Khi nhu cầu tầm soát ung thư và các bệnh lý âm thầm ngày càng tăng, nỗi lo về tia X từng khiến nhiều người thận trọng với chụp CT. Tuy nhiên, với sự phát triển của AI giúp giảm liều tia, CT đang được nhìn nhận lại như một công cụ quan trọng trong phát hiện sớm, quản trị rủi ro sức khỏe.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Hải Anh, Nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai cho biết: Tầm soát sớm ung thư là rất cần thiết, nhưng trước đây chủ yếu dựa vào xét nghiệm máu, X-quang, siêu âm. Các phương pháp này có giá trị nhất định, song còn hạn chế trong phát hiện tổn thương giai đoạn sớm hoặc tiền ung thư. Vì vậy, khi ý thức tầm soát tăng lên, người dân bắt đầu quan tâm hơn đến các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại như CT, MRI.
Với các bệnh lý âm thầm như ung thư phổi, ung thư gan, bệnh mạch vành hoặc nguy cơ đột quỵ, phát hiện sớm thường cần phương pháp hình ảnh có độ phân giải cao hơn. Đây là lý do CT vẫn giữ vai trò quan trọng trong nhiều mô hình tầm soát hiện đại, dù nỗi lo tia X cần được giải quyết.
PGS Hải Anh cũng làm rõ rằng, giá trị của CT nằm ở khả năng phát hiện đúng tổn thương, thực hiện với liều tia an toàn và được bác sĩ chuyên môn đọc kết quả: “Ngày nay, công nghệ đã phát triển, đặc biệt là sự tham gia của AI trong tầm soát. Chụp CT có thể đem lại lợi ích chẩn đoán vượt trội nếu đảm bảo hai yếu tố: An toàn và Chính xác. Công nghệ mới hiện nay giúp giảm liều tia X đến 97% so với liều thông thường, nhưng vẫn phát hiện được tổn thương tiền ung thư kích thước chỉ vài milimet”, PGS.TS Hải Anh nói.
Thực tế lâm sàng cho thấy, ranh giới giữa tổn thương lành tính và tổn thương nghi ngờ ác tính đôi khi không dễ phân biệt nếu chỉ dựa vào triệu chứng. Trong hơn 33.000 lượt khách từng thăm khám, hơn 160 trường hợp đã được phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm, trong đó có các nhóm ung thư thường gặp tại Việt Nam như phổi, vú, gan, thận, cổ tử cung.
Một trường hợp nam khách hàng 45 tuổi đã tìm đến khám với tâm trạng khá căng thẳng, vì tình cờ phát hiện tổn thương phổi sau khi đi khám tại cơ sở y tế khác. Tại đó, Khách hàng có chỉ định sinh thiết phổi do nghi ngờ ung thư. Tuy nhiên, anh khách trì hoãn sinh thiết và đã đến Nura để tầm soát thêm. Kết quả dựa trên dữ liệu AI và kinh nghiệm của bác sĩ, các tổn thương phổi được đánh giá là lành tính. Sau đó, bệnh nhân điều trị viêm phổi theo phác đồ của bác sĩ và đã khỏi bệnh.
Ngược lại có khách hàng nữ, hơn 40 tuổi, đã được chẩn đoán bị viêm phổi khi khám tại cơ sở y tế khác và đang điều trị được 1 tháng trước. Khi đến tầm soát tại Nura thì tình cờ phát hiện một nốt tổn thương phổi 10mm, AI đánh giá tổn thương có bờ không đều, không rõ các mạch máu, nhưng đánh giá mật độ tế bào cao, tỷ lệ nốt đặc lên tới gần 70%, dựa trên những gợi ý này và kinh nghiệm lâm sàng của bác sĩ, đã tư vấn khách hàng sinh thiết và kết quả đúng là ung thư biểu mô tuyến phổi giai đoạn 1.
Điểm đáng chú ý là cả hai trường hợp đều có biểu hiện dễ nhầm lẫn với cúm, viêm phổi hoặc các bệnh hô hấp thông thường.
Tại NURA, mô hình tầm soát sử dụng CT liều cực thấp kết hợp AI được triển khai nhằm giải quyết đồng thời hai vấn đề: giảm liều tia và tăng khả năng phát hiện sớm. Theo ThS.BS Nguyễn Tất Đạt, Phó Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh T-Matsuoka NURA: “Với công nghệ hiện nay, liều tia X khi chụp CT vùng ngực và bụng có thể giảm đến 97%, tức chỉ còn khoảng 3% so với liều chụp thông thường”.
Tuy nhiên, giảm liều tia cũng đặt ra thách thức mới. Khi liều tia quá thấp, hình ảnh có thể bị nhiễu, kém rõ nét hơn, gây khó khăn cho việc đọc phim. Đây là lúc AI đóng vai trò hỗ trợ tái tạo hình ảnh, giảm nhiễu và chỉ điểm các bất thường nhỏ.
“Tại NURA, hệ thống AI dựa trên các phần mềm do Fujifilm phát triển cùng Stanford Medicine trong nhiều năm, với cơ sở 400 triệu dữ liệu hình ảnh y khoa lớn được thu thập toàn cầu. AI có thể hỗ trợ nhận diện các nốt tổn thương rất nhỏ, từ khoảng 1mm, vốn dễ bị bỏ qua nếu chỉ quan sát bằng mắt thường”, ThS Tất Đạt cho biết.
Điều yên tâm là ứng dụng AI độc quyền từ Fujifilm đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chứng nhận là an toàn và hiệu quả cho người tiêu dùng, đã được triển khai tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Vì vậy tính chính xác được đảm bảo khi khách hàng được chẩn đoán 2 lần: 1 lần AI chỉ điểm tổn thương và gợi ý nguy cơ ung thư, 1 lần được bác sĩ có chuyên môn và kinh nghiệm đánh giá và đưa ra kết luận.
Ví dụ khi phân tích tổn thương ở phổi, dựa trên kết quả được đưa ra từ hệ thống, bác sĩ sẽ xác định rõ được tình trạng phổi viêm, bệnh nhân chỉ cần điều trị thông thường hay là tổn thương nghi ngờ ác tính cần phải theo dõi hay làm các xét nghiệm chuyên sâu ngay.
“Một khi được phát hiện và điều trị sớm, người bệnh vừa không phải chịu gánh nặng tinh thần và thể chất, tỷ lệ điều trị khỏi hoàn toàn lên đến trên 90%, vừa tiết kiệm được chi phí hơn rất nhiều so với phát hiện giai đoạn muộn. Với các bệnh có nguy cơ dẫn đến mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường… thì phát hiện sớm còn giúp chúng ta không phải phụ thuộc vào thuốc suốt đời, chủ động quyết định sức khỏe và kế hoạch tương lai của bản thân”, PGS Hải Anh chia sẻ thêm.