Tỷ lệ tử vong do ung thư phổi tại Mỹ đã giảm rõ rệt kể từ năm 1990. Tuy vậy, bức tranh về số ca mắc mới lại không đơn giản như vậy. Ở nam giới, số ca ung thư phổi bắt đầu giảm từ giữa những năm 1980, còn ở nữ giới là từ giữa những năm 2000, với mức giảm trung bình mỗi năm lần lượt là 3,0% và 1,4% trong giai đoạn 2012 – 2021.
Dù xu hướng chung là đi xuống, các nhà nghiên cứu lại đặc biệt lo ngại về một hiện tượng khác đang nổi lên là ung thư phổi ngày càng xuất hiện nhiều hơn ở người trẻ không hút thuốc, nhất là phụ nữ.
Để tìm hiểu kỹ hơn, một nghiên cứu mới đã phân tích dữ liệu từ một dự án dịch tễ học về ung thư phổi ở người trẻ. Kết quả cho thấy một mối liên hệ khá bất ngờ giữa chế độ ăn uống lành mạnh và nguy cơ ung thư phổi khởi phát sớm ở những người không hút thuốc.
Tuy nhiên, cần hiểu rõ rằng đây chỉ là mối liên hệ mang tính quan sát, không phải bằng chứng cho thấy việc ăn rau, trái cây hay ngũ cốc nguyên hạt gây ung thư. Các nhà nghiên cứu cho rằng những yếu tố môi trường liên quan đến thực phẩm có thể đóng vai trò nhất định.
Những phát hiện này đã được trình bày tại hội nghị thường niên của Hiệp hội Nghiên cứu Ung thư Hoa Kỳ nhưng hiện vẫn chưa được công bố chính thức trên một tạp chí khoa học có bình duyệt.
UNG THƯ PHỔI KHỞI PHÁT SỚM
Ung thư phổi thường được xem là bệnh gặp chủ yếu ở người lớn tuổi, đặc biệt là những người có tiền sử hút thuốc. Thế nhưng, bệnh vẫn có thể xảy ra ở người trẻ, kể cả những người chưa từng hút thuốc.
Trung bình, ung thư phổi được chẩn đoán ở độ tuổi khoảng 70. Khi bệnh xuất hiện trước tuổi 50, người ta gọi đó là ung thư phổi khởi phát sớm.
Trong những năm gần đây, các nghiên cứu ghi nhận số ca ung thư phổi khởi phát sớm ở người không hút thuốc có xu hướng tăng lên khiến giới khoa học phải tìm hiểu sâu hơn về nguyên nhân.
Một nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ một nghiên cứu quan sát quy mô toàn quốc về dịch tễ học ung thư phổi ở người trẻ nhằm xác định các yếu tố có thể liên quan đến đột biến gây ung thư. Nghiên cứu này bao gồm 187 bệnh nhân mắc ung thư phổi khởi phát sớm, trong đó phụ nữ chiếm phần lớn khoảng 78%.
Các nhà khoa học phân loại người tham gia thành các nhóm khác nhau dựa trên cơ chế sinh học gây ra khối u, gồm nhóm liên quan đến con đường EGFR, nhóm dương tính với đột biến dung hợp gen và nhóm mang đột biến hỗn hợp.
Sau đó, họ thu thập thêm dữ liệu trong vòng một năm trước khi bệnh được chẩn đoán bao gồm tiền sử hút thuốc, việc sử dụng thuốc tránh thai đường uống và các thông tin nhân khẩu học.
Song song đó, thói quen ăn uống của người tham gia cũng được đánh giá thông qua bảng hỏi tần suất thực phẩm. Chất lượng chế độ ăn được chấm điểm bằng chỉ số Healthy Eating Index (HEI), trong đó điểm càng cao phản ánh chế độ ăn càng lành mạnh.
YẾU TỐ KHÓ NGỜ
Đáng chú ý, phần lớn những người tham gia nghiên cứu đều chưa từng hút thuốc. Tỷ lệ từng hút thuốc chỉ chiếm 32,9% ở nhóm EGFR, 13,4% ở nhóm dung hợp và 21,9% ở nhóm đột biến hỗn hợp.
Ở nhóm bệnh nhân ung thư phổi khởi phát sớm không hút thuốc, các nhà nghiên cứu ghi nhận một mối liên hệ khá bất ngờ giữa lựa chọn thực phẩm và nguy cơ mắc bệnh.
Theo chỉ số Healthy Eating Index (HEI), nhóm EGFR và nhóm dung hợp lại có điểm ăn uống cao hơn mức trung bình, khoảng 65%, trong khi mức trung bình của người trưởng thành ở Mỹ là 57%, tức cao hơn khoảng 13%.
Cả ba nhóm cũng đều có xu hướng ăn nhiều rau xanh đậm, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt hơn so với người bình thường.
Dù kết quả này gây ngạc nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng không thể hiểu đây là bằng chứng cho thấy thực phẩm lành mạnh gây ung thư. Thay vào đó, họ cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu các yếu tố môi trường có thể liên quan đến quá trình sản xuất và canh tác thực phẩm.
Một số chuyên gia cũng cho rằng cần đi sâu hơn, chẳng hạn như đo các chất chuyển hóa của thuốc trừ sâu trong cơ thể bệnh nhân, so sánh giữa các khu vực địa lý khác nhau và xem xét từng loại hóa chất riêng biệt vì mỗi loại có thể ảnh hưởng sinh học khác nhau.
Một phát hiện khác là tỷ lệ sử dụng thuốc tránh thai đường uống ở phụ nữ trong nghiên cứu cao hơn nhiều so với mức trung bình. Ở Mỹ, chỉ khoảng 11,4% phụ nữ trong độ tuổi 15 – 49 sử dụng thuốc tránh thai. Nhưng trong nghiên cứu này, con số ở nhóm EGFR và nhóm đột biến hỗn hợp lên tới khoảng 77%, còn nhóm dung hợp khoảng 65%.
Tương tự như mối liên hệ với chế độ ăn, điều này không chứng minh thuốc tránh thai gây ung thư phổi mà chỉ gợi ý một hướng nghiên cứu mới để giải thích vì sao ung thư phổi khởi phát sớm đang gia tăng ở người trẻ, đặc biệt là phụ nữ.
Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng những đột biến liên quan đến ung thư phổi khởi phát sớm thường gặp hơn ở nữ giới. Đáng chú ý, loại đột biến phổ biến nhất là EGFR có xu hướng liên quan đến thụ thể estrogen, đặc biệt ở phụ nữ.
Ngoài ra, một số hóa chất trong thuốc trừ sâu có thể gây rối loạn nội tiết, trong khi phụ nữ thường có xu hướng duy trì chế độ ăn lành mạnh hơn nên có thể vô tình tiếp xúc nhiều hơn với các tồn dư hóa chất có trong rau, trái cây và ngũ cốc.
Các chuyên gia cho rằng những phát hiện này đáng chú ý nhưng cần được diễn giải một cách thận trọng vì dữ liệu hiện tại chưa đủ để rút ra kết luận nguyên nhân và kết quả.
Điều quan trọng là nghiên cứu không cho thấy trái cây, rau hay ngũ cốc nguyên hạt làm tăng nguy cơ ung thư phổi. Đây chỉ là mối liên hệ quan sát được trong dữ liệu, không phải bằng chứng về nguyên nhân gây bệnh.
Một giả thuyết được đặt ra là sự liên quan có thể đến từ các yếu tố môi trường trong quá trình canh tác, chẳng hạn như việc sử dụng thuốc trừ sâu, thay vì bản thân thực phẩm. Tuy nhiên, điều này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để xác minh.
Dù vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không nên vì những kết quả này mà lo ngại hay thay đổi theo hướng bỏ chế độ ăn lành mạnh. Việc ăn nhiều rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt vẫn rất quan trọng cho sức khỏe tổng thể. Ngược lại, chế độ ăn kém chất lượng có thể dẫn đến béo phì và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh khác, bao gồm cả một số loại ung thư như ung thư vú.