Chiều 27/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, đề xuất bổ sung quy định về hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi hướng tới mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội điều trị cho người bệnh, đồng thời siết chặt các biện pháp bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em.
Theo đó, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam. Từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước thực hiện 11.187 ca ghép, cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em.
Tuy nhiên, sau 20 năm thực hiện, luật đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị và sự phát triển của y học. Việc sửa đổi nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân; tháo gỡ vướng mắc thực tiễn; hoàn thiện khung pháp lý theo hướng nhân đạo, công bằng, minh bạch, ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Pháp luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể kể cả ở người sống hay người chết. Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn. Mỗi năm trẻ em tại Việt Nam có nhu cầu khoảng 55 ca ghép gan và 60 ca ghép thận. Riêng danh sách chờ ghép gan hiện tích lũy khoảng 200 trường hợp.
Nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu cũng vượt xa khả năng đáp ứng hiện nay. Theo ước tính của Bệnh viện Nhi Trung ương, khả năng đáp ứng nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu mới đạt khoảng 30%, trong bối cảnh pháp luật chưa cho phép người dưới 18 tuổi hiến loại tế bào này.
Với một số bệnh như bạch cầu cấp, suy tủy xương, thalassemia và rối loạn miễn dịch bẩm sinh, ghép tế bào gốc tạo máu có thể là cơ hội điều trị mang tính quyết định.
Bên cạnh đó, những đề xuất của Bộ Y tế cũng được nghiên cứu trên cơ sở các quy định, khuyến nghị quốc tế.
Theo các nguyên tắc của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), việc lấy tế bào tái sinh từ người chưa thành niên còn sống để hiến cho người thân chỉ được thực hiện trong những điều kiện nhất định, khi không có người hiến trưởng thành phù hợp về hiệu quả điều trị.
Việc hiến phải có các biện pháp bảo vệ đặc biệt và tôn trọng sự đồng thuận của trẻ trong phạm vi trẻ có thể bày tỏ ý chí.
Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Australia, Italy, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi.
“Đây là cơ sở để ban soạn thảo dự luật tham khảo, nghiên cứu và đánh giá sự phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, bảo đảm khung pháp lý và cơ chế bảo vệ cần thiết”, ông Hà cho biết.
Dự thảo cũng bổ sung các trường hợp được hiến mô bao gồm cho phép người hiến mô tái sinh khi còn sống như tế bào gốc, máu, huyết tương... Không cho phép hiến các loại mô không tái sinh khi còn sống như võng mạc, củng mạc, van tim...
Về các đề xuất cụ thể, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến mô tái sinh. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh (trừ máu và các thành phần máu) cho thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.
Người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh (trừ máu và các thành phần máu) cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh ruột, chị ruột, em ruột khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.
Các điều kiện đảm bảo với người hiến là trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.
Việc lấy mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi hiến sau khi qua đời chỉ đặt ra khi đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo tiêu chuẩn chuyên môn. Người trực tiếp điều trị, vận động hiến hoặc tham gia kíp lấy, ghép không được tham gia Hội đồng này.
Đồng thời, đã có đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Chết não được giải thích không phải là hôn mê sâu, mà là mất hoàn toàn, không hồi phục chức năng não.
Về đăng ký, người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ/người giám hộ, có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Để kiểm soát và phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi, dự thảo quy định cần có sự đồng ý của trẻ và cả cha, mẹ hoặc người giám hộ đương nhiên theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Dân sự.
Chỉ giới hạn trẻ 15 - 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình. Trẻ dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha, mẹ, anh, chị em ruột. Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến là chỉ cho anh chị em ruột.
Ngoài ra, được tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép hiến mô. Sự phản đối, không đồng ý của trẻ trong bất cứ tình huống, thời điểm nào đều được tôn trọng và ghi nhận.
