Trước khi Mỹ và Israel ném bom Iran, các chuyên gia năng lượng đã vạch ra kịch bản xấu nhất cho thị trường dầu mỏ: Việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz bị đình trệ kết hợp với sự trả đũa của Iran nhằm vào các cảng, nhà máy lọc dầu và các kho chứa khí đốt trên khắp vùng Vịnh.
Sau bốn ngày xung đột nổ ra, phần lớn kịch bản đó đã xảy ra - nhưng giá dầu thô đã không theo đúng dự đoán về sự tăng vọt nhanh chóng vượt qua mức 100 USD/thùng, một mốc quan trọng mang tính biểu tượng. Các cơ sở năng lượng quan trọng trong khu vực đã bị tấn công, làm ngừng hoạt động nhà máy khí hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới ở Qatar và một trong những nhà máy lọc dầu quan trọng nhất của Ả Rập Xê Út. Hoạt động vận chuyển thương mại qua eo biển Hormuz - nơi mà trong điều kiện bình thường vận chuyển 1/5 sản lượng dầu khí của thế giới - đã bị đình trệ, với hơn 150 tàu chở dầu hiện đang chờ đợi bên ngoài eo biển Hormuz, khi các chủ tàu và công ty bảo hiểm ngần ngại cho tàu của mình đi qua khu vực có hỏa lực.
Theo dữ liệu của Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp, lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển đã giảm 94% từ ngày 28/2 đến ngày 1/3/2026 , cho thấy tốc độ phản ứng của các công ty vận tải biển trước những đánh giá rủi ro gia tăng.
Giá dầu đã tăng 30% kể từ khi giao tranh bắt đầu, với giá dầu thô Brent chuẩn đạt mức 85 USD/thùng vào thứ Ba, mức cao nhất kể từ tháng 7 năm 2024. Nhưng cho đến nay, vẫn chưa có nhiều dấu hiệu hoảng loạn: giá dầu thô vẫn thấp hơn nhiều so với mức 128 USD/thùng sau khi Nga và Ukraine nổ ra xung đột vào năm 2022.
“Thị trường đã phản ứng thận trọng, họ muốn chờ xem,” Carlos Bellorin, một nhà phân tích tại công ty dữ liệu năng lượng Welligence, cho biết. Hiện các nhà giao dịch đang chờ xem các cuộc xung đột sẽ kéo dài bao lâu. “Chúng tôi không thấy bất kỳ nỗ lực nào nhằm giảm leo thang; ngược lại, Iran đang leo thang,” ông nói.
CÚ SỐC SẼ NGHIÊM TRỌNG TỚI MỨC NÀO?
Giá dầu đã phản ứng mạnh hơn nhiều so với cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran năm ngoái, vốn không làm gián đoạn dòng chảy năng lượng từ vùng Vịnh và chỉ có những cuộc tấn công hạn chế vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Nhưng động thái này vẫn chẳng thấm vào đâu so với những cú sốc dầu mỏ trong lịch sử. Cuộc cấm vận dầu mỏ của các nước Ả Rập năm 1973-74 đã khiến giá dầu tăng vọt 260%; cuộc biến động sau cuộc cách mạng Iran năm 1979 đã đẩy giá dầu tăng khoảng 160%; và cuộc chiến Kuwait của Iraq năm 1990 đã gây ra mức tăng khoảng 180%. Mỗi sự kiện đều có tác động đến nền kinh tế toàn cầu vượt xa lĩnh vực năng lượng.
Nhưng thế giới đã thay đổi. Các nền kinh tế phát triển hiện nay ít phụ thuộc vào dầu mỏ hơn nhiều so với những năm 1970, và cũng ít phụ thuộc hơn vào dầu mỏ từ Trung Đông. Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, và nguồn dầu mới đang được đưa ra thị trường từ Guyana, Brazil và Canada.
Thị trường cũng có thể đang nghi ngờ về chính quyền của Tổng thống Trump. Trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, Nhà Trắng có động lực mạnh mẽ để kiềm chế lạm phát. Bất kỳ sự tăng giá kéo dài nào cũng có thể được giảm bớt nhờ việc giải phóng dầu từ Kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ.
TẠI SAO GIÁ DẦU CHƯA "CHẠM MỐC" 100 USD/THÙNG
Ngành công nghiệp dầu mỏ đã trở thành chuyên gia trong việc xử lý khủng hoảng. Sau khi vượt qua đại dịch Covid-19 và cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022, trong đó dòng chảy năng lượng toàn cầu bị đảo lộn, các nhà giao dịch đã trở nên thành thạo trong việc nhanh chóng điều hướng lại các tàu chở dầu để tối đa hóa lợi nhuận và giảm thiểu sự gián đoạn.
Ngành công nghiệp dầu mỏ trong 5 năm qua đã gặp phải nhiều vấn đề tương đương với 25 năm trước đó", một nhà giao dịch kỳ cựu cho biết.
Theo Saul Kavonic, một nhà phân tích tại MST Financial, trải nghiệm này đã khiến thị trường trở nên thoải mái hơn, thậm chí có phần rất tự tin, về những cú sốc nguồn cung ngắn hạn. Ông nói: “Thị trường hiện đang phải chạy theo để bù đắp khi một sự gián đoạn nguồn cung thực sự xảy ra”.
Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa trong hai tuần, Kavonic ước tính hơn 250 triệu thùng dầu có thể bị mắc kẹt. Một số quốc gia vùng Vịnh sẽ hết kho chứa và buộc phải ngừng sản xuất tại các mỏ dầu của họ. Ông dự đoán, vào thời điểm đó, giá dầu sẽ vượt quá 100 USD/thùng.
Ngày 3/3, Iraq đã đóng cửa mỏ dầu Rumaila, mỏ dầu lớn nhất thế giới, sau khi các bể chứa dầu đạt đến "mức nguy cấp", theo thông báo từ Bộ Dầu mỏ.
Các nhà giao dịch cũng cho biết họ đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho tình hình hiện tại. “Tình hình này đã được cảnh báo rõ ràng hơn nhiều so với sự kiện kéo dài 12 ngày năm ngoái”, một nhà giao dịch kỳ cựu cho biết, đồng thời nói thêm rằng nhiều người tham gia thị trường đã chuẩn bị sẵn sàng để kiếm lời từ giá dầu tăng trước khi xung đột xảy ra.
THỊ TRƯỜNG SẼ PHẢN ỨNG THẾ NÀO?
Trong những tháng trước khi xung đột nổ ra, thị trường dầu mỏ được cung cấp dồi dào, cho phép các quốc gia lo ngại về các vấn đề ở Trung Đông tích trữ dầu thô. Ví dụ, theo các nhà phân tích tại Vortexa, Trung Quốc hiện có đủ dầu dự trữ để đáp ứng nhu cầu trong khoảng 4 tháng mà không cần nguồn cung mới.
Theo David Wech, nhà kinh tế trưởng của Vortexa, lượng dự trữ dầu toàn cầu hiện ở mức thấp so với tiêu chuẩn lịch sử nhưng vẫn vào khoảng 2 tỷ thùng. Ông nói: “Lượng dự trữ trong nước ngoài Trung Quốc và Ấn Độ đang ở mức thấp nhất trong phạm vi theo mùa, nhưng 2 tỷ thùng vẫn là một con số khá lớn khi mà sản lượng từ Trung Đông lên tới khoảng 16 triệu thùng mỗi ngày”.
Khối lượng xuất khẩu hiện tại qua eo biển Hormuz (dữ liệu năm 2025):
| Quốc gia | Xuất khẩu từ eo biển Hormuz (triệu tấn/ngày) | Công suất đường ống vòng | Tỷ lệ bao phủ |
|---|---|---|---|
| Ả Rập Xê Út | 5.3 | 7.0 (Đường ống Đông-Tây) | 132% lý thuyết |
| Iraq | 3.3 | 0,22 (bị đình chỉ) | 7% hoạt động |
| UAE | 2.1 | 1.5 (Quy trình Adcop) | 71% |
| Kuwait | 1.4 | 0 | 0% |
| Qatar | 0,8 | 0 | 0% |
Các nguồn dự trữ bổ sung bao gồm lượng dầu đã có sẵn trên biển ngoài khơi Vịnh Ba Tư và thêm 120 triệu đến 150 triệu thùng dầu trên các tàu chở dầu liên quan đến hoạt động thương mại né tránh lệnh trừng phạt với Nga hoặc Iran. “Đây là một nguồn dự trữ tiềm năng khác”, ông Bellorin nói, đồng thời cho biết thêm rằng trong trường hợp cực đoan, dầu của Nga có thể được đưa trở lại thị trường một cách công khai hơn.
Mặc dù việc vận chuyển qua eo biển Hormuz bị hạn chế, một số mặt hàng xuất khẩu có thể được chuyển hướng. Ả Rập Xê Út và UAE có thể chuyển hướng khoảng 9 triệu thùng dầu mỗi ngày thông qua các đường ống dẫn dầu vòng qua eo biển.
ĐIỀU GÌ SẼ ĐẨY GIÁ DẦU LÊN MỨC TRÊN 100 USD/THÙNG?
Giới phân tích đều nhất trí rằng diễn biến giá dầu sẽ phụ thuộc vào thời gian và mức độ nghiêm trọng của sự gián đoạn.
Wang Zhuwei, chuyên gia nghiên cứu giao dịch dầu mỏ tại S&P Global Energy, cho biết kịch bản cơ bản của ông là giá dầu Brent sẽ duy trì ở mức 80-90 USD nếu việc vận chuyển qua eo biển Hormuz được khôi phục tương đối nhanh chóng. Nhưng nếu gián đoạn kéo dài hơn, giá sẽ vượt quá 100 USD.
Trong thời gian ngắn hạn, các nhà phân tích dự đoán giao tranh sẽ tiếp diễn. Ông Bellorin cho biết Iran có khả năng sẽ leo thang các hành động thù địch, với mục tiêu tạo ra lợi thế tối đa trước khi có bất kỳ động thái giảm leo thang và đàm phán nào.
“Nếu nhìn vào xu hướng và diễn biến của tình hình, có khả năng nhiệt độ sẽ lên tới hơn 90 độ vào cuối tuần này”, ông nói.
