Không phải mọi nguy cơ đối với sức khỏe đều đến từ những nguồn dễ nhận biết như khói thuốc, ô nhiễm môi trường hay thực phẩm không an toàn. Đôi khi, những yếu tố tiềm ẩn lại hiện diện ngay trong không gian sống và gắn liền với các thói quen sinh hoạt hàng ngày.
Đáng chú ý, một số hóa chất trong các vật dụng quen thuộc có thể khiến cơ thể phải tiếp xúc lặp đi lặp lại trong thời gian dài. Điều này đặt ra vấn đề về mức độ an toàn của những sản phẩm tưởng chừng vô hại trong mỗi gia đình.
CHẤT KHỬ TRÙNG MẠNH VÀ CÁC SẢN PHẨM TẨY RỬA CÓ HƯƠNG LIỆU
Các sản phẩm tẩy rửa có mùi thơm nồng và khả năng làm sạch mạnh thường được ưa chuộng vì hiệu quả sử dụng. Tuy nhiên, theo bác sĩ Jay Luthar, người sáng lập kiêm giám đốc y khoa của Lutanen Health, đồng thời là giảng viên tại Trường Y Harvard, một số hóa chất có trong những sản phẩm này có thể gây hại cho sức khỏe.
Một bài tổng quan nghiên cứu năm 2024 cho thấy các sản phẩm làm sạch và khử trùng có thể làm tăng mức độ tiếp xúc với nhiều chất ô nhiễm trong không khí trong nhà. Trong đó có chloroform, một hợp chất đã được xác định là có khả năng gây ung thư.
Vì vậy, bác sĩ Luthar hạn chế sử dụng các loại bình xịt khử trùng, chất tẩy rửa có hương thơm nồng và máy làm thơm không khí cắm điện. Những sản phẩm này có thể liên tục giải phóng hóa chất vào không khí trong nhà.
Thay vào đó, các sản phẩm đơn giản, không chứa hương liệu như giấm, baking soda (muối nở) và xà phòng được ưu tiên sử dụng trong việc vệ sinh hàng ngày. Chất khử trùng chỉ được dùng khi thực sự cần thiết.
Đối với mùi khó chịu trong nhà, giải pháp được khuyến nghị là xử lý tận gốc nguyên nhân, cải thiện hệ thống thông gió hoặc sử dụng thiết bị lọc không khí phù hợp, thay vì dùng hương liệu để che lấp mùi.
HỘP ĐỰNG THỰC PHẨM BẰNG NHỰA
Hộp nhựa là vật dụng quen thuộc trong nhiều gia đình, nhưng bác sĩ Luthar hạn chế sử dụng chúng để bảo quản thực phẩm, đặc biệt là khi cần hâm nóng thức ăn.
Một số nghiên cứu cho thấy các hóa chất được sử dụng trong nhựa và bao bì thực phẩm, điển hình là phthalate và bisphenol, có thể thôi nhiễm vào thức ăn. Quá trình tiếp xúc với nhiệt độ cao có thể làm gia tăng lượng hóa chất thôi nhiễm.
Phthalate và bisphenol thuộc nhóm chất gây rối loạn nội tiết, có khả năng can thiệp vào hoạt động của hệ thống hormone trong cơ thể. Điều này làm dấy lên những lo ngại về các ảnh hưởng lâu dài đối với sức khỏe, trong đó có nguy cơ ung thư.
Vào năm 2026, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã xếp ba loại phthalate vào nhóm có thể gây ung thư ở người. Kết luận này chủ yếu dựa trên các bằng chứng từ nghiên cứu trên động vật và cơ chế tác động sinh học. Tuy nhiên, vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu trên người để xác định chính xác mức độ nguy cơ.
Việc hạn chế hộp nhựa được xem là biện pháp phòng ngừa hợp lý bởi bảo quản và hâm nóng thực phẩm là những hoạt động diễn ra thường xuyên, khiến cơ thể có thể tiếp xúc với hóa chất trong thời gian dài. Trong khi đó, các giải pháp thay thế khá đơn giản và dễ thực hiện.
Hộp thủy tinh là lựa chọn phù hợp để bảo quản và hâm nóng thức ăn. Đối với những trường hợp không cần hâm nóng, vật dụng bằng thép không gỉ cũng là một phương án thay thế đáng cân nhắc.
BẾP GAS KHI KHÔNG CÓ HỆ THỐNG THÔNG GIÓ PHÙ HỢP
Bếp gas hiện vẫn được sử dụng phổ biến trong nhiều gia đình. Tuy nhiên, bác sĩ Daryl Eber, đồng sáng lập kiêm giám đốc y khoa và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh trưởng tại 3T Radiology & Research, cho biết việc sử dụng bếp gas mà không có hệ thống thông gió phù hợp là điều cần tránh.
Theo bác sĩ Eber, khi bếp gas hoạt động ở mức lửa lớn hoặc lò nướng được bật ở nhiệt độ 350 độ Fahrenheit (khoảng 177 độ C), nồng độ benzene trong không khí trong nhà có thể tăng lên đáng kể. Đây là một chất gây ung thư có liên quan đến bệnh bạch cầu.
Đáng chú ý, nồng độ benzene có thể vượt mức được tìm thấy trong khói thuốc lá thụ động. Hóa chất này còn có khả năng lan sang các phòng khác và tồn tại trong không khí suốt nhiều giờ.
Để hạn chế nguy cơ phơi nhiễm, cần bật máy hút mùi và mở một vài cửa sổ khi sử dụng bếp gas hoặc lò nướng nhằm tăng cường lưu thông không khí.
Nếu có nhu cầu thay mới thiết bị nấu nướng, bếp từ là lựa chọn đáng cân nhắc. Khác với bếp gas, bếp từ sử dụng từ trường điện từ để làm nóng trực tiếp đáy nồi, chảo mà không cần đốt cháy nhiên liệu. Nhờ đó, thiết bị không tạo ra các chất ô nhiễm không khí phát sinh từ quá trình đốt gas.
ĐỒ NỘI THẤT LÀM TỪ GỖ CÔNG NGHIỆP
Một nhóm sản phẩm khác được khuyến nghị hạn chế là đồ nội thất và tủ làm từ gỗ công nghiệp, chẳng hạn như ván dăm, ván ép và ván sợi mật độ trung bình.
Các vật liệu này thường sử dụng keo và chất kết dính trong quá trình sản xuất. Những thành phần đó có thể giải phóng formaldehyde, một loại khí hóa học có liên quan đến nhiều dạng ung thư, bao gồm ung thư vòm họng và bệnh bạch cầu.
Mức độ tiếp xúc với formaldehyde có thể tăng cao hơn trong môi trường nóng ẩm. Đặc biệt, những sản phẩm nội thất mới mua có thể giải phóng lượng hóa chất đáng kể trong thời gian đầu sử dụng.
Để hạn chế nguy cơ, nên ưu tiên đồ nội thất làm từ gỗ tự nhiên nguyên khối. Trong trường hợp lựa chọn gỗ công nghiệp, cần chú ý đến thông tin thành phần và ưu tiên những sản phẩm có chứng nhận hoặc ghi rõ không bổ sung formaldehyde trong quá trình sản xuất.
CÁC SẢN PHẨM CHỐNG BÁM BẨN VÀ CHỐNG THẤM NƯỚC
Những vật dụng được xử lý để chống bám bẩn hoặc chống thấm nước, chẳng hạn như sofa, thảm trải sàn và các sản phẩm nội thất, cũng là nhóm sản phẩm hạn chế sử dụng.
Nguyên nhân là bởi chúng có thể chứa PFAS (các chất per- và polyfluoroalkyl), một nhóm hóa chất được sử dụng để tạo khả năng chống thấm nước, chống bám dầu và chống bám bẩn cho bề mặt vật liệu. PFAS thường được gọi là hóa chất vĩnh cửu do khả năng tồn tại rất lâu và khó phân hủy trong môi trường.
Đáng lo ngại, một số hợp chất thuộc nhóm PFAS đã được xác định có liên quan đến ung thư. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã phân loại axit perfluorooctanoic (PFOA) là chất gây ung thư ở người, trong khi axit perfluorooctanesulfonic (PFOS) được xếp vào nhóm có thể gây ung thư ở người.
Tuy nhiên, việc một hóa chất được phân loại là có khả năng gây ung thư không đồng nghĩa với việc mọi sản phẩm có chứa hóa chất đó đều gây ung thư khi sử dụng.
Phân loại của IARC xác định mối nguy tiềm ẩn, chứ không trực tiếp cho biết mức độ rủi ro khi sử dụng một món đồ cụ thể, chẳng hạn như ghế sofa hoặc thảm đã qua xử lý chống bám bẩn.
Dù vậy, để thận trọng, việc lựa chọn các sản phẩm không qua xử lý chống thấm nước hoặc chống bám bẩn vẫn là hướng ưu tiên. Những chất liệu tự nhiên như cotton (bông), len, vải lanh và lụa có thể là lựa chọn thay thế phù hợp khi mua sắm đồ nội thất và vật dụng gia đình.
