Những năm gần đây, khái niệm “tài sản số” xuất hiện ngày càng dày đặc trong các cuộc trò chuyện về đầu tư và quản lý tài chính cá nhân. Từ Bitcoin, Ethereum đến hàng nghìn đồng coin khác, thị trường tài sản mã hóa đang mở ra một “vũ trụ” mới, nơi lợi nhuận có thể tăng gấp nhiều lần chỉ trong thời gian ngắn.
Song song với đó, những vụ việc lừa đảo, các dự án “coin rác” hay những sàn giao dịch biến mất sau một đêm cũng khiến tài sản số trở thành chủ đề gây tranh cãi dữ dội. Có người coi đây là tương lai của đầu tư, nhưng cũng không ít ý kiến cho rằng tiền số chỉ là một “canh bạc” được khoác lên lớp áo công nghệ.
Trao đổi với phóng viên, ông Trần Đức Trung – CEO YPFP, chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân của FIDT – cho rằng tài sản số là một lớp tài sản có thật, nhưng rủi ro lớn nhất lại đến từ hành vi và kỳ vọng của nhà đầu tư cá nhân, chứ không chỉ nằm ở biến động giá hay khoảng trống pháp lý.
Theo ông, tài sản số hiện nên được hiểu như thế nào trong bức tranh tài chính cá nhân của người Việt?
Đầu tiên, khi chúng ta nói về tài sản số thì mỗi người thường có một định nghĩa khác nhau. Rất nhiều người khi nghe đến “tiền số” hoặc “tài sản số” thường lập tức gắn nó với hai thái cực: hoặc là một kênh làm giàu thần tốc, hoặc là lừa đảo. Nhưng thực tế, tài sản số là một lớp tài sản rất rộng và có nhiều tầng khác nhau.
Tôi thường lấy ví dụ đơn giản như bất động sản. Cùng gọi là bất động sản, nhưng chung cư tại Hà Nội là một loại tài sản hoàn toàn khác với đất nông nghiệp, hay một mảnh đất vùng ven. Mức độ thanh khoản khác nhau, giá trị khác nhau, mức độ rủi ro cũng khác nhau. Tài sản số cũng vậy.
Ông Trần Đức Trung – CEO YPFP, chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân của FIDT
Nếu chúng ta nói đến Bitcoin, thì đây là lớp tài sản đầu tiên đã được các quỹ đầu tư lớn trên thế giới tham gia rất mạnh mẽ. Kể cả những quỹ lớn nhất, những tổ chức tài chính hàng đầu toàn cầu cũng đã coi Bitcoin như một phần trong danh mục tài sản của họ. Điều đó cho thấy Bitcoin đã bước ra khỏi phạm vi “trào lưu” và đang dần được công nhận như một loại tài sản thực sự.
Tuy nhiên, vấn đề là khi mọi người nói đến “tiền số” nói chung, thì lại có hàng nghìn đồng coin khác nhau. Trong số đó, có rất nhiều đồng được tạo ra chỉ với mục đích lừa đảo.
Có những dự án sinh ra không phải để giải quyết một bài toán công nghệ hay tạo ra giá trị thực, mà chỉ đơn giản là dựng lên để dụ nhà đầu tư lao vào, rồi cuối cùng “sập”. Những đồng như vậy rõ ràng là rác, và bản chất là lừa đảo.
Vì vậy, tài sản số là một lớp tài sản, nhưng trong đó tồn tại cả tài sản chất lượng và cả rất nhiều thứ không có giá trị. Nhà đầu tư không thể đánh đồng tất cả.
Ở Việt Nam, tôi cũng cho rằng không phải ngẫu nhiên mà Chính phủ đã bắt đầu có những bước đi nghiên cứu hành lang pháp lý cho tài sản số, thậm chí hướng tới việc cho phép thành lập sàn giao dịch tài sản số trong tương lai.
Điều đó phản ánh rằng Nhà nước cũng đang nhìn nhận đây là một loại tài sản có thể sẽ cần thiết trong bức tranh đầu tư tương lai. Nhưng song song, nhà đầu tư phải hiểu rõ: tài sản nào là thật, tài sản nào là rác.
Rủi ro lớn nhất của tài sản số hiện nay đến từ biến động giá, yếu tố pháp lý hay hành vi của nhà đầu tư cá nhân?
Tôi cho rằng với hầu hết mọi loại tài sản, rủi ro lớn nhất không đến từ bản thân tài sản, mà đến từ hành vi của nhà đầu tư cá nhân. Chúng ta thường có xu hướng đổ lỗi cho biến động giá hay yếu tố pháp lý. Nhưng thực ra, nếu nhà đầu tư có kỳ vọng sai, thì bất kể đó là tài sản gì cũng đều có thể trở thành nguy hiểm.
Ngay cả vàng, vốn được coi là tài sản trú ẩn, cũng có thể khiến người ta thua lỗ nặng nếu họ đặt cược toàn bộ tiền vào đó với tâm thế “đánh bạc”. Bất động sản cũng vậy, không phải cứ bất động sản là an toàn tuyệt đối. Nếu vay nợ quá mức, dùng đòn bẩy cao, dồn toàn bộ dòng tiền vào một điểm, thì rủi ro cũng rất lớn.
Tài sản số càng rõ điều này. Nếu nhà đầu tư chỉ phân bổ một phần phù hợp, ví dụ 5% hay 10% danh mục, thì biến động giá có lớn đến đâu cũng khó làm sụp đổ toàn bộ bức tranh tài chính của họ. Nhưng nếu một người coi tài sản số là cứu cánh, rồi dồn toàn bộ tiền vào đó, thì rủi ro lúc đó không còn nằm ở thị trường nữa, mà nằm ở chính hành vi đầu tư.
Cuối cùng, bất kể lớp tài sản nào, kỳ vọng và hành vi của nhà đầu tư mới là thứ quyết định nó trở thành cơ hội hay thành canh bạc. Khi người ta có những kỳ vọng vô lý – ví dụ coi một đồng coin nào đó có thể giúp mình giàu lên nhanh chóng trong vài tháng – thì tự nhiên nó trở nên cực kỳ nguy hiểm.
Trong thực tế, ông đã từng chứng kiến những sai lầm phổ biến nào khi cá nhân tham gia vào tài sản số?
Sai lầm phổ biến nhất mà tôi thấy là nhà đầu tư thường khởi đầu khá thận trọng. Ban đầu họ chỉ bỏ một khoản nhỏ, đầu tư an toàn, và có thể họ sẽ gặp may mắn với một vài thương vụ thành công.
Nhưng chỉ cần một hoặc hai lần thành công thôi, họ bắt đầu thay đổi hoàn toàn. Họ trở nên tự tin hơn mức cần thiết. Họ bắt đầu gia tăng rủi ro, dùng đòn bẩy cao hơn, tìm kiếm những đồng coin có kỳ vọng tăng trưởng cao hơn, thậm chí lao vào những dự án chưa được kiểm chứng.
Và đó chính là thời điểm họ bắt đầu mất tiền. Đặc tính của kiểu đầu tư mang tính “đánh cược” là gì? Là bạn có thể thắng 9 lần, nhưng chỉ cần thua một lần thôi là mất sạch. Đây là cái bẫy rất nhiều người gặp phải trong thị trường tài sản số.
Sai lầm thứ hai là nhiều người coi tất cả tài sản số đều giống nhau. Nhưng thực tế, Bitcoin là một tầng khác hoàn toàn so với phần lớn các đồng coin còn lại. Có thể Ethereum thuộc nhóm thứ hai, còn lại đa số các đồng khác rủi ro cao hơn rất nhiều.
Những tài sản đó không phù hợp với số đông. Nhà đầu tư cần hiểu mình đang đầu tư vào cái gì, và nên giữ đúng trong ngưỡng phù hợp. Đừng vì thấy Bitcoin tăng giá mà lao sang coin rác rồi kỳ vọng điều tương tự. Đó là sai lầm rất phổ biến.
Một sai lầm khác nữa là nhà đầu tư đang phân bổ 5% hợp lý, nhưng rồi tự nhiên họ lại vay thêm, đòn bẩy thêm để nâng tỷ trọng lên 50-70%. Khi thị trường đảo chiều, khoản lỗ sẽ rất nặng.
Theo ông, nguyên tắc quan trọng nhất khi đưa tài sản số vào kế hoạch tài chính cá nhân là gì?
Nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là nguyên tắc kinh điển: không bỏ trứng vào một giỏ. Ngay cả tôi hay bất kỳ nhà đầu tư chuyên nghiệp nào cũng không thể đoán trước tương lai. Chúng tôi chỉ có thể đưa ra kỳ vọng tương lai dựa trên thông tin tại thời điểm hiện tại, nhưng luôn có khả năng sai.
Không ai có thể chắc chắn 100% rằng tài sản số sẽ tăng mãi, hay rằng thị trường sẽ luôn đi đúng kỳ vọng. Vì vậy, nhà đầu tư không nên quá tự tin vào bất kỳ một lớp tài sản nào cả, kể cả đó là tài sản số hay bất động sản trung tâm Hà Nội. Danh mục tài chính cá nhân luôn cần đa dạng hóa, cần có cấu trúc hợp lý.
Càng rủi ro thì càng chỉ nên phân bổ một phần nhỏ. Mục tiêu cuối cùng là bảo vệ sức khỏe tài chính và bức tranh tài chính tổng thể của mình.
Có nên xem tài sản số là tài sản đầu tư dài hạn hay chỉ là công cụ thử nghiệm trong danh mục cá nhân?
Ở Việt Nam hiện nay, tài sản mã hóa vẫn đang nằm trong một vùng xám pháp lý. Thị trường còn non trẻ và hành lang quản lý vẫn đang hoàn thiện. Với hầu hết nhà đầu tư cá nhân không chuyên, tôi cho rằng nên coi tài sản số như một kênh thử nghiệm có kiểm soát, chiếm tỷ trọng nhỏ trong danh mục.
Nếu ai thực sự chuyên nghiệp, dành toàn bộ thời gian nghiên cứu thị trường, chấp nhận biến động và có năng lực quản trị rủi ro, thì họ có thể xem đây là một phần chiến lược đầu tư lớn hơn.
Nhưng rõ ràng, tài sản số không phải là thứ tài sản phù hợp với số đông – đặc biệt là những người không dành toàn bộ thời gian để theo dõi và hiểu rõ thị trường.
Nếu gửi một thông điệp ngắn tới các cá nhân đang quan tâm đến tài sản số, ông sẽ nhấn mạnh điều gì?
Thông điệp tôi muốn nhấn mạnh rất đơn giản "lợi nhuận lớn luôn đi kèm rủi ro lớn". Đừng coi tài sản số là cứu cánh hay con đường làm giàu nhanh.
Hiện nay rất nhiều người bước vào thị trường chỉ vì tâm lý FOMO – sợ bỏ lỡ cơ hội. Sau một thời gian thấy người khác kiếm tiền, họ chỉ nghĩ làm sao để bắt kịp. Nhưng họ quên mất câu hỏi quan trọng nhất: nếu đi nhanh rồi ngã thì sao? Nếu đầu tư nhiều rồi mất hết thì có chịu được không?
Không có cái gì là miễn phí cả. Nếu chấp nhận làm giàu nhanh, thì cũng phải chấp nhận khả năng mất trắng. Vì vậy, tài sản số chỉ nên là một phần nhỏ trong kế hoạch tài chính bền vững, chứ không phải một canh bạc đặt cược toàn bộ tương lai tài chính của mình.
Cảm ơn ông đã tham gia phỏng vấn!
