Bước sang đầu năm 2026, thị trường xuất khẩu thủy sản Việt Nam vận động trong bối cảnh đan xen giữa cơ hội mở rộng thị phần và áp lực ngày càng lớn từ các rào cản kỹ thuật, an toàn thực phẩm và yêu cầu phát triển bền vững tại các thị trường nhập khẩu chủ lực. Những động thái chính sách mới từ Mỹ, cùng với sự phân hóa rõ nét tại EU, châu Á và các thị trường mới nổi, đang định hình lại chiến lược xuất khẩu của doanh nghiệp thủy sản Việt Nam trong giai đoạn tới.
Trong bức tranh chung của thủy sản Việt Nam, cá rô phi trở thành điểm sáng đáng chú ý. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đạt hơn 99 triệu USD, tăng trưởng ấn tượng và ngày càng khẳng định vai trò trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản. Riêng nhóm sản phẩm phi lê cá và thịt cá đạt 61 triệu USD, chiếm tới 61% tổng kim ngạch.
Mỹ tiếp tục là thị trường nhập khẩu phi lê cá rô phi lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch năm 2025 đạt 40 triệu USD, tăng tới 499% so với năm trước. Mức tăng đột biến này phản ánh nhu cầu lớn từ thị trường Mỹ trong bối cảnh nguồn cung từ một số quốc gia cạnh tranh gặp khó khăn do thuế quan và chi phí sản xuất tăng cao.
Bên cạnh Mỹ, Brazil vươn lên trở thành thị trường tăng trưởng nhanh nhất, với kim ngạch nhập khẩu phi lê cá rô phi Việt Nam đạt 11 triệu USD, tăng tới 7.552%. Sự bứt phá này mở ra dư địa lớn cho cá rô phi Việt Nam tại khu vực Nam Mỹ, đặc biệt ở phân khúc tiêu dùng nội địa và chế biến thực phẩm.
Ngược lại, xuất khẩu sang Nga và Mexico giảm mạnh, phản ánh sự thận trọng của nhà nhập khẩu trước biến động kinh tế và chi phí logistics. Tại châu Á và châu Âu, một số thị trường như Đài Loan, Nhật Bản và Italy vẫn duy trì xu hướng tăng, dù quy mô còn khiêm tốn.
Bước sang năm 2026, cá rô phi được đánh giá là sản phẩm tiềm năng bên cạnh cá tra. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh tại EU được dự báo gia tăng, đặc biệt từ Brazil – quốc gia đang đẩy mạnh chiến lược thâm nhập thị trường EU để bù đắp khó khăn tại Mỹ. Điều này đặt ra yêu cầu cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc nâng cao chất lượng chế biến, kiểm soát chuỗi cung ứng và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe.
Năm 2025, xuất khẩu ghẹ của Việt Nam ghi nhận cấu trúc thị trường “lệch” mạnh về Mỹ, chiếm hơn 81% tổng kim ngạch. Mỹ hiện là thị trường nhập khẩu ghẹ lớn nhất thế giới, với giá trị gần 1,1 tỷ USD, đóng vai trò “đầu kéo” đối với nhu cầu toàn cầu.
Tuy nhiên, xuất khẩu ghẹ sang Mỹ đang đối mặt với rủi ro lớn từ các quy định liên quan đến Đạo luật Bảo vệ Động vật biển có vú (MMPA). Kết quả so sánh tương đương do NOAA công bố trong năm 2025 có thể dẫn tới hạn chế nhập khẩu đối với các sản phẩm không đáp ứng yêu cầu bảo vệ động vật biển. Dù lệnh cấm hiện đang được tạm hoãn, kết quả cuối cùng phụ thuộc nhiều vào chất lượng hồ sơ và dữ liệu mà Việt Nam cung cấp.
Trong khi đó, EU và khối CPTPP nổi lên như những điểm sáng mới. Năm 2025, xuất khẩu ghẹ sang EU tăng hơn 100%, trong đó Pháp trở thành thị trường lớn thứ hai sau Mỹ. Khối CPTPP cũng ghi nhận mức tăng gần 29%, mở ra dư địa cho các sản phẩm chế biến sâu và giá trị gia tăng.
Xuất khẩu cá tra Việt Nam sang EU trong năm 2025 đạt khoảng 175 triệu USD, giảm nhẹ 1% so với năm 2024. Tuy nhiên, diễn biến theo tháng và theo từng quốc gia thành viên cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ nét. Một số thị trường truyền thống như Hà Lan và Đức ghi nhận sụt giảm, trong khi các thị trường Nam và Tây Âu như Tây Ban Nha, Pháp, Italy lại tăng trưởng tích cực.
Tổng thể, EU vẫn là thị trường quan trọng nhưng nhu cầu chưa phục hồi đồng đều, chịu tác động từ lạm phát và xu hướng tiêu dùng thận trọng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp cá tra Việt Nam vừa phải giữ vững thị phần tại các thị trường truyền thống, vừa chủ động khai thác các thị trường tăng trưởng mới.
Theo nhận định từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, bước sang năm 2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đứng trước ngưỡng cửa chuyển dịch quan trọng. Việc Mỹ siết chặt kiểm soát an toàn thực phẩm, EU gia tăng yêu cầu về bền vững và truy xuất nguồn gốc, cùng với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu mới nổi, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải tái cấu trúc chiến lược thị trường.
Trong bối cảnh đó, đa dạng hóa thị trường, đầu tư chế biến sâu, kiểm soát chặt chuỗi cung ứng và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để thủy sản Việt Nam duy trì tăng trưởng và nâng cao vị thế trên thị trường toàn cầu.
