Đau mỏi cổ vai gáy là tình trạng phổ biến trong đời sống hiện đại khiến nhiều người tìm đến massage như một giải pháp giảm đau, thư giãn và cải thiện vận động.
Tuy nhiên, đằng sau cảm giác dễ chịu tức thời, massage không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả điều trị như kỳ vọng, thậm chí có thể gây ra những hệ lụy nếu thực hiện sai cách.
Trong cuộc trao đổi với Tạp chí Thương Gia, ThS.BSCKII Trịnh Thị Nga, Trưởng Chuyên khoa Cơ xương khớp, Hệ thống Y tế MEDLATEC đã phân tích dưới góc độ y khoa về lợi ích, rủi ro của massage cổ vai gáy, đồng thời đưa ra những khuyến cáo giúp người dân lựa chọn và sử dụng phương pháp này an toàn, khoa học.
Hiện nay, nhiều người lựa chọn massage để cải thiện tình trạng đau mỏi cổ vai gáy. Theo bác sĩ, phương pháp này mang lại những lợi ích gì và hiệu quả đến đâu đối với sức khỏe?
Dưới góc độ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp, tôi cho rằng massage cổ vai gáy là một phương pháp hỗ trợ có thể mang lại lợi ích cho người bị đau mỏi vùng cổ gáy, cơ thang và vùng quanh khớp vai.
Tuy nhiên, đây là biện pháp thư giãn cơ tạm thời. Bác sĩ cần tìm nguyên nhân đau cổ gáy ở người bệnh mới có thể giải quyết triệt để, tránh tái phát. Đây là điều rất quan trọng vì không phải tất cả các trường hợp đau cổ vai gáy đều xuất phát từ co cứng cơ. Đau có thể liên quan đến bệnh lý cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm hoặc các bệnh lý toàn thân khác.
Massage nên được xem là một biện pháp hỗ trợ trong chương trình điều trị, không nên thay thế việc thăm khám và điều trị khi có chỉ định.
Phương pháp này có khả năng giúp giảm cảm giác đau và căng cơ. Giúp thư giãn các nhóm cơ thường xuyên bị quá tải như cơ thang, cơ nâng vai, cơ cạnh sống cổ và các cơ vùng quanh xương bả vai.
Vì vậy, massage có thể làm giảm cảm giác căng tức, đau mỏi sau thời gian dài ngồi làm việc, sử dụng máy tính hoặc điện thoại. Giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn, đặc biệt trong những trường hợp đau cổ vai gáy không đặc hiệu có thành phần co cứng cơ.
Không chỉ vậy, massage còn góp phần cải thiện vận động vùng cổ. Khi tình trạng căng cơ và đau giảm, người bệnh có thể cảm thấy xoay, nghiêng hoặc cúi ngửa cổ dễ dàng hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây chủ yếu là cải thiện vận động nhờ giảm đau và giảm co cứng cơ, không có nghĩa massage có thể phục hồi cấu trúc đĩa đệm hay làm hết thoái hóa cột sống cổ.
Ngoài tác dụng trên, massage còn hỗ trợ thư giãn và cải thiện giấc ngủ. Massage có thể giúp giảm cảm giác căng thẳng, tạo trạng thái thư giãn về thể chất và tinh thần. Một số người bệnh cảm thấy ngủ dễ hơn sau khi massage.
Đồng thời, massage có thể hỗ trợ kiểm soát đau trong chương trình phục hồi chức năng. Massage có thể được phối hợp với các biện pháp khác như bài tập kéo giãn và tăng cường sức mạnh cơ cổ.
Bằng chứng khoa học về hiệu quả của massage đối với đau cổ vai gáy hiện nay chỉ ở mức độ trung bình. Một nghiên cứu của Gross và cộng sự trên 2053 người tham gia cho thấy massage có thể giảm đau trong ngắn hạn khi so với nhóm không điều trị. Đối với đau cổ bán cấp và mạn tính, massage có thể tạo ra ít hoặc không có khác biệt đáng kể về mức độ đau, chức năng và chất lượng cuộc sống so với giả dược.
Nhìn chung, massage là một phương pháp hỗ trợ giảm triệu chứng, đặc biệt ở người đau cổ vai gáy do quá tải cơ học, tư thế làm việc kéo dài và căng cơ. Tuy nhiên, hiệu quả thường mang tính ngắn hạn và không nên kỳ vọng massage có thể điều trị khỏi các bệnh lý như thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống cổ hoặc chèn ép rễ thần kinh. Điều quan trọng là phải kết hợp massage phù hợp với vận động trị liệu và điều chỉnh các yếu tố gây quá tải cơ học.
Việc massage cổ vai gáy sai kỹ thuật, sử dụng lực quá mạnh hoặc thực hiện quá thường xuyên có thể gây ra những rủi ro gì?
Massage là một phương pháp tương đối an toàn nhưng không phải là phương pháp hoàn toàn không có nguy cơ. Đặc biệt, vùng cổ có cấu trúc giải phẫu phức tạp, tập trung nhiều mạch máu, thần kinh và các cấu trúc quan trọng. Có một số nguy cơ có thể gặp khi massage.
Thứ nhất, tổn thương cơ và mô mềm. Sử dụng lực quá mạnh, day ấn kéo dài hoặc lặp đi lặp lại trên cùng một vị trí có thể gây đau tăng sau massage, bầm tím, tụ máu dưới da, kích ứng và tổn thương mô mềm, tăng cảm giác đau, co cứng cơ phản ứng.
Một số người có tâm lý cho rằng massage càng đau thì càng hiệu quả. Đây là quan niệm không chính xác. Đau nhiều trong khi massage không phải là dấu hiệu cho thấy cơ đang được điều trị tốt hơn.
Thứ hai, kích thích hoặc tổn thương thần kinh. Nếu tác động lực không phù hợp lên vùng cổ, đặc biệt khi có bệnh lý cột sống cổ hoặc chèn ép rễ thần kinh từ trước, người bệnh có thể xuất hiện: Đau lan từ cổ xuống vai và cánh tay. Tê bì, dị cảm bàn tay hoặc các ngón tay. Cảm giác đau nhói, bỏng rát. Trường hợp nặng có thể làm nặng thêm triệu chứng thần kinh vốn có.
Thứ ba, tổn thương mạch máu và các biến chứng nghiêm trọng. Đây là vấn đề cần đặc biệt lưu ý khi massage vùng cổ. Các động tác xoay vặn cổ đột ngột, bẻ cổ, giật cổ hoặc thao tác nắn chỉnh tốc độ cao và biên độ lớn (high-velocity cervical manipulation) không giống với massage mô mềm thông thường.
Những thao tác này có liên quan đến nguy cơ tổn thương động mạch cổ, bao gồm lóc tách động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống, huyết khối động mạch do tổn thương nội mô. Đây là biến cố hiếm gặp nhưng có thể dẫn đến đột quỵ.
Thứ tư, tình trạng đau kéo dài hoặc nặng hơn do lạm dụng massage. Nếu người bệnh liên tục sử dụng máy massage hoặc đi massage mỗi ngày với cường độ cao, vùng mô mềm có thể bị kích thích quá mức, dẫn đến đau tăng, nhạy cảm hơn và bầm tím.
Hiện nay chưa có bằng chứng xác định hay hướng dẫn y tế thống nhất trên thế giới đưa ra một tần suất massage cụ thể mà vượt qua đó chắc chắn gây tổn thương. Nguy cơ phụ thuộc vào lực tác động, thời gian, kỹ thuật và tình trạng sức khỏe của từng người.
Người bệnh cần lưu ý massage đúng phải tạo cảm giác dễ chịu hoặc căng tức nhẹ, không gây đau dữ dội, đau lan, tê bì hay chóng mặt.
Theo bác sĩ, những đối tượng nào cần thận trọng hoặc không nên tự ý massage vùng cổ vai gáy?
Không phải ai bị đau cổ vai gáy cũng có thể tự sử dụng máy massage hoặc đến cơ sở massage để điều trị.
Các nhóm bệnh nhân cần thận trọng khi massage gồm: (i) Loãng xương, đặc biệt người có tiền sử gãy xương; (ii) Người bệnh đang sử dụng thuốc chống đông hoặc có rối loạn đông máu; (iii) Người bệnh có bệnh lý cột sống cổ nặng; (iv) Mới phẫu thuật/ chấn thương cột sống cổ; (v) Phụ nữ mang thai; (vi) Người bệnh viêm khớp dạng thấp. Đối tượng này thường có tổn thương khớp đội trục, khi bẻ, vặn xoay đột ngột có thể gây gãy đốt sống cổ cao (rất nguy hiểm).
Trên thị trường hiện có nhiều loại máy massage cổ vai gáy với các tính năng như rung, day ấn, nhiệt nóng... Bác sĩ có khuyến nghị gì về cách lựa chọn thiết bị phù hợp? Người dùng cần lưu ý những gì trong quá trình sử dụng để đảm bảo an toàn?
Hiện nay, trên thị trường có nhiều thiết bị massage cổ vai gáy với các cơ chế hoạt động khác nhau. Tính năng của máy không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị bệnh lý.
Trong đó, massage rung tạo dao động cơ học trên mô mềm, có thể giúp thư giãn và giảm cảm giác căng cơ. Nên ưu tiên thiết bị có thể điều chỉnh cường độ rung.
Massage day ấn sử dụng các đầu massage chuyển động xoay hoặc ép lên cơ. Có thể tạo cảm giác thư giãn nhưng nếu lực quá mạnh, đặc biệt ở vùng cổ, có thể gây đau và tổn thương mô mềm.
Massage kết hợp nhiệt nóng, nhiệt ấm có thể giúp thư giãn cơ và giảm cảm giác cứng mỏi. Tuy nhiên, cần kiểm soát nhiệt độ, tránh bỏng nhiệt, đặc biệt ở người giảm cảm giác.
Kích thích điện cơ sử dụng dòng điện để kích thích thần kinh hoặc cơ. Đây là cơ chế khác với massage cơ học thông thường, cần lựa chọn đúng chỉ định và thận trọng với người có thiết bị điện tử cấy ghép.
Một trong những tiêu chí quan trọng khi lựa chọn máy massage là có khả năng điều chỉnh cường độ. Thiết bị nên có nhiều mức độ massage từ nhẹ đến mạnh, có chế độ massage nhẹ nhàng dành cho người mới sử dụng. Không nên chọn máy có lực day ấn quá mạnh hoặc tác động sâu mà không thể điều chỉnh.
Bên cạnh đó, chức năng kiểm soát nhiệt độ cũng cần được quan tâm. Nhiệt độ phải ổn định, không quá nóng. Có chế độ tự ngắt khi quá nhiệt, có thể tắt riêng chức năng nhiệt nếu chỉ muốn massage cơ học.
Thiết kế phải phù hợp với giải phẫu vùng cổ. Đây là yếu tố rất quan trọng. Máy nên phân bố lực lên các nhóm cơ vùng vai, cơ thang và vùng mô mềm cạnh cổ, thay vì tạo áp lực tập trung lên cột sống cổ. Không nên sử dụng thiết bị có đầu day ấn cứng, tập trung lực trực tiếp lên các cấu trúc xương hoặc vùng trước bên cổ, nơi có các mạch máu lớn như động mạch cảnh.
Ngoài những tiêu chí trên, các tính năng an toàn cũng cần được xem xét. Máy nên có chức năng tự động ngắt sau một khoảng thời gian, hướng dẫn sử dụng rõ ràng. Có thông tin về nhà sản xuất, nguồn gốc, bảo hành và tiêu chuẩn an toàn điện. Có thể tháo rời, vệ sinh phần tiếp xúc với da.
Trong quá trình sử dụng, người dùng không nên ngủ quên khi đang sử dụng máy massage có nhiệt, không sử dụng máy khi da đang bị tổn thương hay viêm cấp tính. Đồng thời, cần tránh kết hợp nhiều thiết bị massage mạnh cùng lúc trên một vùng cơ thể.
Cần lưu ý rằng không sử dụng máy massage để thay thế các bài tập phục hồi chức năng. Nếu triệu chứng đau kéo dài hoặc tái phát thường xuyên, người bệnh cần đi khám để xác định nguyên nhân.
Khi bị đau mỏi cổ vai gáy, người bệnh cần chú ý những dấu hiệu nào để nhận biết tình trạng bất thường và biết khi nào cần đến cơ sở y tế thay vì tiếp tục tự massage tại nhà?
Với những trường hợp cần khám cấp cứu sẽ xuất hiện triệu chứng thần kinh đột ngột như yếu hoặc liệt tay chân, đặc biệt yếu một bên cơ thể; méo miệng, nói khó hoặc không hiểu lời nói; nhìn đôi, mất thị lực đột ngột; chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, đi đứng không vững; đau đầu dữ dội đột ngột, kèm đau cổ bất thường.
Những biểu hiện trên có thể là dấu hiệu của đột quỵ hoặc bóc tách động mạch cổ. Người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu ngay, không tiếp tục massage và không tự lái xe.
Ngoài ra, cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu nghi ngờ chèn ép tủy cổ cấp tính hoặc tiến triển gồm yếu tay chân tiến triển, rối loạn phối hợp vận động, đi lại khó khăn, mất thăng bằng rõ rệt, xuất hiện rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện mới, chấn thương cột sống cổ, đau cổ sau tai nạn giao thông, ngã hoặc va đập mạnh vùng đầu cổ.
Bên cạnh các tình huống cấp cứu, người bệnh cũng cần đi khám chuyên khoa sớm nếu xuất hiện tình trạng đau cổ lan xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay, đặc biệt kèm theo tê bì. Tương tự, các biểu hiện như yếu cơ, giảm lực cầm nắm hoặc thường xuyên làm rơi đồ vật cũng cần được chú ý.
Ngoài ra, cần thăm khám nếu tình trạng đau tăng dần, không đáp ứng với các biện pháp chăm sóc thông thường, đau về đêm hoặc đau liên tục ngay cả khi nghỉ ngơi. Những trường hợp đau kèm sốt, rét run, mệt mỏi hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân cũng không nên chủ quan.
Đặc biệt, những người có tiền sử ung thư, suy giảm miễn dịch hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cần được đánh giá cẩn thận khi xuất hiện triệu chứng đau cổ. Điều này cũng áp dụng với người có tiền sử viêm khớp dạng thấp hoặc bệnh lý cột sống có nguy cơ mất vững khi xuất hiện tình trạng đau cổ mới.
Những triệu chứng này có thể liên quan đến bệnh lý rễ thần kinh cổ, bệnh lý tủy cổ, nhiễm trùng, u hoặc các bệnh lý viêm.
Xin cảm ơn bác sĩ!
