Theo một nghiên cứu đột phá mới công bố, phụ nữ được tiêm vắc-xin HPV từ sớm gần như không có nguy cơ tử vong vì ung thư cổ tử cung trước tuổi 30.
XÓA BỎ NGUY CƠ TỬ VONG VÌ UNG THƯ CỔ TỬ CUNG
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư cổ tử cung là loại ung thư phổ biến đứng thứ tư ở phụ nữ. Khoảng 99% trường hợp bệnh có liên quan đến các chủng virus HPV nguy cơ cao.
Vắc-xin HPV từ lâu đã được biết đến với khả năng ngăn ngừa khoảng 90% ca ung thư cổ tử cung, nhưng ảnh hưởng của nó đối với tỷ lệ sống sót vẫn chưa được đánh giá đầy đủ. Để làm rõ điều này, các nhà nghiên cứu tại Đại học Queen Mary London đã phân tích dữ liệu chính thức về tiêm chủng và tử vong do ung thư ở phụ nữ từ 20 - 34 tuổi.
Kết quả nghiên cứu được tài trợ bởi Cancer Research UK và đăng trên tạp chí The Lancet cho thấy tỷ lệ tử vong do ung thư cổ tử cung hầu như không thay đổi ở những phụ nữ chưa từng được tiếp cận chương trình tiêm vắc-xin HPV. Ngược lại, tỷ lệ này giảm mạnh ở những nhóm tuổi được tiêm chủng sau khi vắc-xin được đưa vào chương trình tiêm chủng quốc gia từ năm 2008.
Các nhà nghiên cứu ước tính rằng những bé gái được tiêm vắc-xin khi 12 hoặc 13 tuổi gần như không có khả năng tử vong vì ung thư cổ tử cung trước tuổi 30. Đối với phụ nữ từ 30 - 34 tuổi đã được tiêm phòng, nguy cơ tử vong do căn bệnh này thấp hơn tới 63% so với những người không được tiêm.
Đáng chú ý, lần đầu tiên trong lịch sử được ghi nhận tại Anh, không có bất kỳ phụ nữ nào trong độ tuổi 20 – 24 tử vong vì ung thư cổ tử cung trong giai đoạn 2020 – 2024. Các tác giả kết luận rằng vắc-xin HPV đã cứu sống hàng trăm người.
Giáo sư Peter Sasieni, chuyên gia dịch tễ học ung thư tại Đại học Queen Mary London và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết kể từ khi được triển khai, chương trình tiêm vắc-xin HPV đã giúp ngăn ngừa gần 200 trường hợp phụ nữ trẻ tử vong vì ung thư cổ tử cung tại Anh.
Ngoài tác dụng phòng ngừa ung thư cổ tử cung, vắc-xin HPV còn giúp giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư khác như ung thư hậu môn, dương vật, âm đạo, âm hộ, miệng và họng, đồng thời bảo vệ khỏi mụn cóc sinh dục.
WHO đặt mục tiêu đến năm 2030, 90% bé gái trên toàn thế giới được tiêm vắc-xin HPV trước 15 tuổi, 70% phụ nữ được sàng lọc và 90% người mắc bệnh lý cổ tử cung được điều trị kịp thời.
Bà Caroline Temmink, Giám đốc Chương trình Tiêm chủng của NHS, gọi đây là một tin tức hết sức đáng khích lệ. Bà cho biết nhờ vắc-xin HPV, cả một thế hệ có thể lớn lên mà không phải đối mặt với nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung và một số loại ung thư khác.
VIỆT NAM ĐƯA VẮC-XIN HPV VÀO CHƯƠNG TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG
Tại Việt Nam, Chính phủ sẽ tăng số lượng vắc-xin HPV trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2021 - 2030, từ ngày 1/7/2026.
Theo lộ trình được phê duyệt, chương trình sẽ triển khai trước tại 4 tỉnh gồm Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long đối với trẻ em gái 12 tuổi, với khoảng 18.000 trẻ được tiếp cận mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2028.
Động thái này được nhiều chuyên gia đánh giá là dấu mốc quan trọng của y tế dự phòng, đồng thời cho thấy việc nâng cao nhận thức cộng đồng về HPV và các biện pháp dự phòng phù hợp vẫn là mắt xích không thể thiếu trong hành trình giảm gánh nặng bệnh tật lâu dài.
Theo các chuyên gia, điều đáng lưu ý là đa số trường hợp nhiễm HPV không có triệu chứng nên người nhiễm có thể không nhận biết được tình trạng của mình nhưng vẫn có khả năng lây truyền cho người khác.
Mặc dù nhiều trường hợp nhiễm HPV có thể tự đào thải theo thời gian, tình trạng nhiễm kéo dài với một số tuýp HPV nguy cơ cao có thể dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư cổ tử cung, âm hộ, âm đạo, hậu môn và một số tổn thương tiền ung thư; trong khi các tuýp HPV nguy cơ thấp có thể gây mụn cóc sinh dục.
Theo GLOBOCAN 2022, ung thư cổ tử cung hiện là loại ung thư phổ biến thứ 11 tại Việt Nam, với khoảng 4.612 ca mắc mới và 2.571 ca tử vong mỗi năm.
Các biện pháp giúp dự phòng HPV và các bệnh lý liên quan bao gồm duy trì lối sống lành mạnh, không hút thuốc, tăng cường vận động thể lực, quan hệ tình dục an toàn, tiêm vắc-xin HPV tại các cơ sở y tế, tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ theo hướng dẫn của chuyên gia y tế và chủ động tìm hiểu thông tin sức khỏe chính xác và đáng tin cậy.
Hiện Việt Nam đang lưu hành hai loại vắc-xin HPV gồm vắc-xin ngừa 4 chủng và vắc-xin ngừa 9 chủng.
Trong đó, vắc-xin HPV 4 chủng giúp phòng ngừa các tuýp HPV 6, 11, 16 và 18. Hai chủng HPV 16 và 18 liên quan đến khoảng 70% các trường hợp ung thư cổ tử cung, trong khi HPV 6 và 11 là nguyên nhân của phần lớn các trường hợp sùi mào gà.
Vắc-xin HPV 9 chủng mở rộng khả năng bảo vệ với các chủng HPV 31, 33, 45, 52 và 58, góp phần tăng cường hiệu quả phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến HPV.
Vắc-xin HPV hoạt động bằng cách kích thích hệ miễn dịch của cơ thể tạo ra kháng thể chống lại virus HPV. Cụ thể, vắc-xin này chứa các thành phần không gây bệnh từ virus HPV (thường là protein từ vỏ ngoài của virus), giúp hệ miễn dịch nhận diện và ghi nhớ virus.
Khi cơ thể tiếp xúc với virus HPV thực sự trong tương lai, hệ miễn dịch sẽ nhận ra và phản ứng nhanh chóng bằng cách sản xuất kháng thể, giúp ngăn chặn virus xâm nhập và lây nhiễm vào các tế bào bề mặt của niêm mạc.
Vắc-xin HPV thường được tiêm cho trẻ em và thanh thiếu niên trước khi họ tiếp xúc với virus HPV, tức là trước khi bắt đầu có hoạt động quan hệ tình dục, nhằm đạt hiệu quả phòng ngừa tối ưu. Vắc-xin cũng có thể được tiêm cho người lớn tuổi hơn (có thể đến 45 tuổi) nếu họ có nguy cơ hoặc chưa bị nhiễm virus HPV.
