Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất châu Á. Theo Tổng cục Thống kê, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên đã tăng từ 8,6% năm 2009 lên 12,7% năm 2020 và dự kiến chạm mốc 20% vào năm 2030. Điều đó đồng nghĩa cứ 5 người Việt sẽ có 1 người cao tuổi chỉ trong vài năm tới.
Đây không chỉ là câu chuyện nhân khẩu học mà còn là bài toán kinh tế và an sinh. Khi tuổi thọ tăng lên, nhu cầu chăm sóc sức khỏe, điều trị bệnh mãn tính, duy trì thu nhập sau nghỉ hưu và bảo vệ tài chính cũng tăng mạnh.
Trong bối cảnh đó, bảo hiểm nhân thọ được kỳ vọng trở thành một trong những “trụ cột” quan trọng giúp người cao tuổi giảm áp lực tài chính. Thực tế, doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ cho nhóm khách hàng lớn tuổi năm 2020 đã vượt 13.000 tỷ đồng, tăng 22% so với năm trước.
Tuy nhiên, phía sau tốc độ tăng trưởng đó là một thị trường còn khá “chông chênh”. Các doanh nghiệp bảo hiểm đã bắt đầu tung ra nhiều sản phẩm cho người lớn tuổi, song đa phần vẫn là mở rộng độ tuổi tham gia của các sản phẩm cũ, thay vì thực sự thiết kế một hệ sinh thái dành riêng cho xã hội già hóa.
Đáng chú ý hơn, càng đi sâu vào từng sản phẩm, có thể thấy rõ triết lý của từng doanh nghiệp: có hãng thiên về bảo vệ sức khỏe cao cấp, có hãng đánh vào yếu tố tích lũy đầu tư, trong khi một số công ty lại chọn cách “mở cửa” tuổi tham gia để mở rộng tệp khách hàng.
Nhưng gần như tất cả đều đang đối mặt cùng một bài toán: rủi ro tuổi già quá lớn, trong khi mô hình bảo hiểm truyền thống vốn được xây dựng cho người trẻ.
MỞ RỘNG TUỔI THAM GIA
Khoảng 10 năm trước, việc một người ngoài 60 tuổi muốn mua bảo hiểm nhân thọ gần như là điều rất khó. Nhưng hiện nay, thị trường đã thay đổi đáng kể khi nhiều doanh nghiệp chủ động kéo dài độ tuổi tham gia lên 65, 70, thậm chí 80 tuổi.
Điển hình như Chubb Life tung ra sản phẩm “Kế hoạch tài chính trọn đời – Quyền lợi cao niên toàn diện” với độ tuổi tham gia từ 55 đến 80 tuổi. Đây là một trong số ít sản phẩm trên thị trường nhắm trực diện vào nhóm khách hàng cao niên.
Điểm đáng chú ý của sản phẩm này không nằm ở quyền lợi tử vong mà ở việc bổ sung quyền lợi bệnh nan y và hỗ trợ điều trị bệnh nan y đến năm 90 tuổi.
Ngoài ra, sản phẩm còn tích hợp yếu tố đầu tư và thưởng duy trì hợp đồng, phản ánh xu hướng các hãng bảo hiểm đang cố “lai ghép” giữa bảo vệ và tích lũy để tăng sức hấp dẫn với nhóm khách hàng có tài sản tích lũy nhưng thiếu kế hoạch tài chính tuổi già.
Trong khi đó, Generali chọn hướng tiếp cận mềm hơn với sản phẩm VITA – Sống tự tin. Đây là dòng bảo hiểm liên kết chung, tức kết hợp giữa bảo vệ và đầu tư tài chính.
Điểm khác biệt của Generali nằm ở việc đơn giản hóa hợp đồng và cho phép khách hàng đóng phí linh hoạt, kể cả lựa chọn đóng trước 4 năm để miễn phí ban đầu từ năm thứ hai. Với nhóm khách hàng lớn tuổi – vốn thường e ngại các hợp đồng dài và phức tạp – đây là cách tiếp cận khá thực dụng.
Generali cũng bổ sung gói bảo hiểm VITA – Sức khỏe vàng với hạn mức chi trả tới 2,5 tỷ đồng mỗi năm và phạm vi bảo hiểm toàn cầu (trừ Mỹ). Việc nhấn mạnh vào điều trị quốc tế và các bệnh hiểm nghèo như ung thư, đột quỵ hay nhồi máu cơ tim cho thấy doanh nghiệp đang đánh vào nỗi lo lớn nhất của người cao tuổi: chi phí y tế tăng quá nhanh.
Một chuyên gia bảo hiểm nhận xét, các hãng bảo hiểm hiện không còn cạnh tranh đơn thuần ở “mệnh giá hợp đồng”, mà cạnh tranh ở khả năng giải quyết nỗi sợ của khách hàng lớn tuổi.
“Nỗi sợ lớn nhất của người già không phải tử vong, mà là sống lâu nhưng bệnh tật và phụ thuộc tài chính”, chuyên gia này nói.
Ở nhóm bảo hiểm sức khỏe, Bảo Việt Intercare lại đi theo hướng cao cấp hóa mạnh mẽ. Sản phẩm cho phép khách hàng từ 60 - 70 tuổi tham gia và tái tục đến 75 tuổi, đồng thời chia phạm vi bảo hiểm theo khu vực từ Việt Nam đến toàn cầu.
Điểm đáng chú ý là hạn mức chi trả có thể lên tới 10,5 tỷ đồng với chương trình cao cấp nhất. Đây gần như là mô hình “private healthcare insurance” theo kiểu quốc tế, hướng tới nhóm khách hàng có thu nhập cao hoặc muốn điều trị tại bệnh viện quốc tế.
Tuy nhiên, chính cấu trúc cao cấp này cũng phản ánh thực tế rằng phần lớn sản phẩm bảo hiểm tốt cho người già hiện nay chỉ phù hợp với nhóm có khả năng tài chính mạnh.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp như VBI, PTI, BIC hay UIC lại tập trung vào phân khúc phổ thông hơn với các gói bảo hiểm sức khỏe chi phí thấp hơn, quyền lợi vừa phải hơn nhưng dễ tiếp cận hơn.
Ví dụ, VBI Care có mức phí dao động từ vài trăm nghìn đến hơn 30 triệu đồng/năm, chia thành nhiều gói từ Đồng, Bạc đến Bạch kim. Điểm mạnh của sản phẩm là thời gian chờ tương đối ngắn và hệ thống bảo lãnh viện phí rộng.
PTI hay BIC cũng chọn chiến lược tương tự khi nhấn mạnh vào quyền lợi nội trú, ngoại trú và trợ cấp nằm viện – tức những nhu cầu rất thực tế với người lớn tuổi.
Trong khi đó, Liberty HealthCare hay PJICO Care Plus lại tạo khác biệt bằng việc mở rộng quyền lợi toàn cầu và hạn mức cực lớn, lần lượt lên tới 22 tỷ và 42 tỷ đồng/năm. Đây là phân khúc gần như “luxury insurance”, phục vụ nhóm khách hàng giàu có muốn tiếp cận dịch vụ y tế quốc tế.
Đáng chú ý, PJICO Care Plus là một trong số ít gói bảo hiểm mở tuổi tham gia tới 80 tuổi. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang thử nghiệm việc “mở rộng biên” sang nhóm khách hàng siêu cao tuổi – phân khúc mà phần lớn công ty bảo hiểm vẫn dè dặt.
“MỎ VÀNG” KHÓ KHAI PHÁ
Điều đáng chú ý là dù nói nhiều về xã hội già hóa, thị trường bảo hiểm Việt Nam hiện vẫn thiếu nghiêm trọng các sản phẩm hưu trí và chăm sóc dài hạn. Phần lớn doanh nghiệp đang tập trung vào sản phẩm liên kết đầu tư hoặc bảo hiểm bệnh hiểm nghèo – những dòng sản phẩm dễ bán và có biên lợi nhuận tốt hơn.
Trong khi đó, các nhu cầu lớn nhất của người cao tuổi như chăm sóc điều dưỡng, hỗ trợ sinh hoạt, phục hồi chức năng hay viện dưỡng lão gần như còn bỏ ngỏ.
Theo báo cáo của Swiss Re, chi tiêu cho người trên 65 tuổi hiện chủ yếu dựa vào ba nguồn: phúc lợi xã hội, tiết kiệm cá nhân và bảo hiểm. Tuy nhiên, bảo hiểm hiện mới chỉ đóng góp khoảng 5% tổng chi tiêu. Khoảng trống này chính là “mỏ vàng” tiềm năng của ngành bảo hiểm trong tương lai.
Bài học từ Nhật Bản cho thấy, các doanh nghiệp thành công nhất không phải là những công ty bán nhiều hợp đồng tử vong nhất, mà là những hãng xây dựng được hệ sinh thái chăm sóc tuổi già.
Từ bảo hiểm điều dưỡng, hỗ trợ chăm sóc tại nhà, tư vấn y tế đến quản lý sức khỏe định kỳ – tất cả đều được tích hợp thành dịch vụ dài hạn.
Trong khi đó tại Việt Nam, phần lớn sản phẩm hiện vẫn thiên về chi trả khi rủi ro xảy ra, thay vì đồng hành với cả quá trình già đi của khách hàng.
Theo các chuyên gia, ngành bảo hiểm Việt Nam cần phải thay đổi tư duy. Không chỉ bán “hợp đồng bảo hiểm”, doanh nghiệp sẽ phải chuyển sang cung cấp “giải pháp sống tuổi già”. Điều đó đồng nghĩa với việc tích hợp bảo hiểm với y tế, chăm sóc sức khỏe, quản lý tài chính và cả dịch vụ điều dưỡng.
Nếu chỉ nhìn người cao tuổi như một nhóm rủi ro cao thì ngành bảo hiểm có thể bỏ lỡ một “mỏ vàng” thực sự trong tương lai.
Bởi đây là nhóm khách hàng đang nắm giữ lượng tài sản và tiết kiệm ngày càng lớn trong xã hội. Đồng thời, họ cũng là nhóm sẵn sàng chi tiền cho sức khỏe và sự an tâm nếu sản phẩm đủ phù hợp và minh bạch.
Một vấn đề khác cần lưu ý, nhiều chuyên gia cho rằng bảo hiểm cho người cao tuổi không nên bắt đầu ở tuổi 60, mà phải được chuẩn bị từ khi khách hàng còn trẻ và khỏe mạnh. Bởi bảo hiểm nhân thọ là sản phẩm của sự chuẩn bị dài hạn. Càng tham gia sớm, phí càng thấp, quyền lợi càng rộng và khả năng được chấp thuận càng cao.
Già hóa dân số sẽ không còn là câu chuyện của vài thập kỷ tới mà đã hiện hữu ngay lúc này. Và cùng với nó, ngành bảo hiểm sẽ phải trả lời một câu hỏi lớn: liệu các sản phẩm hiện tại đang thực sự bảo vệ người cao tuổi, hay mới chỉ chọn lọc những người già còn đủ khỏe để giảm thiểu rủi ro kinh doanh?
Nếu không tìm được lời giải, bảo hiểm nhân thọ có thể sẽ tiếp tục rơi vào nghịch lý: nhóm cần được bảo vệ nhiều nhất lại là nhóm khó tiếp cận nhất.
