Chăm sóc đôi mắt khô mỏi, hiểu sản phẩm trước khi sử dụng

Khô, mỏi mắt là tình trạng thường gặp trong cuộc sống hiện đại, đặc biệt ở người thường xuyên sử dụng thiết bị điện tử hoặc làm việc trong môi trường điều hòa...

Các sản phẩm nhỏ mắt trên thị trường hiện nay khá đa dạng, được phát triển nhằm đáp ứng những nhu cầu khác nhau như bổ sung độ ẩm, bôi trơn bề mặt nhãn cầu, giảm kích ứng...

THÀNH PHẦN BÊN TRONG CÁC SẢN PHẨM NHỎ MẮT

Đối với tình trạng khô, mỏi mắt, các sản phẩm thường được chia thành một số nhóm chính gồm nước mắt nhân tạo, dung dịch nhỏ mắt chứa lipid, gel hoặc thuốc mỡ tra mắt. Mỗi nhóm có thành phần và cơ chế tác động riêng, phù hợp với những nguyên nhân gây khô mắt khác nhau.

Trong đó, nước mắt nhân tạo là nhóm sản phẩm phổ biến nhất, có tác dụng bổ sung độ ẩm, bôi trơn và hỗ trợ ổn định màng phim nước mắt. Thành phần thường gặp gồm natri hyaluronate (sodium hyaluronate), carboxymethylcellulose (CMC), hydroxyethylcellulose (HEC), hydroxypropyl methylcellulose (HPMC), polyvinyl alcohol (PVA) hoặc povidone.

Đây là những chất có khả năng liên kết và giữ nước, tạo lớp màng ẩm trên bề mặt nhãn cầu, giúp giảm ma sát giữa mi mắt và giác mạc khi chớp mắt. Nhờ đó, các triệu chứng như khô, cộm, xốn, nóng rát hoặc khó chịu do tiếp xúc với điều hòa, khói bụi và màn hình điện tử có thể được cải thiện.

Theo báo cáo TFOS DEWS II về bệnh khô mắt, các chất làm tăng độ nhớt trong nước mắt nhân tạo còn giúp kéo dài thời gian lưu giữ dung dịch trên bề mặt nhãn cầu, hỗ trợ duy trì độ ổn định của màng phim nước mắt.

Trong số các thành phần này, natri hyaluronate được sử dụng khá phổ biến nhờ khả năng giữ nước và bôi trơn. Đây là dạng muối natri của axit hyaluronic, có khả năng liên kết với các phân tử nước, tạo lớp màng ẩm trên bề mặt giác mạc và kết mạc.

Nhờ đặc tính nhớt đàn hồi, thành phần này vừa giúp dung dịch lưu lại lâu hơn trên mắt, vừa hạn chế ma sát trong quá trình chớp mắt.

Một số sản phẩm tại Việt Nam có thể kể đến Pharmacity Eye Drops Dry Eyes với natri hyaluronate 0,1% hoặc Hyaluron Eye Drops 0,1% của Hanlim. Đây là những ví dụ về công thức sử dụng hyaluronic acid nhằm hỗ trợ giữ ẩm và bảo vệ bề mặt nhãn cầu.

Pharmacity Eye Drops Dry Eyes với natri hyaluronate 0,1%

Bên cạnh đó, các dẫn xuất cellulose như HEC, CMC và HPMC cũng thường xuất hiện trong nước mắt nhân tạo. Những polymer này có khả năng hấp thụ nước, làm tăng độ nhớt và tạo lớp phủ bôi trơn trên bề mặt mắt. Nhờ đó, chúng giúp giảm ma sát khi chớp mắt và hạn chế tình trạng khô bề mặt giác mạc.

Chẳng hạn, V.Rohto DryEye chứa hydroxyethylcellulose (HEC) và sodium chondroitin sulfate. Theo thông tin từ nhà sản xuất, HEC giúp tăng độ nhờn và duy trì độ ẩm, trong khi sodium chondroitin sulfate góp phần giữ nước và hỗ trợ bảo vệ bề mặt giác mạc.

Một nhóm khác là dung dịch nhỏ mắt chứa lipid, hướng đến tình trạng khô mắt do nước mắt bay hơi nhanh. Màng phim nước mắt có lớp lipid ở ngoài cùng, lớp nước ở giữa và lớp nhầy tiếp xúc với bề mặt nhãn cầu. Trong đó, lớp lipid đóng vai trò hạn chế sự bay hơi của nước mắt.

Khi tuyến Meibomius ở mi mắt hoạt động không hiệu quả, lớp dầu tự nhiên có thể bị thiếu hụt hoặc mất ổn định, khiến nước mắt bay hơi nhanh hơn và gây khô mắt. Các sản phẩm chứa dầu khoáng, dầu mè hoặc nhũ tương lipid được phát triển nhằm hỗ trợ bổ sung thành phần lipid, góp phần duy trì độ ổn định của màng phim nước mắt.

Ví dụ, ROHTO DRY AID có công thức kết hợp propylene glycol, povidone, poloxamer 407 và dầu mè. Các thành phần này được nhà sản xuất giới thiệu với vai trò hỗ trợ giữ ẩm, bôi trơn và ổn định lớp lipid, qua đó hạn chế sự bay hơi của nước mắt.

Ngoài dạng dung dịch, gel nhỏ mắt và thuốc mỡ tra mắt cũng được sử dụng để cải thiện tình trạng khô mắt. Các sản phẩm này thường chứa polymer tạo gel như carbomer hoặc thành phần nền dầu như petrolatum, dầu khoáng.

Nhờ độ nhớt cao hơn dung dịch thông thường, chúng có khả năng bám và lưu lại trên bề mặt nhãn cầu lâu hơn, giúp kéo dài tác dụng bôi trơn.

Tuy nhiên, đặc điểm này cũng có thể khiến thị lực bị mờ tạm thời sau khi sử dụng.Vì vậy, gel và thuốc mỡ thường được cân nhắc sử dụng vào buổi tối hoặc trước khi ngủ, theo hướng dẫn của sản phẩm và nhân viên y tế.

Ngoài hoạt chất chính, sản phẩm nhỏ mắt còn có thể chứa các thành phần hỗ trợ như natri clorid, kali clorid, chất điều chỉnh pH, chất đệm và chất bảo quản. Các chất điện giải giúp dung dịch có môi trường tương thích với bề mặt nhãn cầu, trong khi chất bảo quản có tác dụng hạn chế sự phát triển của vi sinh vật sau khi mở nắp.

CHỌN ĐÚNG SẢN PHẨM, DÙNG ĐÚNG CÁCH

Việc lựa chọn và sử dụng sản phẩm nhỏ mắt đúng cách có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện tình trạng khô, mỏi mắt cũng như bảo vệ bề mặt nhãn cầu. Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào có công dụng làm dịu mắt cũng phù hợp với mọi đối tượng.

Đối với người thường xuyên làm việc với máy tính, điện thoại, tiếp xúc với môi trường điều hòa hoặc khói bụi, nước mắt nhân tạo có thể là lựa chọn hỗ trợ cải thiện tình trạng khô, cộm và mỏi mắt.

Nếu nguyên nhân liên quan đến tình trạng nước mắt bay hơi nhanh, các sản phẩm có thành phần lipid có thể phù hợp hơn. Trong khi đó, người có biểu hiện khô mắt kéo dài hoặc tổn thương bề mặt nhãn cầu cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để lựa chọn chế phẩm phù hợp.

Đặc biệt, cần phân biệt nước mắt nhân tạo với các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, corticoid hoặc chất co mạch. Những sản phẩm này có mục đích điều trị riêng, không có tác dụng thay thế dung dịch bôi trơn thông thường và không nên tự ý sử dụng khi chưa có chỉ định phù hợp.

Một trong những yếu tố cần quan tâm khi lựa chọn sản phẩm là thành phần và chất bảo quản. Với người chỉ thỉnh thoảng bị khô mắt, các sản phẩm nước mắt nhân tạo thông thường có thể đáp ứng nhu cầu.

Tuy nhiên, người cần nhỏ mắt nhiều lần trong ngày, có tình trạng khô mắt mạn tính hoặc bề mặt nhãn cầu nhạy cảm nên cân nhắc các sản phẩm không chứa chất bảo quản.

Nguyên nhân là một số chất bảo quản, điển hình như benzalkonium chloride (BAK), có thể gây kích ứng và ảnh hưởng đến biểu mô giác mạc, kết mạc khi tiếp xúc thường xuyên hoặc kéo dài.

Bên cạnh thành phần, dạng bào chế và cách đóng gói cũng là những yếu tố đáng lưu ý. Sản phẩm dạng lọ đa liều thường thuận tiện khi sử dụng tại nhà, trong khi dạng ống đơn liều có ưu điểm hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn sau khi mở và thường không cần chất bảo quản.

Mỗi loại đều có hướng dẫn sử dụng và thời gian dùng sau khi mở khác nhau. Người sử dụng cần kiểm tra hạn dùng, điều kiện bảo quản và thời gian sử dụng sau mở nắp theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không tiếp tục dùng khi dung dịch đổi màu, vẩn đục hoặc bao bì có dấu hiệu hư hỏng.

Khi nhỏ mắt, cần thực hiện đúng thao tác để hạn chế nhiễm khuẩn và bảo đảm dung dịch tiếp xúc với bề mặt nhãn cầu. Trước tiên, cần rửa tay sạch, kiểm tra tên sản phẩm và hạn sử dụng.

Sau đó, ngửa nhẹ đầu, dùng ngón tay kéo mi dưới xuống để tạo thành một túi nhỏ rồi nhỏ số giọt theo hướng dẫn. Đầu lọ cần được giữ cách mắt, tránh chạm trực tiếp vào giác mạc, mi mắt hoặc lông mi để hạn chế đưa vi khuẩn vào dung dịch.

Sau khi nhỏ, có thể nhắm mắt nhẹ và ấn nhẹ vào vùng góc trong mắt gần sống mũi trong khoảng một phút để hạn chế thuốc thoát xuống đường lệ. Nếu phải sử dụng nhiều loại thuốc nhỏ mắt khác nhau, nên hỏi ý kiến nhân viên y tế về thứ tự sử dụng và duy trì khoảng cách giữa các lần nhỏ, thường khoảng 5 - 10 phút để tránh làm trôi hoặc pha loãng sản phẩm trước đó.

Một sai lầm thường gặp là sử dụng thuốc nhỏ mắt liên tục mỗi khi cảm thấy mỏi hoặc khô mắt mà không tìm hiểu nguyên nhân. Trên thực tế, khô mắt có thể liên quan đến việc giảm tiết nước mắt, tăng bay hơi, rối loạn chức năng tuyến Meibomius hoặc tác động từ môi trường và thói quen sinh hoạt. Việc chỉ bổ sung nước mắt nhân tạo có thể giúp giảm triệu chứng nhưng chưa chắc giải quyết được nguyên nhân nền.

Ngoài ra, không nên lạm dụng các sản phẩm nhỏ mắt có tác dụng làm trắng mắt, giảm đỏ mắt nhanh do chứa hoạt chất co mạch bởi việc sử dụng kéo dài có thể gây hiện tượng đỏ mắt trở lại khi ngừng thuốc.

Những trường hợp cần dùng sản phẩm nhiều lần mỗi ngày nhưng triệu chứng không cải thiện cần được thăm khám thay vì tự ý tăng liều hoặc thay đổi sản phẩm.

Song song với việc sử dụng sản phẩm nhỏ mắt, điều chỉnh thói quen sinh hoạt cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe thị giác. Khi làm việc với thiết bị điện tử, nên chủ động chớp mắt thường xuyên, áp dụng quy tắc 20 – 20 – 20. Cụ thể, sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, dành khoảng 20 giây nhìn một vật ở khoảng cách 20 feet (khoảng 6m).

Không gian làm việc cần hạn chế luồng gió điều hòa thổi trực tiếp vào mắt, duy trì độ ẩm phù hợp và bảo đảm ánh sáng đầy đủ. Ngoài ra, ngủ đủ giấc, uống đủ nước và vệ sinh mi mắt đúng cách cũng góp phần hạn chế các yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng khô mắt.

Đặc biệt, cần chú ý đến những dấu hiệu bất thường như đau mắt, đỏ mắt rõ rệt, nhạy cảm với ánh sáng, nhìn mờ, tiết dịch bất thường hoặc cảm giác cộm xốn kéo dài. Đây có thể là biểu hiện của những bệnh lý không đơn thuần là khô mắt. Khi xuất hiện các triệu chứng này, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt để được kiểm tra, thay vì tiếp tục tự sử dụng thuốc nhỏ mắt.

Có thể bạn quan tâm