Dòng tiền hàng trăm tỷ USD đang vận hành trong “vùng xám” của tài sản số đứng trước bước ngoặt lớn khi hành lang pháp lý dần mở ra. Nhưng để kéo được dòng vốn này về đúng quỹ đạo, cuộc chơi không chỉ cần giấy phép – mà còn là cuộc sàng lọc khắc nghiệt về vốn, công nghệ và năng lực kiểm soát rủi ro.
NHỮNG “CÁNH CỬA HẸP” ĐẦU TIÊN
Sau khi Bộ Tài chính thông báo tiếp nhận hồ sơ cấp phép sàn giao dịch tài sản mã hóa từ ngày 20/1/2026, thị trường nhanh chóng bước vào giai đoạn sàng lọc. Đến cuối tuần qua, những cái tên vượt qua “vòng loại hồ sơ” đã dần lộ diện, bao gồm: CTCP Sàn giao dịch tài sản mã hóa Techcom (TCEX), CTCP Sàn giao dịch tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX), CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa VIX (VIXEX), CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Lộc Phát Việt Nam (LPEX) và Công ty Tài sản số Việt Nam.
Đáng chú ý, phía sau các pháp nhân này là sự góp mặt của hàng loạt định chế tài chính lớn như ngân hàng, công ty chứng khoán, doanh nghiệp bất động sản… cho thấy quy mô và tham vọng không nhỏ của thị trường ngay từ giai đoạn đầu. Đồng thời cho thấy cuộc chơi tài sản số ngay từ đầu đã không dành cho những doanh nghiệp nhỏ lẻ, mà là sân chơi của các tổ chức có tiềm lực vốn, công nghệ và hệ sinh thái.
Tuy nhiên, theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, việc vượt qua vòng hồ sơ mới chỉ là bước khởi đầu. Bộ Tài chính hiện chưa cấp phép cho bất kỳ sàn nào. Để được cấp phép chính thức, doanh nghiệp phải đáp ứng loạt tiêu chí khắt khe như vốn tối thiểu 10.000 tỷ đồng, đạt chuẩn an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 (do Bộ Công an thẩm định), cùng các yêu cầu về quản trị rủi ro và vận hành.
Với lộ trình hiện tại, sàn giao dịch tài sản số đầu tiên có thể được cấp phép vào đầu quý 2/2026 – một cột mốc được kỳ vọng sẽ mở ra kênh dẫn vốn mới cho nền kinh tế trong bối cảnh tín dụng vẫn cần kiểm soát chặt.
Ở góc độ thị trường, tiềm năng là điều không phải bàn cãi. Theo Chainalysis, Việt Nam hiện nằm trong nhóm thị trường crypto năng động nhất thế giới, xếp thứ 4 toàn cầu về khối lượng giao dịch và lưu lượng truy cập web chỉ sau Ấn Độ, Mỹ và Pakistan. Tổng giá trị thị trường đã vượt 220 tỷ USD, đứng thứ 3 khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với tốc độ tăng trưởng lên tới 55% chỉ trong vòng một năm.
Theo ông Phan Đức Trung – Chủ tịch Hiệp hội Blockchain Việt Nam cho rằng việc hình thành các sàn giao dịch trong nước sẽ giúp giữ lại nguồn phí và gia tăng giá trị cho nền kinh tế nội địa.
“Điều này không chỉ góp phần tăng thu ngân sách mà còn thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế số trong nước”, ông Trung nhấn mạnh, đồng thời lưu ý rằng khung pháp lý hiện vẫn cần hoàn thiện, đặc biệt ở các vấn đề liên quan đến thuế và kiểm soát rủi ro.
Trong bối cảnh stablecoin và các nền tảng tài chính phi tập trung (DeFi) ngày càng phổ biến, áp lực quản lý dòng vốn xuyên biên giới cũng gia tăng. Việc xây dựng sàn nội địa vì thế không chỉ là câu chuyện phát triển thị trường, mà còn là công cụ để cơ quan quản lý theo dõi và “nắn dòng” dòng tiền hiệu quả hơn, đồng thời tạo nền tảng cho việc xây dựng chính sách thuế phù hợp với lĩnh vực tài sản số.
Theo ông Phạm Phước Nguyên – Trưởng bộ phận phát triển kinh doanh Ninety Eight, việc sớm vận hành sàn giao dịch tài sản số hợp pháp sẽ tạo nền tảng cho toàn bộ hệ sinh thái tài chính trong nước.
Khi đó, các lĩnh vực liên quan như blockchain, ví điện tử, dịch vụ lưu ký và giải pháp fintech sẽ có điều kiện phát triển mạnh mẽ. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy sau khi các sàn giao dịch được cấp phép, thị trường nhanh chóng mở rộng với quy mô hàng tỷ USD.
"Một chính sách quản lý ổn định và nhất quán là điều vô cùng quan trọng khi hình thành thị trường mới. Đây là yếu tố then chốt giúp nhà đầu tư và doanh nghiệp yên tâm tham gia giao dịch. Việc tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý và các bên liên quan sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển không chỉ ở hoạt động giao dịch mà còn ở đổi mới sáng tạo và ứng dụng thực tiễn của công nghệ blockchain", ông Phạm Phước Nguyên đề xuất.
MIẾNG BÁNH LỚN NHƯNG KHÔNG DỄ CHIA
Dù cơ hội mở ra rõ ràng, cuộc chơi tài sản số lại không hề “dễ ăn”. Theo số liệu từ Triple-A, ước tính Việt Nam có khoảng 18,6 triệu người sở hữu tài sản số – một nguồn lực tài chính khổng lồ. Nhưng thay vì chảy vào sản xuất kinh doanh, phần lớn dòng tiền này lại “đi vòng” qua các sàn quốc tế như Binance, OKX và Bybit… do thiếu hành lang pháp lý trong nước.
Trong khi đó, các kênh đầu tư truyền thống vẫn tồn tại nhiều hạn chế: thị trường chứng khoán chưa được nâng hạng, trái phiếu doanh nghiệp quy mô nhỏ, còn bất động sản và vàng mang tính đầu cơ cao.
Chính khoảng trống này khiến tài sản số trở thành một “dòng chảy ngầm” – lớn nhưng khó kiểm soát. Ngoài yêu cầu vốn lớn, thách thức lớn nhất nằm ở công nghệ và an toàn hệ thống. Thực tế, lãnh đạo nhiều tổ chức tài chính cũng tỏ ra thận trọng khi tiếp cận lĩnh vực này.
Chia sẻ về chiến lược tham gia thị trường, ông Lưu Trung Thái – Chủ tịch Hội đồng quản trị MB nhấn mạnh: "Đầu tiên phải an toàn, nên chúng tôi phải đảm bảo chắc chắn về công nghệ. Không thể đảm bảo chắc chắn 100% nhưng phải đảm bảo khả năng tối đa về tính an toàn".
Ông Thái dẫn chứng, tại Hàn Quốc có khoảng 30 doanh nghiệp được cấp phép nhưng chỉ 2 đơn vị thực sự thành công. Điều này cho thấy mức độ cạnh tranh và rủi ro rất cao của lĩnh vực này.
"Cái khó ở đây liên quan đến kỹ thuật và an toàn. Nhưng chính vì khó nên chúng tôi mới muốn làm. Nếu dễ thì rất nhiều người làm được, khi đó mình sẽ không còn lợi thế cạnh tranh", ông nói
Theo lãnh đạo MB, ngân hàng không đầu tư trực tiếp vào tài sản số mà chỉ cung cấp dịch vụ giao dịch nhằm hạn chế rủi ro. Đồng thời, việc hợp tác với đối tác quốc tế là điều bắt buộc do yêu cầu công nghệ quá cao.
Thực tế, giao dịch tài sản số đòi hỏi tốc độ xử lý lớn hơn nhiều lần so với hệ thống ngân hàng truyền thống, đi kèm yêu cầu nghiêm ngặt về bảo mật. Nếu không có nền tảng công nghệ đủ mạnh và kinh nghiệm quốc tế, doanh nghiệp khó có thể vận hành hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, dù nhiều doanh nghiệp hào hứng tham gia, "miếng bánh" tài sản số không dễ chia. Cuộc chơi này đòi hỏi sự kết hợp giữa vốn lớn, công nghệ cao và chiến lược dài hạn. Nếu chỉ chạy theo xu hướng mà thiếu nền tảng, doanh nghiệp rất dễ bị đào thải ngay từ những bước đầu.
NẮN DÒNG VỐN “NGẦM”, ĐỊNH HÌNH CUỘC CHƠI MỚI
Trong nhiều năm, thị trường tài sản số tại Việt Nam vận hành chủ yếu trong “vùng xám”, với khối lượng giao dịch ước tính hàng trăm tỷ USD mỗi năm.
Dòng tiền này mang lại cả cơ hội lẫn hệ lụy. Một mặt, nhà đầu tư có thể tiếp cận các công cụ tài chính hiện đại như DeFi, staking hay thanh toán xuyên biên giới. Nhưng mặt khác, rủi ro cũng không nhỏ: rửa tiền, tín dụng đen kỹ thuật số, áp lực tỷ giá và tình trạng “chảy máu” ngoại tệ.
Chính vì vậy, việc thí điểm tối đa 5 sàn giao dịch tài sản số theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP và Quyết định 96/QĐ-BTC không đơn thuần là mở thêm thị trường mới, mà là nỗ lực đưa dòng vốn này vào khuôn khổ.
Những doanh nghiệp tham gia cuộc chơi sẽ phải hội tụ đủ ba yếu tố: vốn lớn, công nghệ mạnh và chiến lược dài hạn. Nếu chỉ chạy theo xu hướng, khả năng bị đào thải gần như là chắc chắn.
Về dài hạn, tài sản số được kỳ vọng sẽ trở thành một “trục xoay” mới của nền kinh tế – nơi doanh nghiệp có thể huy động vốn, giao thương quốc tế và giảm phụ thuộc vào tín dụng truyền thống.
Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia nhấn mạnh, đây không phải là “con đường làm giàu nhanh”. Dù khung pháp lý đã mở ra, các chuyên gia cảnh báo tài sản mã hóa vốn có mức độ rủi ro rất cao, với biến động giá có thể vượt xa những chuẩn mực truyền thống.
TS Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia tài chính ngân hàng đề xuất cơ quan quản lý thiết lập hệ thống xếp hạng tín nhiệm riêng cho các đơn vị vận hành sàn giao dịch. Chỉ những đơn vị đạt mức tín nhiệm cao, có hệ thống dự trữ thanh khoản minh bạch mới được phép tiếp nhận tiền của nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, cần xây dựng biểu thuế đặc thù cho hoạt động kinh doanh tài sản số nhằm hạn chế tình trạng “chảy máu” ngoại tệ ra nước ngoài. Việc hợp pháp hóa đi kèm thu thuế không chỉ tăng nguồn thu ngân sách mà còn tạo cơ sở pháp lý bảo hộ nhà đầu tư khi phát sinh tranh chấp.
Một vấn đề đáng lưu ý là cơ chế bảo hiểm. Nếu chỉ cho phép giao dịch mà chưa có quy định về bảo hiểm tiền gửi hoặc cơ chế bồi thường phù hợp, người chịu rủi ro lớn nhất vẫn là các cá nhân thiếu kiến thức chuyên sâu. Sự tham gia của các doanh nghiệp bảo hiểm sẽ góp phần củng cố niềm tin và tạo lớp đệm an toàn cho thị trường.
Ở góc độ quản trị, ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain Việt Nam nhấn mạnh, nhiều tổ chức hiện chú trọng “khẩu vị lợi ích” mà chưa quan tâm đúng mức đến “khẩu vị rủi ro”. Các chương trình ưu đãi phí, hoa hồng dễ khiến nhà đầu tư nhầm lẫn giữa tiền gửi tiết kiệm và tài sản đầu tư mạo hiểm.
Theo ông Trung, phân loại nhà đầu tư theo mức độ chấp nhận rủi ro là nguyên tắc cốt lõi. Nhà đầu tư cần tự trang bị kiến thức, phân bổ danh mục hợp lý giữa vàng, bất động sản và tài sản số, thay vì dồn toàn bộ nguồn lực vào một kênh duy nhất.
Để tăng cường an toàn hệ thống, chuyên gia đề xuất thành lập “Quỹ dự phòng an ninh mạng quốc gia” dành riêng cho các sàn giao dịch tài sản mã hóa, được trích từ một phần lợi nhuận của các đơn vị được cấp phép để bồi thường khi xảy ra sự cố kỹ thuật ngoài ý muốn. Đồng thời, cần xây dựng “Cơ sở dữ liệu định danh tài sản số quốc gia” theo dõi lịch sử luân chuyển tài sản, qua đó phòng ngừa rửa tiền và các hoạt động phi pháp.
