Trong kỷ nguyên y học hiện đại, robot phẫu thuật đang trở thành một công cụ hỗ trợ quan trọng giúp mở rộng giới hạn của phẫu thuật ít xâm lấn, nâng cao độ chính xác và tối ưu hóa kết quả điều trị.
Dù có nhiều thiết kế và công nghệ khác nhau, điểm chung của tất cả các hệ thống này là đều hoạt động dựa trên nguyên tắc robot không thay thế bác sĩ mà chỉ dịch chuyển chính xác chuyển động của tay bác sĩ thành thao tác trong cơ thể bệnh nhân.
Từ nền tảng đó, các hệ thống robot phẫu thuật hiện đại đã được phát triển mạnh mẽ và ứng dụng rộng rãi trong nhiều chuyên khoa khác nhau trên toàn thế giới.
ROBOT DA VINCI
Robot phẫu thuật da Vinci Xi là một trong những hệ thống phẫu thuật hỗ trợ tiên tiến nhất hiện nay, được phát triển bởi công ty Intuitive Surgical và thuộc thế hệ thứ tư của nền tảng da Vinci Surgical System.
Đây hiện là hệ thống robot phẫu thuật xâm lấn tối thiểu được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới với vai trò hỗ trợ hàng triệu ca phẫu thuật trong nhiều chuyên khoa khác nhau.
Theo Intuitive Surgical, da Vinci Xi được thiết kế nhằm mở rộng khả năng tiếp cận giải phẫu, cải thiện hình ảnh và tăng độ chính xác trong phẫu thuật ít xâm lấn.
Một trong những điểm nổi bật nhất của hệ thống này là công nghệ hình ảnh 3D độ phân giải cao, cho phép bác sĩ quan sát vùng phẫu thuật với độ phóng đại lớn và cảm nhận chiều sâu không gian rõ ràng.
Hệ thống này tạo ra hình ảnh 3D HD giúp tăng khả năng nhận diện mô, mạch máu và các cấu trúc giải phẫu nhỏ, từ đó nâng cao độ chính xác khi thao tác trong các ca mổ phức tạp.
Theo tài liệu kỹ thuật của Intuitive, công nghệ 3D HD này đóng vai trò như một phần mở rộng của mắt bác sĩ trong phẫu thuật, giúp quan sát rõ ràng và trực quan hơn so với nội soi truyền thống.
Bên cạnh hệ thống hình ảnh, da Vinci Xi còn nổi bật với các cánh tay robot có khả năng mô phỏng chuyển động cổ tay người nhưng linh hoạt hơn nhiều.
Các dụng cụ phẫu thuật được gắn trên cánh tay robot có thể xoay 540 độ và thao tác linh hoạt trong không gian hẹp, đồng thời loại bỏ hiện tượng rung tay của bác sĩ nhờ công nghệ lọc chuyển động.
Hệ thống này sử dụng công nghệ Intuitive Motion để chuyển đổi chính xác các thao tác của bác sĩ tại bàn điều khiển thành chuyển động mượt mà trong cơ thể bệnh nhân.
Trong thực hành lâm sàng, da Vinci Xi được sử dụng trong nhiều chuyên khoa lớn và hỗ trợ hơn 120 loại phẫu thuật khác nhau. Các ứng dụng phổ biến bao gồm phẫu thuật lồng ngực như phẫu thuật lồng ngực (ung thư phổi, u trung thất, u tuyến ức, phẫu thuật thực quản), ngoại tiêu hóa - gan mật tụy (cắt dạ dày, đại trực tràng, gan, tụy), tiết niệu (cắt tuyến tiền liệt, cắt thận, cắt bàng quang) và phụ khoa (cắt tử cung, bóc u xơ tử cung, điều trị lạc nội mạc tử cung, ung thư phụ khoa).
Theo Intuitive Surgical, hệ thống da Vinci Xi được thiết kế để hỗ trợ đa chuyên khoa với khả năng tiếp cận giải phẫu rộng và linh hoạt hơn so với các thế hệ trước.
Nhờ sự kết hợp giữa hình ảnh 3D sắc nét, khả năng thao tác linh hoạt của cánh tay robot và độ chính xác cao, phẫu thuật bằng da Vinci Xi mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho bệnh nhân.
Đường mổ thường chỉ khoảng 8mm, giúp giảm đau sau mổ, hạn chế mất máu và giảm nguy cơ biến chứng so với phẫu thuật mở truyền thống. Thời gian hồi phục cũng được rút ngắn đáng kể. Trong một số trường hợp ít phức tạp, bệnh nhân có thể xuất viện sau khoảng 24 giờ tùy theo tình trạng lâm sàng và chỉ định của bác sĩ.
Tuy nhiên, da Vinci Xi không phải là robot tự động thực hiện phẫu thuật. Hệ thống này chỉ đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ, còn toàn bộ thao tác vẫn do bác sĩ điều khiển từ bàn console.
ROBOT MAKO
Robot phẫu thuật Mako là một hệ thống phẫu thuật hỗ trợ bằng cánh tay robot do công ty Stryker phát triển, được gọi đầy đủ là Mako Robotic-Arm Assisted Surgery System.
Đây là một trong những công nghệ hàng đầu trong lĩnh vực phẫu thuật chỉnh hình, đặc biệt phổ biến trong thay khớp gối và khớp háng. Theo Stryker, hệ thống Mako hiện đã được sử dụng trong hơn 2 triệu ca phẫu thuật trên toàn cầu và có mặt tại hơn 45 quốc gia.
Điểm cốt lõi của công nghệ Mako không phải là robot tự thực hiện phẫu thuật mà là một hệ thống hỗ trợ giúp bác sĩ lập kế hoạch và thực hiện thao tác chính xác hơn.
Trước phẫu thuật, bệnh nhân sẽ được chụp CT để tạo ra mô hình 3D cá nhân hóa của khớp cần phẫu thuật. Từ mô hình này, bác sĩ sẽ lên kế hoạch vị trí đặt implant (khớp nhân tạo) phù hợp nhất với giải phẫu từng người bệnh .
Trong phòng mổ, bác sĩ sử dụng cánh tay robot Mako để hỗ trợ cắt xương và đặt khớp theo đúng kế hoạch đã lập. Robot hoạt động như một “giới hạn an toàn ảo”, chỉ cho phép dụng cụ di chuyển trong vùng đã được xác định trước, giúp giảm nguy cơ sai lệch trong quá trình thao tác.
Theo Stryker, công nghệ haptic feedback (phản hồi lực) của Mako giúp hạn chế xâm lấn quá mức vào mô lành và tăng độ chính xác khi đặt implant.
Mako hiện được ứng dụng chủ yếu trong ba nhóm phẫu thuật lớn là thay khớp gối toàn phần, thay khớp gối bán phần và thay khớp háng. Trong một số phiên bản mở rộng, hệ thống còn được phát triển cho phẫu thuật cột sống.
Điểm mạnh của Mako là khả năng cá nhân hóa phẫu thuật dựa trên giải phẫu từng bệnh nhân, thay vì sử dụng phương pháp chuẩn chung như trước đây.
Về mặt lợi ích, nhiều nghiên cứu và báo cáo lâm sàng cho thấy phẫu thuật với Mako có thể giúp tăng độ chính xác trong căn chỉnh khớp, giảm tổn thương mô mềm và bảo tồn xương tốt hơn so với kỹ thuật thủ công truyền thống.
Điều này có thể góp phần giúp bệnh nhân giảm đau sau mổ và phục hồi vận động sớm hơn, dù kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc nhiều vào tay nghề bác sĩ và tình trạng cụ thể của từng ca bệnh.
ROBOT ROSA
Robot phẫu thuật ROSA là một hệ thống robot hỗ trợ phẫu thuật do công ty Zimmer Biomet phát triển, được thiết kế để giúp bác sĩ thực hiện các ca phẫu thuật với độ chính xác cao hơn, đặc biệt trong phẫu thuật thần kinh và thay khớp.
Trong thực tế, ROSA hoạt động như một trợ lý phẫu thuật thông minh. Trước khi tiến hành mổ, bác sĩ sẽ lập kế hoạch dựa trên hình ảnh giải phẫu của từng bệnh nhân.
Sau đó, hệ thống robot giúp căn chỉnh và hỗ trợ thực hiện kế hoạch đó trong phòng mổ. Robot không tự vận hành độc lập mà chỉ di chuyển khi bác sĩ điều khiển, đảm bảo mọi quyết định y khoa vẫn thuộc về con người.
Điểm mạnh của ROSA nằm ở khả năng hỗ trợ độ chính xác trong các thao tác phẫu thuật phức tạp. Trong phẫu thuật thay khớp gối, ví dụ, hệ thống giúp bác sĩ đánh giá cân bằng mô mềm và hỗ trợ định vị xương để đặt khớp nhân tạo chính xác hơn.
Trong phẫu thuật thần kinh, ROSA ONE Brain được sử dụng trong các thủ thuật như sinh thiết não, kích thích não sâu (DBS) hoặc điều trị động kinh, với yêu cầu độ chính xác rất cao khi đưa dụng cụ vào các cấu trúc nhỏ trong não.
Ngoài ra, ROSA còn được thiết kế cho nhiều ứng dụng khác như thay khớp háng và khớp vai. Trong các ca này, hệ thống cung cấp dữ liệu thời gian thực trong khi phẫu thuật, giúp bác sĩ điều chỉnh vị trí implant phù hợp với giải phẫu từng bệnh nhân. Theo Zimmer Biomet, mục tiêu của công nghệ này là cá nhân hóa phẫu thuật, giảm sai số và tối ưu kết quả điều trị.
Về lợi ích lâm sàng, các tài liệu của hãng cho thấy phẫu thuật có sự hỗ trợ của ROSA có thể giúp tăng độ chính xác trong đặt dụng cụ, giảm mức độ xâm lấn và hỗ trợ bệnh nhân hồi phục nhanh hơn so với phương pháp truyền thống trong một số trường hợp.
Đặc biệt trong phẫu thuật thần kinh, hệ thống được ghi nhận giúp giảm xâm lấn do chỉ cần các đường tiếp cận rất nhỏ vào hộp sọ, từ đó có thể giảm đau và rút ngắn thời gian hồi phục.
ROBOT HUGO RAS
Robot phẫu thuật Hugo RAS là một hệ thống robot phẫu thuật hiện đại do công ty Medtronic phát triển, được thiết kế nhằm hỗ trợ phẫu thuật xâm lấn tối thiểu với mục tiêu tăng tính linh hoạt, giảm chi phí vận hành và mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ robot trong y khoa.
Theo Medtronic, Hugo RAS là một hệ thống robot modular (dạng mô-đun), nghĩa là các cánh tay robot được thiết kế tách rời thay vì gắn cố định vào một khối trung tâm như nhiều hệ thống truyền thống.
Thiết kế này cho phép sắp xếp linh hoạt trong phòng mổ, dễ dàng điều chỉnh theo từng loại phẫu thuật và không gian bệnh viện, đồng thời có thể triển khai ở nhiều khu vực điều trị khác nhau trong cùng một cơ sở y tế.
Về chức năng, Hugo RAS được sử dụng để hỗ trợ bác sĩ kiểm soát các dụng cụ phẫu thuật nội soi như kẹp, kéo, dao điện và dụng cụ khâu trong các ca phẫu thuật xâm lấn tối thiểu.
Hệ thống này không hoạt động tự động mà hoàn toàn do bác sĩ điều khiển từ bàn console, tương tự các robot phẫu thuật khác như da Vinci. Theo tài liệu của Medtronic, hệ thống được thiết kế để hỗ trợ kiểm soát dụng cụ một cách chính xác trong phẫu thuật, chứ không thay thế bác sĩ.
Một điểm đáng chú ý của Hugo RAS là thiết kế hướng tới tính linh hoạt trong phòng mổ. Mỗi cánh tay robot là một module riêng, có thể bố trí xung quanh bệnh nhân theo nhiều cấu hình khác nhau.
Điều này giúp bác sĩ dễ dàng tiếp cận nhiều vùng phẫu thuật, giảm tình trạng cồng kềnh trong phòng mổ so với các hệ thống robot dạng khối lớn. Ngoài ra, hệ thống còn tích hợp console điều khiển mở, giúp bác sĩ vừa thao tác vừa duy trì giao tiếp với ê-kíp phẫu thuật trong phòng mổ.
Hugo RAS cũng được tích hợp hệ sinh thái kỹ thuật số của Medtronic, bao gồm nền tảng Touch Surgery™, cho phép ghi lại dữ liệu phẫu thuật, phân tích hiệu suất và hỗ trợ đào tạo bác sĩ.
Điều này hướng đến mục tiêu xây dựng một hệ thống phẫu thuật kết nối dữ liệu, giúp cải thiện chất lượng điều trị theo thời gian và hỗ trợ đào tạo liên tục trong y khoa.
Về ứng dụng lâm sàng, Hugo RAS ban đầu được phát triển và cấp phép chủ yếu cho các phẫu thuật tiết niệu ở người trưởng thành như phẫu thuật tuyến tiền liệt, thận và bàng quang trong phẫu thuật ít xâm lấn.
Hệ thống được thiết kế để hỗ trợ các thao tác như cắt, kẹp, khâu và bóc tách mô trong không gian hẹp, giúp bác sĩ thực hiện các ca mổ phức tạp với độ chính xác cao hơn.
Về lợi ích, thiết kế mô-đun và tính linh hoạt của Hugo giúp tăng khả năng tùy biến trong phòng mổ, đồng thời được kỳ vọng giảm chi phí so với một số hệ thống robot cao cấp khác.
ROBOT SENHANCE
Robot phẫu thuật Senhance là một nền tảng robot hỗ trợ phẫu thuật xâm lấn tối thiểu do công ty Asensus Surgical phát triển. Đây là một trong những hệ thống robot thuộc nhóm nội soi kỹ thuật số được thiết kế nhằm nâng cấp phẫu thuật nội soi truyền thống thay vì thay thế hoàn toàn như một số robot khác.
Theo tài liệu của hãng, Senhance là nền tảng nội soi kỹ thuật số đầu tiên và duy nhất trong phân khúc này.
Khác với các hệ thống robot phẫu thuật dạng khối lớn, Senhance có thiết kế khá đặc trưng với các cánh tay robot tách rời (tối đa 3 – 4 cánh tay), kết nối với một bàn điều khiển mở, nơi bác sĩ ngồi và điều khiển bằng tay cầm tương tự kỹ thuật nội soi truyền thống.
Thiết kế này giúp hệ thống có đường cong học tập thấp hơn cho bác sĩ đã quen với phẫu thuật nội soi. Theo mô tả kỹ thuật, bác sĩ điều khiển robot thông qua hệ thống telemanipulation, kết hợp với camera 3D/2D và giao diện điều khiển có hỗ trợ theo dõi mắt.
Một điểm nổi bật của Senhance là công nghệ phản hồi lực giúp bác sĩ cảm nhận được lực tác động lên mô trong quá trình phẫu thuật, điều mà nhiều hệ thống robot khác không có.
Bên cạnh đó, hệ thống còn tích hợp điều khiển camera bằng mắt cho phép bác sĩ di chuyển góc nhìn chỉ bằng chuyển động mắt, giúp thao tác trực quan hơn trong phòng mổ. Đây là những yếu tố được xem là giúp tăng độ an toàn và giảm sai sót trong quá trình phẫu thuật.
Senhance được ứng dụng trong nhiều loại phẫu thuật nội soi khác nhau bao gồm phẫu thuật tiêu hóa, phụ khoa và tiết niệu ở cả người lớn và trẻ em. Theo FDA và tài liệu chỉ định sử dụng, hệ thống này hỗ trợ các thao tác như cắt, kẹp, khâu, bóc tách mô và đốt điện trong phẫu thuật nội soi ổ bụng và vùng chậu.
Một số nghiên cứu lâm sàng cũng ghi nhận hệ thống được sử dụng trong các ca phẫu thuật phức tạp như cắt tuyến tiền liệt, phẫu thuật dạ dày và các thủ thuật tái tạo trong ổ bụng .
Về lợi ích, Senhance được thiết kế theo hướng giảm chi phí vận hành so với các hệ thống robot cao cấp khác nhờ sử dụng nhiều dụng cụ tái sử dụng và tận dụng cơ sở hạ tầng nội soi sẵn có của bệnh viện.
Điều này giúp chi phí mỗi ca phẫu thuật gần với nội soi truyền thống hơn so với phẫu thuật robot thế hệ cao cấp. Ngoài ra, thiết kế mở và mô-đun cũng giúp hệ thống linh hoạt hơn trong việc bố trí phòng mổ và phối hợp với ê-kíp phẫu thuật.
Tuy nhiên, một số đánh giá cũng cho rằng hệ thống có kích thước khá lớn và thời gian thiết lập có thể lâu hơn so với các hệ thống khác.
