Một con tàu do Oceanwide Expeditions vận hành, mang tên MV Hondius, đang trên hành trình từ Ushuaia (Argentina) đến Cape Verde thì xuất hiện các ca bệnh với triệu chứng hô hấp cấp tính.
Ổ DỊCH GIỮA BIỂN KHƠI
Trước tình hình này, giới chức y tế Cape Verde thông báo sẽ sơ tán 3 hành khách trong vài giờ tới. Sau khi lên tàu kiểm tra, nhân viên y tế xác nhận cả ba người đều đang ổn định về mặt lâm sàng. Hai máy bay cứu thương đã được bố trí cho việc sơ tán, trong đó một chiếc đã có mặt tại quốc gia này.
Diễn biến trở nên đáng lo ngại hơn khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận định có khả năng đã xảy ra lây truyền từ người sang người trên tàu. Tính đến nay đã có ba người tử vong và một số người khác mắc bệnh.
Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc phụ trách chuẩn bị và phòng ngừa dịch bệnh và đại dịch tại Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết: "Một số trường hợp có tiếp xúc rất gần với nhau, và chắc chắn không thể loại trừ khả năng lây truyền từ người sang người, vì vậy, để phòng ngừa, chúng tôi đang giả định như vậy".
Hiện gần 150 người, trong đó có 17 công dân Mỹ, vẫn đang ở trên tàu, neo ngoài khơi Praia (thủ đô của Cape Verde). Con tàu khởi hành từ Ushuaia vào tháng trước, dự kiến vượt Đại Tây Dương và ghé qua nhiều hòn đảo xa xôi. Hành trình đã bị gián đoạn khi một số hành khách bắt đầu xuất hiện các triệu chứng bệnh tiến triển nhanh.
Đến nay đã ghi nhận 7 trường hợp nhiễm virus Hanta, gồm 2 ca xác nhận và 5 ca nghi ngờ. Đây là căn bệnh hiếm, thường lây sang người khi tiếp xúc với chất thải của loài gặm nhấm nhiễm bệnh.
Trong số các nạn nhân có một cặp vợ chồng người Hà Lan và một công dân Đức đã tử vong, trong khi một người Anh đang được điều trị tích cực tại Nam Phi và có dấu hiệu cải thiện. Một trong ba người sắp được sơ tán có liên quan đến ca tử vong người Đức.
Sau khi sơ tán, kế hoạch là con tàu sẽ tiếp tục di chuyển đến quần đảo Canary của Tây Ban Nha trong khoảng 3 ngày. Tại đây, nhà chức trách sẽ tiến hành điều tra dịch tễ học toàn diện và khử trùng toàn bộ con tàu.
Một số trường hợp nặng khác bao gồm một bác sĩ trên tàu cũng có thể được đưa đi cấp cứu. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Âu đang phối hợp xác định những người cần sơ tán khẩn cấp trước khi những người còn lại tiếp tục hành trình.
Trong lúc này, các biện pháp phòng dịch nghiêm ngặt đã được áp dụng trên tàu như cách ly, tăng cường vệ sinh và theo dõi sức khỏe. Hành khách được phục vụ bữa ăn tại phòng, hạn chế tụ tập trong không gian kín nhưng vẫn có thể ra boong tàu để hít thở không khí.
Công ty vận hành cho biết tình hình nhìn chung vẫn bình tĩnh, dù không tránh khỏi lo lắng. Một hành khách chia sẻ rằng những gì đang xảy ra là rất thực tế và ảnh hưởng trực tiếp đến tất cả mọi người trên tàu.
Song song đó, giới chức cũng tiến hành truy vết những người từng đi cùng chuyến bay với một nạn nhân người Hà Lan trước khi bà qua đời.
Ca nghi ngờ đầu tiên là một người đàn ông Hà Lan 70 tuổi, tử vong ngày 11/4 sau khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau bụng và tiêu chảy. Vợ ông, 69 tuổi, sau đó cũng tử vong tại Nam Phi và được xác nhận dương tính với một biến thể virus.
Một công dân Anh phát bệnh vào ngày 27/4 hiện vẫn đang điều trị tích cực, còn một công dân Đức tử vong trên tàu ngày 2/5 với triệu chứng viêm phổi.
Ngoài ra, hai thành viên thủy thủ đoàn có triệu chứng hô hấp cấp đang cần chăm sóc khẩn cấp dù chưa được xác nhận nhiễm bệnh, một người khác đã hồi phục sau khi chỉ bị sốt nhẹ.
Nguồn gốc ổ dịch hiện vẫn chưa được xác định rõ. WHO cho rằng cặp vợ chồng người Hà Lan có thể đã nhiễm bệnh trước khi lên tàu, có khả năng trong thời gian ở Argentina.
Thời gian ủ bệnh kéo dài từ 1 - 6 tuần, phù hợp với việc các ca bệnh trên tàu bắt đầu xuất hiện triệu chứng trong khoảng từ ngày 6/4 - 28/4, với biểu hiện từ sốt, rối loạn tiêu hóa đến viêm phổi nặng và suy hô hấp cấp.
Trong hành trình, con tàu từng ghé qua nhiều khu vực hoang sơ với hệ động vật phong phú như cá voi, cá heo và chim biển. WHO nhận định các loài gặm nhấm tại những khu vực này cũng có thể là nguồn lây.
Đáng chú ý, chỉ có một chủng virus được biết có khả năng lây truyền hạn chế giữa người với người là virus Andes, thường xuất hiện ở Chile và Argentina. WHO nghi ngờ đây có thể là tác nhân gây ra ổ dịch lần này và đang chờ kết quả giải trình tự gen để xác nhận.
NGUY CƠ TỪ NHỮNG GÓC NHÀ CÓ CHUỘT
Bệnh do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật gặm nhấm (đặc biệt là chuột) sang người. Đường lây truyền chủ yếu qua nước tiểu, phân, nước bọt của chuột nhiễm bệnh và tại nơi chuột nhiễm bệnh làm tổ hay trú ẩn, bị chuột cắn hoặc tiếp xúc trực tiếp, sau đó đưa lên mắt, mũi, miệng.
Khi quét dọn, hút bụi hoặc dọn nhà, dọn kho nơi có chuột nhiễm bệnh trú ẩn, chất thải khô của chuột có thể phát tán thành bụi rất nhỏ trong không khí. Người hít phải bụi có chứa mầm bệnh có thể bị nhiễm virus Hanta. Bệnh do virus này lây truyền từ người sang người rất hiếm, nhưng đã được ghi nhận trên y văn.
Dù hiếm gặp, virus Hanta có tỷ lệ tử vong cao, khoảng 38% đối với các ca có triệu chứng hô hấp. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 - 4 tuần, có thể tới 8 tuần.
Người bệnh có thể sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Sau đó có thể đột ngột ho, tức ngực, khó thở, mệt lả, tụt huyết áp, thậm chí có thể nhanh chóng tiến triển nặng, gây tổn thương tim, phổi hoặc thận.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng virus Hanta đã tồn tại hàng thế kỷ. Các đợt bùng phát được ghi nhận ở châu Á và châu Âu. Ở bán cầu Đông, virus này có liên quan đến sốt xuất huyết và suy thận.
Đầu những năm 90 của thế kỷ trước, một nhóm virus Hanta chưa từng được biết đến trước đây mới xuất hiện ở vùng Tây Nam nước Mỹ và là nguyên nhân gây ra bệnh hô hấp cấp tính, hiện được gọi là hội chứng phổi do virus Hanta.
Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Mỹ bắt đầu theo dõi virus này sau đợt bùng phát năm 1993 tại vùng Four Corners, khu vực giao nhau giữa Arizona, Colorado, New Mexico và Utah.
Căn bệnh này thu hút sự chú ý vào năm 2025, sau khi vợ của cố diễn viên Gene Hackman, bà Betsy Arakawa, qua đời vì nhiễm virus Hanta ở New Mexico.
Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu, các bác sĩ chủ yếu điều trị hỗ trợ, trong đó những trường hợp nặng có thể cần can thiệp hô hấp để duy trì sự sống.
Trong bối cảnh Việt Nam, loài chuột khá phổ biến. Vì vậy để chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Hanta và các bệnh dịch khác lây truyền từ chuột sang người, Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân không chạm tay trực tiếp vào chuột sống, chuột chết, phân, nước tiểu, nước bọt hoặc ổ chuột.
Khi dọn dẹp nơi có dấu vết của chuột, cần mở cửa cho thông thoáng, đeo găng tay và khẩu trang, phun ướt khu vực có phân, nước tiểu hoặc nơi chuột làm tổ bằng dung dịch khử khuẩn hoặc nước tẩy rửa thông thường trước khi lau dọn.
Không quét khô, không dùng máy hút bụi hoặc máy thổi, vì có thể làm bụi nhỏ chứa mầm bệnh bay trong không khí, người hít phải bụi này có thể bị nhiễm bệnh.
Rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn vệ sinh, xử lý rác, tiếp xúc với chuột hoặc khu vực có nguy cơ. Bịt kín khe hở để chuột không vào nhà, đặt bẫy khi cần, cất thức ăn, nước uống trong đồ chứa kín, thu gom rác hàng ngày để không thu hút chuột.
Sau khi tiếp xúc với chuột hoặc nơi có phân, nước tiểu, nơi chuột làm tổ, nếu xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy, người dân cần đến ngay cơ sở y tế và thông báo rõ nguy cơ tiếp xúc với chuột để được khám, điều trị kịp thời.