Sau giai đoạn lãi suất huy động liên tục được điều chỉnh từ cuối năm 2025 sang những tháng đầu năm 2026, mặt bằng lãi suất trên thị trường đã xuất hiện những mức cao hơn đáng kể so với trước.
Một số ngân hàng huy động vốn qua tiền gửi, trái phiếu hoặc chứng chỉ tiền gửi với mức lãi suất lên tới 9-10%/năm. Tác động của cuộc đua này đã “ngấm” vào trong báo cáo tài chính quý 2/2026.
CUỘC ĐUA LÃI SUẤT “BÀO MÒN” LỢI NHUẬN
Số liệu tổng hợp từ 30 ngân hàng thương mại (không bao gồm SCB và 4 ngân hàng chuyển giao bắt buộc), cho thấy tổng chi phí trả lãi tiền gửi trong 6 tháng đầu năm đạt 389.589 tỷ đồng, tăng 41,54% so với cùng kỳ năm trước.
Đáng chú ý, tại nhiều nhà băng, tốc độ tăng chi phí trả lãi cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng quy mô tiền gửi. Điều này cho thấy áp lực chi phí vốn không chỉ đến từ việc ngân hàng phải huy động thêm tiền, mà còn từ việc giá của nguồn vốn đã tăng lên.
Nhóm ngân hàng quốc doanh tiếp tục đứng đầu về số tuyệt đối do đang nắm khoảng một nửa thị phần huy động toàn hệ thống. Tính đến cuối tháng 6, tiền gửi tại nhóm này đạt khoảng 8,12 triệu tỷ đồng, tăng 3,8% so với đầu năm.
BIDV là ngân hàng chi nhiều nhất cho tiền gửi trong 6 tháng đầu năm với 46.432 tỷ đồng, tăng 25,7% so với cùng kỳ. VietinBank đứng tiếp theo với 42.057 tỷ đồng, tăng 40,84%.
Vietcombank chi 30.045 tỷ đồng, tăng 42,41%, trong khi Agribank ghi nhận chi phí trả lãi 37.509 tỷ đồng, tăng 8,93% - mức tăng thấp nhất trong nhóm 30 ngân hàng được thống kê.
Ở khối ngân hàng thương mại cổ phần, 9 nhà băng ghi nhận chi phí trả lãi tiền gửi trên 10.000 tỷ đồng trong nửa đầu năm. SHB đứng đầu nhóm này với 21.670 tỷ đồng, tăng 42,93%; MB 21.664 tỷ đồng; VPBank 21.482 tỷ đồng; HDBank 20.740 tỷ đồng. Các ngân hàng còn lại gồm Sacombank với 17.529 tỷ đồng, ACB 15.629 tỷ đồng, Techcombank 13.847 tỷ đồng, LPBank 12.128 tỷ đồng và VIB 11.116 tỷ đồng…
Trong khi đó, Saigonbank có mức chi trả lãi tiền gửi thấp nhất trong nhóm thống kê, ở mức 741 tỷ đồng, tăng 19,93%, tương ứng quy mô tiền gửi khách hàng 25.810 tỷ đồng vào cuối tháng 6.
Xét về tốc độ tăng trưởng, ngân hàng MB dẫn đầu khi chi phí trả lãi tiền gửi của ngân hàng này trong nửa đầu năm tăng tới 91,55%, lên 21.664 tỷ đồng, trong khi tiền gửi khách hàng chỉ tăng 5,11% so với đầu năm.
Đáng chú ý, MB vẫn sở hữu tỷ lệ CASA ở mức 33,92%, đứng thứ hai toàn ngành sau Techcombank. Điều này cho thấy ngay cả những ngân hàng có lợi thế về nguồn tiền gửi không kỳ hạn cũng không hoàn toàn đứng ngoài xu hướng gia tăng chi phí vốn.
Một loạt ngân hàng khác cũng ghi nhận mức tăng mạnh. Chi phí trả lãi tiền gửi của Nam A Bank tăng 74,97%; ABBank tăng 73,55%; HDBank tăng 69,29%; Techcombank tăng 65,54%; TPBank tăng 65,35%; VPBank tăng 62,19% và SeABank tăng 62,03%.
Đáng chú ý, HDBank và VPBank đồng thời nằm trong nhóm có tốc độ tăng trưởng huy động cao nhất nửa đầu năm, khoảng 13-20%. Trong khi đó, Techcombank tiếp tục dẫn đầu về CASA với tỷ lệ 34,26%.
Chi phí đầu vào tăng nhanh đang tạo sức ép trực tiếp lên biên lợi nhuận của các ngân hàng. Khi chi phí vốn tăng nhanh hơn thu nhập từ lãi, biên lãi ròng (NIM) đương nhiên chịu sức ép nếu ngân hàng không thể chuyển toàn bộ phần chi phí tăng thêm sang lãi suất cho vay.
Theo ông Phạm Như Ánh, Tổng giám đốc MB, lãi suất thời gian qua có dấu hiệu tăng nóng. Dù Ngân hàng Nhà nước có nhiều biện pháp can thiệp nhưng lãi suất sẽ còn tiếp tục neo ở mặt bằng hiện tại do nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế và các siêu dự án là rất lớn.
Đại diện MB đánh giá lãi suất đi ngang nhưng chi phí vốn ngân hàng sẽ tiếp tục tăng. Nguyên nhân là toàn bộ các khoản tiền gửi tiết kiệm lãi suất thấp trước đây sẽ dần đáo hạn trong nửa cuối năm 2026 và được tái tục với lãi suất mới cao hơn. Điều này sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến biên lãi ròng (NIM) của toàn ngành.
TÍN DỤNG CHẠY NHANH, LÃI SUẤT KHÓ GIẢM SÂU
Theo dữ liệu mới được Ngân hàng Nhà nước cập nhật, tiền gửi của khách hàng tại hệ thống tổ chức tín dụng tiếp tục lập kỷ lục mới khi cán mốc 17,44 triệu tỷ đồng vào cuối tháng 6/2026, tăng 5,3% so với đầu năm.
Đáng chú ý có sự phân hóa giữa hai nhóm khách hàng. Tiền gửi dân cư tăng tới 7,1%, hơn gấp đôi tốc độ của khối tổ chức kinh tế (3,09%), và hiện chiếm gần 2/3 tổng lượng tiền gửi toàn hệ thống.
Cụ thể, tính đến cuối tháng 6/2026, tiền gửi dân cư đạt hơn 11 triệu tỷ đồng, tiền gửi tổ chức đạt 6,37 triệu tỷ đồng.
Trong tháng 6/2026, hệ thống ngân hàng thu hút được thêm 242.000 tỷ đồng tiền gửi dân cư và 203.000 tỷ đồng tiền gửi tổ chức. Tính chung trong 6 tháng đầu năm, đã có thêm 733.000 tỷ đồng tiền gửi dân cư và 191.000 tỷ đồng tiền gửi tổ chức.
Dù cung tiền cải thiện đáng kể trong những tháng gần đây, nhưng ngân hàng vẫn đối mặt áp lực thanh khoản khi tăng trưởng tín dụng bỏ xa huy động.
Số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố cũng cho biết đến ngày 29/7, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã đạt trên 20,15 triệu tỷ đồng, tăng 8,38%a so với cuối năm 2025.
Cơ cấu tín dụng tiếp tục tập trung vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, đặc biệt ưu tiên các ngành, lĩnh vực theo chủ trương của Chính phủ và các động lực tăng trưởng của nền kinh tế.
Tại chương trình Investor Day mới đây, TS. Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Dragon Capital, cho biết lãi suất tiền gửi thực tế tại nhiều ngân hàng ở kỳ hạn từ 6 tháng trở lên đã tăng mạnh, từ trên 5%/năm lên khoảng 9%/năm.
Theo ông, nguyên nhân sâu xa nằm ở nhu cầu vốn rất lớn của nền kinh tế trong quá trình theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Để đạt mục tiêu này, nhu cầu vốn trong 5 năm tới có thể lên tới khoảng 1.500 tỷ USD, trong đó khoảng một nửa được kỳ vọng huy động từ khu vực tư nhân. Với quy mô nền kinh tế trên 500 tỷ USD, phần lớn nguồn vốn vẫn phải được cung ứng thông qua hệ thống ngân hàng.
Chỉ riêng một loạt dự án quy mô lớn của các tập đoàn đã cần khoảng 65 tỷ USD, trong đó hệ thống ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong cung ứng vốn.
FiinRatings đánh giá chênh lệch giữa tốc độ tăng tiền gửi và dư nợ cho vay phản ánh sự mất cân đối giữa hoạt động huy động và sử dụng vốn. Nếu tình trạng tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi kéo dài, ngân hàng có thể phải bù đắp phần thiếu hụt bằng những nguồn vốn có tính ổn định thấp hơn, từ đó làm tăng rủi ro thanh khoản và tái cấp vốn.
Chứng khoán VCBS dự báo lãi suất có thể duy trì quanh vùng hiện tại nhằm hỗ trợ tín dụng cuối năm và cân bằng thanh khoản hệ thống. Áp lực huy động vẫn thể hiện qua việc một số ngân hàng phải phát hành trái phiếu với lãi suất lên tới 10%/năm hoặc chứng chỉ tiền gửi khoảng 9%/năm để thu hút nguồn vốn.
Chứng khoán HSC cũng cho rằng thị trường chưa nên kỳ vọng lãi suất giảm mạnh và đồng loạt ở tất cả kỳ hạn, bởi nhu cầu huy động vốn vẫn lớn trong khi áp lực thanh khoản chưa hoàn toàn biến mất.