Sau khi xuất hiện thông tin về việc bà Christine Lagarde có thể rời cương vị Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) trước khi kết thúc nhiệm kỳ, một số quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã bắt đầu tìm kiếm các ứng viên tiềm năng thay thế.
Theo các nguồn tin, bà Lagarde xem xét khả năng nghỉ trước kế hoạch nhằm bảo đảm người kế nhiệm được bổ nhiệm trước thềm cuộc bầu cử tiếp theo tại Pháp - nơi phe cực hữu đang ghi nhận tỷ lệ ủng hộ cao và có thể làm thay đổi cục diện chính trị tại nền kinh tế lớn thứ hai khu vực đồng Euro.
Người phát ngôn ECB nói với Euronews rằng chưa có quyết định nào được đưa ra và bà Lagarde vẫn tập trung vào nhiệm vụ của mình. Tuy nhiên, phản hồi này không phủ nhận khả năng bà có thể rời nhiệm kỳ sớm - khác hẳn với tuyên bố rõ ràng vào năm ngoái.
Trong cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal hôm 19/2, bà Lagarde nhắc lại phản hồi ban đầu của ECB, khẳng định kịch bản cơ sở của bà là hoàn thành trọn vẹn nhiệm kỳ. Cách diễn đạt này một lần nữa rất cẩn trọng và không hoàn toàn bác bỏ các thông tin đồn đoán. Nữ thống đốc ngân hàng trung ương người Pháp cũng đề cập đến tin đồn cho rằng công việc tiếp theo của bà có thể là Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới, và nói đây có thể là một trong nhiều lựa chọn.
Trong trường hợp bà Lagarde rời ECB sớm, Tổng thống Pháp sắp mãn nhiệm Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz - lãnh đạo hai nền kinh tế lớn nhất châu Âu - sẽ đóng vai trò then chốt trong việc lựa chọn người kế nhiệm. Tuy nhiên, do bà Lagarde mang quốc tịch Pháp, khả năng cao Chủ tịch ECB tiếp theo sẽ không phải là người Pháp, do đó buộc ông Macron phải ủng hộ một ứng viên có cùng quan điểm nhưng đến từ quốc gia châu Âu khác.
Ông Carsten Brzeski, Trưởng bộ phận Kinh tế vĩ mô toàn cầu của ING Research, nhận định rằng: “Pháp hiểu rõ cách vận hành cuộc chơi nên rất khó có khả năng họ sẽ tìm kiếm một Chủ tịch ECB người Pháp thứ ba”. Thay vào đó, theo ông, Pháp sẽ tập trung vào vị trí Kinh tế trưởng ECB, vốn cũng sẽ trống vào năm 2027.
CUỘC ĐUA VÀO ECB
Tiêu chuẩn để gia nhập ban điều hành cấp cao của ECB rất cao, yêu cầu ứng viên phải nhận được sự ủng hộ của ít nhất 16 trong số 21 quốc gia thuộc khu vực đồng Euro, đại diện cho tối thiểu 65% dân số của khối.
Phía Tây Ban Nha đã có những phản ứng nhanh chóng. Chỉ vài giờ sau khi Financial Times đăng tải thông tin về khả năng bà Christine Lagarde rời nhiệm kỳ, Bộ trưởng Kinh tế Tây Ban Nha Carlos Cuerpo tuyên bố nước này muốn đảm nhận vai trò lãnh đạo trong các định chế kinh tế chủ chốt của châu Âu. Ông Cuerpo cho biết thêm Tây Ban Nha đang chủ động làm việc để đảm bảo nắm giữ một vị trí có ảnh hưởng và ý nghĩa.
Nhà kinh tế Tây Ban Nha Pablo Hernández de Cos, cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha và hiện là người đứng đầu Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), được đánh giá là một trong những ứng viên hàng đầu cho vị trí Chủ tịch ECB.
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch ECB Luis de Guindos của Tây Ban Nha cũng sẽ kết thúc nhiệm kỳ 8 năm vào tháng 5/2026, và ông Boris Vujčić của Croatia đã được đề cử làm người kế nhiệm. Do đó, Tây Ban Nha nhiều khả năng sẽ tìm cách tăng cường tầm ảnh hưởng của mình tại ECB. Kể từ khi ECB được thành lập gần 30 năm trước, Tây Ban Nha chưa từng nắm giữ vị trí điều hành cao nhất.
Cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hà Lan Klaas Knot cũng được xem là một trong những ứng viên sáng giá nhất kế nhiệm bà Christine Lagarde. Trước đây, ông từng được các nhà phân tích mô tả là một “diều hâu” cứng rắn về lạm phát, nhưng sau đó chuyển sang lập trường ôn hòa và chú trọng xây dựng sự đồng thuận hơn.
Trong một động thái đáng chú ý năm ngoái, bà Lagarde từng nhắc đến ông Knot như một ứng viên nặng ký cho vị trí lãnh đạo ECB khi tham gia podcast College - Leaders in Finance của Hà Lan. Dù bà Lagarde cẩn trọng nói rằng ông không phải là người duy nhất sở hữu các kỹ năng cần thiết cho vị trí này nhưng sự ủng hộ của bà đã tạo cú hích đáng kể cho ứng viên người Hà Lan.
Về phía Đức, ông Joachim Nagel, người đứng đầu Ngân hàng Trung ương Đức từ năm 2022, cũng có thể trở thành ứng viên.
Giống như Tây Ban Nha, Đức chưa từng nắm giữ vị trí cao nhất tại ECB, dù trụ sở ngân hàng này đặt tại Frankfurt.
Nhưng dù ông Nagel được đề cử, việc Chủ tịch Ủy ban châu Âu hiện tại, bà Ursula von der Leyen là người Đức khiến bài toán thuyết phục các nước thành viên khác đồng ý để Đức đồng thời dẫn dắt cả ECB trở nên phức tạp về mặt chính trị.
Italy, nền kinh tế lớn thứ ba châu Âu, cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình kế nhiệm tại ECB. Ông Fabio Panetta, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Italy từ năm 2023 và là cựu thành viên Ban điều hành ECB, là nhân vật nổi bật trong chính sách tiền tệ châu Âu. Tuy nhiên, theo ông Carsten Brzeski của ING Research, ông Panetta có thể bị nhìn nhận là quá ôn hòa bởi các quốc gia thành viên khác trong khu vực đồng Euro.
Ngoài ra, ông Mario Draghi, Chủ tịch ECB giai đoạn 2011 - 2019, vẫn giữ ảnh hưởng lớn trong EU, đặc biệt thông qua báo cáo về năng lực cạnh tranh của EU năm 2024.
Ngay cả khi Italy không đề cử ứng viên, nước này vẫn có thể theo sát và cân nhắc kỹ các lựa chọn, nhất là sau tranh cãi gần đây với ECB về quyền sở hữu và kiểm soát dự trữ vàng của Italy, sau đó đã được giải quyết vào tháng 12 năm ngoái.
BỐI CẢNH CHÍNH SÁCH
Cuộc đua kế nhiệm ECB diễn ra trong bối cảnh môi trường chính sách tại Brussels ngày càng phân cực, khi tương lai hội nhập kinh tế của EU vẫn là chủ đề gây tranh cãi.
Trọng tâm hiện nay là Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư (SIU), tên gọi mới năm 2025 của sáng kiến Liên minh Thị trường Vốn, vốn bị đình trệ lâu nay. Sáng kiến này nhằm hài hòa hóa các quy định tài chính trên toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU.
Trước cảnh báo của ông Mario Draghi về rủi ro mang tính tồn vong của châu Âu, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đặt thời hạn cứng đến cuối năm 2026 để triển khai sáng kiến này.
Song song đó là cuộc tranh luận về trái phiếu chung châu Âu (Eurobonds), được khơi lại sau khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi phát hành nợ chung nhằm tài trợ khoảng trống đầu tư 800 tỷ Euro mỗi năm trong lĩnh vực quốc phòng và công nghệ năng lượng tái tạo.
Berlin vẫn kiên quyết phản đối đề xuất này. Thủ tướng Đức Friedrich Merz gần đây bác bỏ việc phát hành thêm nợ chung, cho rằng nên tập trung vào cải cách và cắt giảm quy định.
Cuối cùng, căng thẳng gia tăng khi Ủy ban châu Âu cảnh báo có thể chuyển sang mô hình châu Âu hai tốc độ. Nếu các quốc gia thành viên không đạt được đồng thuận về SIU trước cuối năm 2026, Brussels dự định sử dụng cơ chế hợp tác tăng cường, cho phép một nhóm nhỏ quốc gia đi trước.
Trong tình hình đó, bất kỳ ứng viên nào cho vị trí Chủ tịch ECB cũng sẽ phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ xoay quanh các đường ranh chính sách.
Các ứng viên sẽ bị chất vấn về quan điểm đối với việc chia sẻ nợ chung - lằn ranh đỏ đối với nhóm các nước “thắt lưng buộc bụng” ở phía Bắc - cũng như cách thức quản lý một liên minh tiền tệ có nguy cơ phân mảnh, nơi chỉ một phần khối có thể hội nhập đầy đủ.
