Ngân hàng bước vào kỷ nguyên AI với bài toán kiểm soát rủi ro

Ngày 11/8, Ngân hàng Nhà nước tổ chức họp báo công bố chuỗi sự kiện Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026, diễn ra ngày 18-19/8 tại Trung tâm Triển lãm Quốc tế I.C.E Hà Nội.

XỬ LÝ HƠN 1 TRIỆU TỶ ĐỒNG MỖI NGÀY

Số liệu công bố tại buổi họp báo cho biết, quy mô hạ tầng thanh toán số hiện đã vượt xa phạm vi một kênh dịch vụ bổ sung. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt đạt hơn 15 tỷ giao dịch với tổng giá trị trên 190 triệu tỷ đồng, tăng lần lượt 34,28% và 12,24% so với cùng kỳ. Bình quân mỗi ngày, hệ thống xử lý khoảng 1,05 triệu tỷ đồng, tương đương 40 tỷ USD.

Ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán thông tin thêm, đến cuối năm 2025, khoảng 89% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản thanh toán; tại nhiều ngân hàng, tỷ lệ giao dịch qua kênh số đã vượt 95%. Tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt hiện tương đương khoảng 28 lần GDP.

Càng số hóa, bài toán kiểm soát gian lận càng trở thành một phần không tách rời của quá trình. Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, cho biết đến ngày 30/6/2026, hệ thống SIMO đã phát cảnh báo tới 4,9 triệu lượt khách hàng, giúp 1,6 triệu lượt tạm dừng các giao dịch nghi ngờ lừa đảo, bảo vệ tổng số tiền khoảng 5.500 tỷ đồng.

Đáng chú ý là cơ chế "thời gian chờ" đối với lệnh chuyển tiền trực tuyến tới tài khoản thụ hưởng mới. Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng cung cấp tính năng cho phép khách hàng chủ động thiết lập thời gian chờ tối thiểu 24 giờ và hạn mức giao dịch với các lệnh này. Hạn mức mặc định đặt ở 400 triệu đồng; khách hàng vẫn có thể tự điều chỉnh hoặc không đăng ký.

Theo ông Lê Anh Dũng, mục tiêu là tạo một "khoảng nghỉ" để khách hàng có thêm thời gian nhận diện nguy cơ và dừng giao dịch trước khi tiền được chuyển đi — một cách chặn các vụ lừa đảo dựa trên thao túng tâm lý, buộc nạn nhân chuyển tiền gấp.

Song song, toàn ngành đã đối chiếu sinh trắc học hơn 167,8 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,78 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức qua căn cước công dân gắn chip hoặc VNeID theo Đề án 06, nhằm loại bỏ tài khoản ảo, tài khoản không chính chủ và hạn chế tình trạng mạo danh, cho thuê, mượn tài khoản.

KIỂM SOÁT AI ĐI ĐÚNG HƯỚNG

Trong khi các con số phản ánh quy mô, phần AI mới hé lộ hướng đi của giai đoạn tới. Ông Hoàng Minh Tiến cho biết Ngân hàng Nhà nước đang xây dựng quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ngành ngân hàng, dự kiến trình Thống đốc ban hành thông tư trong quý 3/2026. Đây là dấu hiệu AI đang chuyển từ công cụ thử nghiệm thành một cấu phần trong hoạt động ngân hàng, kéo theo yêu cầu về một khuôn khổ quản trị riêng.

Ông Bùi Quang Cương, Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Khối CNTT TPBank, cho biết AI hiện được ứng dụng ở nhiều tầng gồm cá nhân hóa sản phẩm, chấm điểm tín dụng, phát hiện rủi ro, rút ngắn phê duyệt; phân tích dòng tiền, chuỗi cung ứng và nhu cầu vốn doanh nghiệp; vận hành chatbot, voicebot, trợ lý AI hỗ trợ nhân viên. Trong an toàn giao dịch, AI phân tích lượng lớn dữ liệu và tín hiệu hành vi để phát hiện bất thường, cảnh báo gian lận gần thời gian thực.

Nhưng cùng khả năng xử lý dữ liệu, AI cũng đặt ra các vấn đề mới. Ví dụ như chất lượng và quyền sử dụng dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, khả năng kiểm soát và giải thích kết quả hệ thống, cùng nguy cơ deepfake, giả mạo danh tính khi công nghệ AI tạo sinh ngày càng dễ tiếp cận. Nguyên tắc xuyên suốt, theo ông Cương là "AI hỗ trợ con người, không thay thế trách nhiệm của con người".

Ở hướng kết nối ngân hàng với nền tảng công nghệ, bà Nguyễn Thị Ngoan, Phó Tổng Giám đốc MISA, cho biết nền tảng MISA Lending đã kết nối 16 ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng, hỗ trợ giải ngân hơn 40.000 tỷ đồng vốn cho sản xuất kinh doanh.

Về hành lang pháp lý, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, Nghị định 94/2025/NĐ-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) và Nghị định 368/2025/NĐ-CP về dịch vụ Tiền di động. Giai đoạn 2024-2026, Ngân hàng Nhà nước cắt giảm, đơn giản hóa trên 90% thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý; tỷ lệ hồ sơ tiếp nhận trực tuyến quý 2/2026 đạt trên 87%.