Bảy năm sau khi thành lập một start-up robot tại San Francisco, ông Rajat Bhageria đang phải đối mặt với một nhiệm vụ mới đầy thách thức, đó là sản xuất robot mà không có bất kỳ liên kết nào với Trung Quốc.
Giống như phần lớn các công ty robot có trụ sở tại Mỹ, Chef Robotics của Bhageria phụ thuộc rất nhiều vào linh kiện Trung Quốc để sản xuất những cánh tay robot được bán cho các nhà sản xuất thực phẩm, nhằm tự động hóa công đoạn đóng gói các suất ăn chế biến sẵn.
Chính khả năng sản xuất các linh kiện giá rẻ với sản lượng lớn đã đưa Trung Quốc trở thành nguồn cung quan trọng đối với các sản phẩm công nghệ có sức cạnh tranh trên toàn thế giới. Nhưng hiện nay, Mỹ đang đẩy mạnh theo đuổi chính sách bảo hộ và siết chặt hạn chế đối với việc sử dụng công nghệ Trung Quốc.
“Trong một thời gian, tất nhiên, suy nghĩ của chúng tôi là: ‘Hãy tìm những linh kiện tốt nhất và tìm chúng với mức giá rẻ nhất’. Giờ đây, các nhà đầu tư và khách hàng bắt đầu đặt cho ông một câu hỏi khác: “Tại sao các anh vẫn sử dụng linh kiện sản xuất ở nước ngoài?”, ông Rajat Bhageria nói.
Hàng chục năm thuê ngoài sản xuất đã khiến các nhà sản xuất Mỹ không đủ năng lực để đáp ứng nhu cầu, kéo theo chi phí cao hơn và thời gian chờ lâu hơn đối với các công ty, trường đại học và người tiêu dùng cần cả những thiết bị điện tử tiên tiến lẫn các sản phẩm điện tử thông thường.
NHỮNG THÁCH THỨC LỚN
Tại Chef Robotics, công đoạn lắp ráp cuối cùng của công ty được thực hiện tại Mỹ nhưng toàn bộ các linh kiện dụng cụ cơ khí gắn ở đầu cánh tay robot hiện đều được sản xuất tại Trung Quốc.
Nhà sáng lập Rajat Bhageria hy vọng việc bắt đầu tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế ngay từ bây giờ sẽ giúp công ty giảm bớt những tổn thất kinh tế có thể phát sinh về sau. Công ty vẫn còn lợi thế về thời gian bởi các linh kiện trong cánh tay robot của Chef Robotics hiện chưa nằm trong danh sách chịu lệnh cấm. Nhưng ông lo ngại danh sách này sẽ tiếp tục mở rộng.
Trên thực tế, ông Bhageria đã muốn chuyển hoạt động sản xuất linh kiện ra khỏi Trung Quốc từ năm ngoái, khi Tổng thống Mỹ Trump tăng thuế đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Tuy nhiên, ông nhanh chóng nhận ra việc sản xuất các bộ kẹp bằng nhựa tại Mỹ sẽ có chi phí quá cao, trong khi nhiều nhà cung cấp bên ngoài Trung Quốc lại không có đủ năng lực để đáp ứng đơn hàng của ông.
“Quá trình này thực sự khó khăn hơn nhiều so với những gì chúng tôi ước tính ban đầu. Chúng tôi thậm chí đã trao đổi với một số xưởng cơ khí rất tốt ở Mỹ và họ nói: ‘Chúng tôi không thể làm được việc này’”, ông Bhageria tiết lộ.
Những thách thức này cho thấy tiến bộ công nghiệp của Trung Quốc đã trở nên quan trọng như thế nào đối với các công ty Mỹ. Dù vậy, chính quyền Mỹ vẫn kiên quyết hạn chế việc sử dụng công nghệ Trung Quốc, trong khi phạm vi các sản phẩm bị cấm tiếp tục được nới rộng,
Vào tháng 7 vừa qua, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) bổ sung bộ biến tần điện và các loại robot tiên tiến mới, chẳng hạn robot hình người có thể chạy, nhảy, nhảy múa và chiến đấu, vào danh sách công nghệ sản xuất ở nước ngoài bị hạn chế. Mỹ cũng cấm các loại ô tô sử dụng phần mềm của Trung Quốc và áp mức thuế 100% đối với xe điện Trung Quốc. Nhiều khoản thuế tương tự đối với drone bắt đầu có hiệu lực vào tháng trước.
Danh sách hạn chế ngày càng dài thậm chí cũng khiến những tập đoàn lớn của Mỹ như Ford cũng gặp khó khăn. Hãng sản xuất ô tô lâu đời của Mỹ đã bị chính quyền Trump chỉ trích hồi đầu tháng vì những mối liên hệ với công nghệ Trung Quốc, cụ thể là việc sử dụng pin xe điện do CATL của Trung Quốc sản xuất. Ford bác bỏ cáo buộc cho rằng hãng đang chuyển hoạt động sản xuất tại Mỹ cho các thực thể Trung Quốc.
Michael Murray, CEO Kopin Corporation, công ty sản xuất linh kiện quang học cho các drone được quân đội Mỹ sử dụng, cho biết công ty đã mất hơn 2 năm để chuyển hoạt động sản xuất một số màn hình hiển thị siêu nhỏ từ Trung Quốc sang Mỹ. Ông ước tính sản xuất những linh kiện này tại Mỹ có chi phí cao hơn tới 25%, dù chi phí chuyển đổi chuỗi cung ứng đã được bù đắp một phần nhờ nguồn tài trợ từ Bộ Quốc phòng Mỹ.
Ông Murray còn nói thêm rằng, số lượng màn hình hiển thị siêu nhỏ mà Trung Quốc có thể sản xuất trong một tuần còn nhiều hơn sản lượng mà Mỹ có thể làm trong cả một năm.
NGUY CƠ TỤT HẬU
Gavin Kenneally, người có công ty sản xuất robot chó phục vụ mục đích công nghiệp và quân sự, đang tìm kiếm nguồn cung mới cho các kim loại đất hiếm, lĩnh vực mà Trung Quốc gần như nắm thế độc quyền trên toàn cầu. Ghost Robotics đã chuyển hoạt động sản xuất động cơ từ Trung Quốc sang Hàn Quốc và hiện mua nam châm neodymium từ một công ty châu Âu. Nhưng nguyên liệu thô để sản xuất nam châm vẫn đến từ Trung Quốc, đồng nghĩa với việc nguồn cung này sẽ chịu lệnh cấm của chính phủ Mỹ bắt đầu từ tháng 1/2027.
“Đây là một vấn đề chuỗi cung ứng cực kỳ khó giải quyết trong ngắn hạn”, Kenneally nói và lưu ý thêm rằng những chính sách như vậy thường được thông báo trước để các công ty có thời gian điều chỉnh. “Về dài hạn, tôi cho rằng những lệnh cấm này đã tạo ra tác động thúc đẩy đúng như chính phủ mong muốn”.
Khi cấm các công nghệ sản xuất ở nước ngoài, giới chức Mỹ cho rằng cần bảo vệ những dữ liệu nhạy cảm của người tiêu dùng và chính phủ, đồng thời khuyến khích hoạt động sản xuất trong nước. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng những hạn chế này có thể tạo ra một tác động ngoài ý muốn - cản trở khả năng của các công ty Mỹ trong việc theo kịp các đối thủ Trung Quốc trong những ngành công nghiệp tiên tiến như AI và robot lẫn lĩnh vực sản xuất truyền thống.
“Trong khoảng thời gian một công ty Mỹ mất để chế tạo nguyên mẫu đầu tiên, một công ty Trung Quốc có thể đã phát triển đến phiên bản thứ ba”, Saman Farid, nhà sáng lập liên minh ngành Robots for America và công ty Formic, đơn vị cung cấp robot công nghiệp cho các nhà máy Mỹ, nhận xét.
Ông Farid lưu ý rằng khách hàng của ông hiện chưa chịu tác động từ các hạn chế này, nhưng lo ngại phạm vi kiểm soát sẽ tiếp tục mở rộng và các nhà sản xuất sẽ phải từ bỏ những thiết bị và công nghệ có tính cạnh tranh cao nhất.
“Nếu các lựa chọn thay thế không được tạo ra đủ nhanh, đây thực sự có thể trở thành một trở ngại lớn đối với các doanh nghiệp Mỹ”, ông nhấn mạnh.
Nếu không có những robot hình người giá rẻ được Trung Quốc sản xuất hàng loạt, các trường đại học và phòng nghiên cứu của Mỹ cũng có thể phải chuyển sang sử dụng những mẫu robot cũ hơn hoặc đắt tiền hơn. Tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, giáo sư kỹ thuật Sayan Mitra tiết lộ, một số khóa học đang sử dụng cánh tay robot, drone, robot hình người và phương tiện do Trung Quốc sản xuất. Theo ông, việc thay thế robot hình người Trung Quốc bằng các sản phẩm của Mỹ có thể khiến chi phí tăng gấp 10 lần, hay thậm chí còn không tồn tại những lựa chọn drone thay thế.
“Trên thực tế, giải pháp mà chúng ta đang hướng tới, như đào tạo những nhà nghiên cứu robot giỏi và xây dựng chuỗi cung ứng trong nước, hoàn toàn có thể bị chệch hướng vì chúng ta sẽ chặn quá trình tiếp cận robot và tiến hành thử nghiệm với chúng”, ông giải thích.
Ngay cả những sản phẩm gia dụng hàng ngày cũng nằm trong tầm ngắm của chính phủ Mỹ. Lệnh cấm robot di động của FCC bao gồm các phiên bản mới của những thiết bị tự động như robot hút bụi, robot vệ sinh hồ bơi và robot cắt cỏ, phần lớn trong số này cũng được sản xuất tại Trung Quốc.
“Việc chuyển hoạt động sản xuất sang Mỹ là cực kỳ khó khăn. Về lâu dài, chắc chắn điều đó có thể xảy ra nhưng quá trình sẽ rất tốn kém, và cuối cùng người tiêu dùng Mỹ phải trả thêm rất nhiều tiền”, ông Jitesh Ubrani, Giám đốc nghiên cứu thiết bị tiêu dùng tại công ty nghiên cứu công nghệ IDC, kết luận.
