Bảng xếp hạng 10 doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến sự phân hóa chưa từng có, khi khoảng cách giữa vị trí số 1 và phần còn lại ngày càng bị kéo giãn.
Cổ phiếu Vingroup (mã chứng khoán: VIC) vừa có phiên tăng kịch trần đúng ngày tổ chức Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026 (22/4), đánh dấu một trong những nhịp tăng mạnh nhất trong lịch sử thị trường.
Chỉ trong khoảng một tháng, thị giá VIC đã leo dốc gần 70%, lên 207.200 đồng/cổ phiếu. Nếu nhìn dài hơn, kể từ đầu năm 2025, cổ phiếu này đã tăng gấp 10 lần – một tốc độ hiếm thấy ngay cả trong các chu kỳ tăng trưởng mạnh.
Đà bứt phá này kéo vốn hóa thị trường của Vingroup lên hơn 1,6 triệu tỷ đồng (tương đương khoảng 60 tỷ USD), thiết lập kỷ lục chưa từng có trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Khoảng cách mà tập đoàn của tỷ phú Phạm Nhật Vượng tạo ra so với phần còn lại không chỉ là con số, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong cấu trúc thị trường.
Để hình dung rõ hơn về quy mô, vốn hóa của Vingroup hiện thậm chí vượt tổng giá trị của 5 ngân hàng lớn nhất niêm yết gồm Vietcombank, BIDV, VietinBank, Techcombank và VPBank cộng lại.
Với quy mô này, mỗi biến động giá của VIC đều mang ý nghĩa lớn. Riêng phiên tăng trần gần nhất đã giúp vốn hóa doanh nghiệp “phình” thêm hơn 100.000 tỷ đồng chỉ trong một ngày giao dịch.
Không chỉ dừng ở câu chuyện doanh nghiệp đơn lẻ, ảnh hưởng của Vingroup còn lan rộng ra toàn thị trường. Hiện tại, VIC chiếm hơn 18% tỷ trọng vốn hóa trên HoSE.
Nếu tính cả 4 doanh nghiệp niêm yết liên quan gồm Vingroup, Vinhomes, Vinpearl và Vincom Retail, tổng tỷ trọng lên tới khoảng 30%. Điều này khiến bộ tứ VIC, VHM, VPL, VRE trở thành lực kéo gần như quyết định đối với diễn biến của VN-Index.
Thực tế cho thấy, từ đầu năm 2026, 4 cổ phiếu này đã đóng góp hơn 112 điểm vào VN-Index, trong khi toàn bộ chỉ số chỉ tăng gần 73 điểm. Nói cách khác, nếu loại bỏ ảnh hưởng của nhóm này, thị trường chung thậm chí có thể đang đi ngang hoặc kém tích cực hơn nhiều.
Tuy nhiên, ông David Rabinowitz, Giám đốc Phân tích Chỉ số Toàn cầu và Cấu trúc Thị trường châu Á – Thái Bình Dương tại UBS cho rằng: “Rủi ro này đã được tính toán và đây không phải là câu chuyện riêng của Việt Nam mà là vấn đề mang tính toàn cầu”.
Tại nhiều thị trường phát triển như Mỹ, Úc hay các quốc gia khác, mức độ tập trung vào một số cổ phiếu lớn cũng hiện hữu. Vì vậy, chỉ số của FTSE đã tính đến điều này để đảm bảo tính ổn định và điều quan trọng không nằm ở việc có hay không sự tập trung, mà là cách thị trường quản lý và đánh giá rủi ro này.
Trong các bộ chỉ số, bao gồm cả VN30, yếu tố tập trung đã được tính toán và kiểm soát. Ví dụ, nhóm tài chính hiện chiếm tỷ trọng đáng kể, khoảng 27%, cho thấy sự phân bổ ngành vẫn đang dần đa dạng hơn. So với một số thị trường trong khu vực như Indonesia, bài toán không chỉ nằm ở quy mô vốn hóa mà còn ở tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư.
Theo đó, để giảm rủi ro tập trung, thị trường Việt Nam cần tiếp tục mở rộng “độ sâu” bằng cách bổ sung thêm các cổ phiếu chất lượng vào rổ chỉ số, qua đó tạo thêm lựa chọn cho nhà đầu tư và thúc đẩy đa dạng hóa danh mục.
Ở góc độ thu hút dòng vốn, đặc biệt là vốn lớn, thanh khoản vẫn là yếu tố then chốt. Điều này đòi hỏi thị trường cần có cấu trúc tốt hơn, vai trò của các nhà tạo lập thị trường rõ nét hơn, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hiệu quả vận hành. Khi quy mô thị trường mở rộng, nhà đầu tư cũng sẽ kỳ vọng nhiều hơn vào các sản phẩm đầu tư mới, không chỉ dừng lại ở các chỉ số truyền thống như VN30 mà còn mở rộng sang các bộ chỉ số và công cụ đa dạng hơn”.
Bên cạnh “ngôi vương” của Vingroup, bức tranh top 10 vốn hóa lớn nhất thị trường vẫn ghi nhận sự áp đảo của nhóm ngân hàng và bất động sản. Vinhomes (mã chứng khoán: VHM) đứng thứ hai với khoảng 612 nghìn tỷ đồng, củng cố vị thế doanh nghiệp bất động sản lớn nhất sàn.
Ba “ông lớn” ngân hàng quốc doanh gồm Vietcombank (mã chứng khoán: VCB), BIDV (mã chứng khoán: BID) và VietinBank (mã chứng khoán: CTG) lần lượt nắm giữ các vị trí tiếp theo, với vốn hóa ước đạt hơn 520 nghìn, 290 nghìn và 270 nghìn tỷ đồng. Đây vẫn là trụ cột ổn định của thị trường, đại diện cho sức khỏe hệ thống tài chính.
Nhóm ngân hàng tư nhân cũng không kém cạnh với sự góp mặt của Techcombank (mã chứng khoán: TCB) với 230 nghìn tỷ, VPBank (mã chứng khoán: VPB) với 220 nghìn tỷ và MB (mã chứng khoán: MBB) với 212 nghìn tỷ.
Xen giữa là Hòa Phát (mã chứng khoán: HPG) – đại diện hiếm hoi của ngành sản xuất với vốn hóa khoảng 213 nghìn tỷ đồng, cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của công nghiệp trong cấu trúc thị trường.
Khép lại top 10 là PV GAS (mã chứng khoán: GAS) với khoảng 188 nghìn tỷ đồng – doanh nghiệp đầu ngành khí, gắn chặt với diễn biến của thị trường năng lượng.
Nhìn tổng thể, danh sách này không chỉ phản ánh quy mô doanh nghiệp mà còn “vẽ lại” bản đồ quyền lực của thị trường chứng khoán Việt Nam. Sự áp đảo của một vài tập đoàn lớn, đặc biệt là nhóm liên quan đến Vingroup, đang tạo ra lực đẩy mạnh mẽ cho chỉ số, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc mở rộng chiều sâu thị trường, đa dạng hóa trụ cột tăng trưởng và giảm dần sự phụ thuộc vào một số ít cổ phiếu dẫn dắt.
