Trong một tuyên bố mới đây nhất, chính phủ Trung Quốc khẳng định không sợ một cuộc chiến thương mại với Mỹ sau khi Tổng thống Donald Trump đe doạ sẽ áp thêm thuế quan và hàng loạt biện pháp mới đối với hàng hoá Trung Quốc nhập khẩu sang Mỹ. Động thái này của ông Trump khiến thị trường chứng khoán Mỹ lao dốc ngay trong phiên giao dịch cuối tuần trước, “thổi bay” 2.000 tỷ USD giá trị vốn hóa chỉ trong một ngày.
Đáp lại, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhấn mạnh: “Những lời đe dọa áp thuế cao một cách tùy tiện không phải là cách đúng đắn để duy trì quan hệ với Trung Quốc. Quan điểm của chúng tôi về chiến tranh thương mại vẫn nhất quán: Trung Quốc không muốn điều đó, nhưng chúng tôi cũng không sợ”.
Thêm vào đó, phía Bắc Kinh cũng cáo buộc Mỹ áp dụng tiêu chuẩn kép điển hình khi tuyên bố đánh thuế thêm 100% để đáp trả việc Trung Quốc siết chặt xuất khẩu khoáng sản đất hiếm. Họ chỉ trích Mỹ trong một thời gian dài đã lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia, lạm quyền trong kiểm soát xuất khẩu, có các hành động phân biệt đối xử và áp đặt biện pháp tài phán đơn phương đối với nhiều mặt hàng, trong đó có thiết bị và chip bán dẫn.
Trên thực tế, danh mục kiểm soát xuất khẩu của Mỹ hiện bao gồm hơn 3.000 mặt hàng, gấp ba lần so với khoảng 900 mặt hàng trong danh mục kiểm soát của Trung Quốc.
Bắc Kinh nêu rõ việc siết kiểm soát xuất khẩu đất hiếm là biện pháp hợp pháp theo luật pháp quốc tế, bác bỏ cáo buộc của Washington cho rằng đây là hành động ép buộc kinh tế. Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết biện pháp này, được ban hành hôm 10/10, là một phần trong nỗ lực củng cố hệ thống kiểm soát xuất khẩu và bảo vệ hòa bình thế giới cũng như ổn định khu vực trong bối cảnh an ninh toàn cầu ngày càng bất ổn.
Các quy định mới của Trung Quốc không chỉ áp dụng cho nguyên liệu đất hiếm mà còn bao gồm cả quyền sở hữu trí tuệ và công nghệ liên quan. “Đây không phải là lệnh cấm xuất khẩu. Những đơn xin cấp phép đáp ứng yêu cầu sẽ được phê duyệt”, người phát ngôn cho biết, đồng thời khẳng định Trung Quốc đã đánh giá đầy đủ tác động tiềm ẩn lên chuỗi cung ứng và tin rằng ảnh hưởng sẽ rất hạn chế.
Theo quy định mới, các doanh nghiệp nước ngoài phải xin giấy phép nếu xuất khẩu sản phẩm chứa hơn 0,1% đất hiếm có nguồn gốc từ Trung Quốc, hoặc sản phẩm được sản xuất bằng công nghệ khai thác, tinh luyện, chế tạo nam châm hay tái chế của nước này. Những đơn hàng có thể phục vụ mục đích quân sự sẽ bị từ chối.
Ngay sau khi Trung Quốc siết xuất khẩu đất hiếm, Phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc cho biết đã xuất hiện tình trạng tồn đọng các hồ sơ xin cấp phép xuất khẩu, cảnh báo rằng quy định mới làm gia tăng thêm sự phức tạp cho chuỗi cung ứng toàn cầu đối với các nguyên tố đất hiếm.
Trung Quốc hiện chiếm khoảng 70% nguồn cung đất hiếm toàn cầu và trong nhiều năm qua đã sử dụng nhóm khoáng sản chiến lược này như một “quân cờ thương lượng” trong các cuộc đàm phán thương mại.
Đáp lại động thái từ Bắc Kinh, phía chính quyền Donald Trump lập tức tuyên bố áp thuế và áp đặt kiểm soát xuất khẩu đối với mọi phần mềm quan trọng. Đại diện Thương mại Mỹ Jamison Greer cho biết Washington không hề được thông báo trước về biện pháp mới này. “Ngay khi phát hiện thông tin qua các nguồn công khai, chúng tôi đã chủ động liên hệ để sắp xếp cuộc gọi với phía Trung Quốc, nhưng họ từ chối”, ông nói trên chương trình Sunday Briefing của Fox News, đồng thời gọi động thái của Bắc Kinh là một hành vi giành quyền kiểm soát.
Tuy nhiên, ngay sau đó, Tổng thống Donald Trump lại bất ngờ hạ giọng, nói rằng Mỹ muốn giúp đỡ chứ không muốn gây tổn hại cho Trung Quốc - một động thái thể hiện lập trường hòa dịu hơn.
Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng quyết định này là hành động phòng vệ thụ động cần thiết, đồng thời cáo buộc Mỹ phá hoại nghiêm trọng bầu không khí đối thoại kinh tế và thương mại song phương.
Kể từ tháng 5/2025, quan chức cấp cao hai nước đã nối lại đàm phán thương mại tại Geneva - cuộc gặp đầu tiên kể từ khi ông Trump tái khởi động cuộc chiến thương mại toàn cầu. Cuộc gặp tiếp theo tại London vào tháng 6 đạt được khung thương mại sơ bộ, và vòng đàm phán thứ ba tại Stockholm một tháng sau đó ghi nhận những tiến triển rõ rệt. Vòng đối thoại gần nhất tại Madrid vào tháng 9 cũng đạt được sự đồng thuận cơ bản liên quan đến việc thoái vốn TikTok - trước thời hạn chót yêu cầu công ty Trung Quốc phải bán lại mảng kinh doanh tại Mỹ hoặc buộc ngừng hoạt động.
Ngày 19/9, ông Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đã có cuộc điện đàm nhưng chưa đạt thỏa thuận cuối cùng về TikTok. Sau đó, ông Trump tuyên bố hai nhà lãnh đạo sẽ gặp nhau bên lề Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) vào cuối tháng 10 tại Gyeongju, Hàn Quốc.
Trong khi Bắc Kinh chưa xác nhận kế hoạch gặp gỡ, ông Trump cũng nói rằng ông sẽ thăm Trung Quốc vào đầu năm tới và ông Tập sẽ đáp lễ sang Mỹ sau đó. Tuy nhiên, hôm 11/10, ông Trump bất ngờ đe dọa hủy cuộc gặp sắp tới với Chủ tịch Tập Cận Bình.
