Có một cuộc đua mới đang diễn ra trên bầu trời Trung Quốc, nơi những chiếc drone không chỉ giao đồ ăn, vận chuyển hàng hóa mà còn bắt đầu chở người. Phía sau những chuyến bay không người lái là tham vọng biến “tầng trời thấp” thành một ngành kinh tế mới, tương tự cách Internet đã làm nên cuộc cách mạng trong nền kinh tế số.
Hiện nay, bữa ăn được giao không còn đi trên đường phố, mà bay qua đầu người dân Thâm Quyến. Chỉ vài phút sau khi nhà hàng hoàn tất đơn trên ứng dụng Meituan, một thiết bị bay không người lái nhận món, rời điểm giao và đưa tới tay khách. Tính từ lúc đặt đến khi nhận hàng chỉ hơn một giờ.
Ở Thâm Quyến, đó không còn là hình ảnh trong khu trình diễn công nghệ. Một phần hoạt động giao hàng bằng drone đã đi vào đời sống thường ngày.
Thậm chí, cũng tại Thâm Quyến và thêm cả Quảng Châu, thiết bị bay không người lái bắt đầu mở rộng sang chở người. Ở một số khu vực, người dân đã có thể đi những hành trình ngắn trong đô thị bằng phương tiện bay tự động.
QUYỀN LỰC TỜ GIẤY PHÉP
Mới đây, bà Phạm Thị Thu Hằng, Tổng giám đốc Công ty Truyền thông 5S Media, trở thành một trong những người Việt Nam đầu tiên trải nghiệm dịch vụ bay tự động bằng mẫu EH216-S tại Quảng Châu, theo xác nhận của đại diện eHang.
Chuyến bay trong khuôn viên trụ sở hãng kéo dài 5 phút. Nhưng thủ tục trước khi cất cánh mới là phần đáng nói. Khách phải ký hợp đồng bảo hiểm trị giá 1 triệu nhân dân tệ và một bản miễn trừ trách nhiệm.
“Tôi hồi hộp vì đây là lần đầu tiên tôi ngồi trên một phương tiện không có phi công, không có buồng lái, hoàn toàn được điều khiển bằng hệ thống tự động”, bà Hằng kể và cho biết thêm: “Tuy nhiên, tôi nghĩ mình không chỉ đang tham gia một chuyến bay, mà đang được trải nghiệm một lát cắt của tương lai”.
Những thủ tục đi kèm một chuyến bay chỉ vài phút cho thấy eVTOL chở khách không còn được đặt trong phạm vi của một màn trình diễn công nghệ. Để trở thành một dịch vụ thực tế, nó phải đi cùng cả một hệ thống phía sau, từ bảo hiểm, quy trình vận hành đến cơ chế quản lý rủi ro.
EH216-S là mẫu eVTOL chở khách chủ lực của eHang, gồm 16 động cơ điện, 16 cánh quạt, chở tối đa 2 hành khách, phục vụ tham quan trên không và di chuyển cự ly ngắn trong đô thị.
Nhưng với ngành này, phần khó nhất chưa bao giờ chỉ là chuyện bay được.
Nó nằm ở câu hỏi: Ai được phép để một hành khách mua vé và ngồi lên một chiếc máy bay không có phi công?
Tháng 10/2023, EH216-S nhận Chứng nhận loại (Type Certificate) từ Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc. Đến tháng 12 cùng năm, mẫu này tiếp tục nhận Chứng nhận đủ điều kiện bay tiêu chuẩn (Standard Airworthiness Certificate). Mảnh ghép cuối cùng xuất hiện vào tháng 3/2025, khi CAAC cấp những Chứng nhận khai thác (Air Operator Certificate) đầu tiên cho các đơn vị vận hành EH216-S, cho phép triển khai các dịch vụ bay chở người có thu phí tại các địa điểm được phê duyệt ở Quảng Châu và Hợp Phì.
Trình tự này cho thấy một thực tế, công nghệ tạo ra phương tiện, nhưng giấy phép mới tạo ra thị trường.
Đây cũng là lý do chở người và chở hàng đang ở hai giai đoạn khác nhau. Drone hàng hóa đi trước được vì giải quyết trực tiếp bài toán thời gian và chi phí. Trong khi đó, taxi bay chở khách phải vượt thêm nhiều rào cản an toàn, giá thành, hành lang pháp lý và sự chấp nhận của người dùng.
Độ chín của sản phẩm còn được ghi nhận ở bên ngoài Trung Quốc. Khi mẫu này bay thử tại Bangkok cuối năm 2024, ông Suttipong Kongpool, Giám đốc Cục Hàng không Dân dụng Thái Lan, nhận xét đây là eVTOL duy nhất trên thế giới hiện có chứng nhận đủ điều kiện bay, và cho biết Thái Lan kỳ vọng đưa nó vào khai thác thương mại tại một số khu vực.
QUẢNG CHÂU CHO NGƯỜI, THÂM QUYẾN CHO HÀNG
Hệ sinh thái kinh tế tầm thấp của Trung Quốc không phát triển theo một hướng duy nhất.
Quảng Châu tập trung vào phương tiện bay chở người. Tháng 3/2024, mẫu taxi bay Voyager X2 của XPENG AEROHT hoàn thành chuyến bay thử ngay tại khu trung tâm thương mại của thành phố. Quảng Châu hướng tới một mạng lưới kết nối trung tâm đô thị, sân bay, khu công nghiệp và các đô thị trong Vùng Vịnh Lớn Quảng Đông - Hong Kong - Macao.
Thâm Quyến chọn hướng vận chuyển hàng hóa, lĩnh vực thương mại hóa sớm hơn vì tạo ra giá trị kinh tế rõ ràng. Theo số liệu chính quyền thành phố, đến cuối năm 2023 Thâm Quyến có hơn 1.700 doanh nghiệp drone với tổng giá trị sản xuất khoảng 96 tỷ nhân dân tệ, chiếm khoảng 70% thị phần drone dân dụng toàn cầu.
Hiệu quả thể hiện ngay trên từng chặng. Tuyến hàng giữa khu thương mại Coastal City và Công viên Vịnh Thâm Quyến rút thời gian giao xuống còn khoảng 10 phút; vận chuyển vàng bạc tại khu Thủy Bối giảm từ 30 phút đi ô tô còn 12 phút bằng đường bay.
Sự khác biệt giữa hai thành phố phản ánh một quy luật quen thuộc khi một ngành mới hình thành. Đó là ứng dụng nào giải quyết được nhu cầu cụ thể trước sẽ có nhiều cơ hội mở rộng hơn.
BIẾN BẦU TRỜI THẤP THÀNH MỘT KHÔNG GIAN KINH TẾ
Nền tảng cho cuộc chơi này là một chính sách được đặt tên “kinh tế tầm thấp” - cách Trung Quốc gọi không gian dưới 1.000 mét đang được khai thác cho logistics, dịch vụ, du lịch và vận tải.
Thuật ngữ này xuất hiện lần đầu trong quy hoạch phát triển quốc gia vào tháng 2/2021. Đến năm 2024, nó được đưa vào Báo cáo Công tác Chính phủ và xếp vào nhóm “lực lượng sản xuất chất lượng mới”.
Tính đến tháng 12/2025, riêng Meituan đã mở 65 tuyến giao hàng tại Thâm Quyến, Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu, Hong Kong và Dubai, hoàn thành hơn 740.000 đơn.
Nhưng con số đơn hàng chưa nói lên nhiều bằng tốc độ cải thiện hiệu quả. Số đơn một điểm xử lý mỗi ngày tăng từ khoảng 10 lên 400, còn chi phí trên mỗi đơn giảm khoảng 40-50% mỗi năm.
Nhưng dấu hiệu quan trọng hơn những dự báo về quy mô thị trường là dòng tiền bắt đầu xuất hiện.
Tập đoàn Du lịch Quý Châu đặt mua 50 chiếc EH216-S, trong đó 30 chiếc giao trong quý 4/2025. Chính quyền Hợp Phì cam kết mua ít nhất 100 máy bay dòng EH216 hoặc hỗ trợ tài chính tới 100 triệu USD.
Đáng nói là những khách hàng đầu tiên không phải người đi làm hằng ngày, mà là các đơn vị du lịch có điểm đến cố định và lượng khách sẵn có.
Chuyến bay 5 phút của một lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam tại Quảng Châu vì thế không đơn thuần là một lần ngồi thử. Nó đánh dấu thời điểm phương tiện bay tự động bắt đầu rời khỏi không gian thử nghiệm để tiến gần hơn tới đời sống kinh tế.
Bởi câu chuyện của drone và taxi bay chưa bao giờ chỉ là chuyện một chiếc máy bay có thể tự bay. Đó là câu chuyện về cách một ngành kinh tế mới được hình thành bắt đầu từ công nghệ, được mở khóa bằng giấy phép và sẽ lớn lên nếu tìm thấy nhu cầu thật.
