua lạm phát lương thực.
“Bên cạnh năng lượng, một rủi ro khác ít được chú ý hơn là tác động dây chuyền tiềm tàng đối với giá thực phẩm, khi tình trạng thiếu hụt phân bón khiến chi phí nông nghiệp tăng cao”, bà Stephanie Roth, nhà kinh tế trưởng của Wolfe Research cho biết trong một ghi chú mới công bố.
Bà Roth ước tính sự gián đoạn này có thể khiến lạm phát nhóm thực phẩm tiêu dùng tại nhà tăng khoảng 2 điểm phần trăm, đồng thời làm lạm phát chung tại Mỹ tăng thêm khoảng 0,15 điểm phần trăm, bên cạnh mức tăng khoảng 0,40 điểm phần trăm do giá năng lượng.
Hơn một phần ba lượng phân bón giao dịch trên toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, khiến tuyến đường này trở thành huyết mạch quan trọng đối với chuỗi cung ứng nông nghiệp. Hoạt động vận tải thương mại qua tuyến đường này gần như đã bị đình trệ kể từ khi chiến sự bùng phát vào cuối tháng trước, làm gián đoạn các chuyến hàng đúng vào thời điểm nông dân khắp Bắc Bán cầu chuẩn bị gieo trồng vụ xuân.
Thời điểm này đặc biệt quan trọng vì phân bón thường được bón vào giai đoạn đầu của chu kỳ cây trồng và có vai trò quyết định năng suất vào cuối năm.
“Nếu nguồn cung phân bón bị thắt chặt trong khoảng thời gian này, nông dân có thể phải giảm lượng phân bón sử dụng”, bà Roth lưu ý trong báo cáo. Điều này có thể làm giảm năng suất của các loại cây trồng như ngô, đậu tương, lúa mì và gạo, đồng thời làm tăng chi phí sản xuất nông nghiệp.
Các nhà kinh tế trong ngành phân bón cũng bày tỏ lo ngại tương tự và cho biết giá cả đã bắt đầu tăng.
Theo dữ liệu do tổ chức vận động ngành The Fertilizer Institute thu thập, trong khoảng thời gian từ tuần kết thúc ngày 27/2 đến tuần kết thúc ngày 6/3, trùng với thời điểm chiến tranh bắt đầu, giá nhập khẩu phân bón urê tại Mỹ đã tăng 30% tính theo mỗi tấn ngắn.
Urê - một loại phân bón chứa nitơ được sử dụng rộng rãi để tăng năng suất cây trồng - là một trong những loại phân bón được giao dịch nhiều nhất đi qua khu vực này. Giá urê đã tăng lên hơn 600 USD mỗi tấn, so với mức 450 USD chỉ vào tuần trước.
Bà Veronica Nigh, nhà kinh tế trưởng của The Fertilizer Institute cho biết: “Đây là tác động mang tính toàn cầu. Tôi cho rằng trong kịch bản này, chi phí sẽ được chuyển sang người tiêu dùng ở mức độ lớn hơn nhiều, điều mà trước đây chúng ta chưa từng thấy”, bà Nigh nhấn mạnh.
Ông Menelaos Ydreos, Tổng thư ký Liên minh Khí đốt Quốc tế (International Gas Union) cũng cảnh báo về tác động đối với nhiều ngành công nghiệp khác. “Các sản phẩm hóa dầu được sử dụng trong dược phẩm, nhựa và nhiều mặt hàng khác. Tôi nghĩ chúng ta cần nhìn nhận sự gián đoạn này một cách tổng thể chứ không chỉ đơn thuần là vấn đề dầu khí. Trên thực tế, tác động của nó nghiêm trọng hơn nhiều”, ông Ydreos nhận định.
Theo Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (IFPRI), Qatar, Ả Rập Xê Út, Bahrain và Oman mỗi năm sản xuất tổng cộng khoảng 15 triệu tấn urê, diammonium phosphate (DAP) và amoniac khan.
Các quốc gia như Ấn Độ, Mỹ, Brazil và Australia phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung này để duy trì năng suất nông nghiệp.
Giá phân bón có mối liên hệ chặt chẽ với giá khí đốt tự nhiên. Khí đốt chiếm khoảng 70% chi phí sản xuất phân bón nitơ, vì vậy khi giá dầu tăng mạnh, giá phân bón cũng có xu hướng tăng theo.
Các kho dự trữ có thể đóng vai trò “tấm đệm” giúp thị trường dầu mỏ hấp thụ các cú sốc trong ngắn hạn, thì thị trường phân bón lại có ít khả năng chống chịu hơn. Ông Joseph Glauber, nhà nghiên cứu cấp cao danh dự tại văn phòng Tổng giám đốc IFPRI, giải thích: “Nhiều sản phẩm phân bón có thể được lưu trữ khá dễ dàng, nhưng do giá trị của chúng cao so với nguyên liệu đầu vào như khí đốt tự nhiên, trong khi khí đốt lại được sản xuất quanh năm, nên chi phí lưu kho khiến việc mua theo nhu cầu thực tế trở nên kinh tế hơn”.
Nếu căng thẳng tại eo biển Hormuz kéo dài, người tiêu dùng có thể sẽ thấy các mặt hàng thực phẩm thiết yếu như lúa mì, ngô, bánh mì, mì ống và khoai tây tại siêu thị tăng giá. Các sản phẩm dễ hỏng như sữa và hải sản cũng có thể bị ảnh hưởng. Trong khi đó, giá dầu đậu nành và thức ăn chăn nuôi có thể tăng, buộc nông dân phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất.
Tuy nhiên, chưa cần phải quá lo lắng vào lúc này, bởi các chuyên gia như ông Glauber cho rằng tác động trong ngắn hạn sẽ còn khá hạn chế. Yếu tố quan trọng hơn vẫn là diễn biến của giá dầu. “Giá dầu và giá năng lượng nói chung tăng cao có thể đẩy chi phí bán lẻ lên, khi chi phí vận chuyển và chế biến sau khâu sản xuất nông nghiệp tăng theo. Điều này có thể làm lạm phát giá thực phẩm bùng lên trở lại theo thời gian”, ông Glauber nói.
Điều tương tự cũng đúng với an ninh lương thực. Ngoài khu vực Vịnh Ba Tư, những lo ngại về mất an ninh lương thực hiện vẫn ở mức thấp. Tuy nhiên, tình hình này có thể thay đổi nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa trong một thời gian dài.
