Theo tiết lộ từ Phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc (ECCC), chính phủ Trung Quốc vẫn chưa cho phép các doanh nghiệp nước ngoài tiếp cận nguồn đất hiếm quan trọng, điều này thậm chí khiến một số thành viên của tổ chức thiệt hại tới hàng triệu euro.
ECCC - với 25 năm hoạt động - đã từ chối nêu tên các công ty chịu ảnh hưởng, nhưng cho biết nhiều doanh nghiệp thành viên khác cũng chưa có được sự rõ ràng về quy trình tiếp cận nguồn khoáng sản này.
Đất hiếm là nhóm khoáng chất quan trọng trong ngành sản xuất, được sử dụng rộng rãi trong nhiều mặt hàng sản phẩm, từ ô tô cho đến chip bán dẫn. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ, năm 2024 Trung Quốc chiếm hơn 69% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu và sở hữu gần một nửa trữ lượng của thế giới.
Trích dẫn số liệu của Liên minh châu Âu (EU), gần một nửa lượng đất hiếm nhập khẩu của khối trong năm ngoái đến từ Trung Quốc, tiếp theo là Nga và Malaysia.
Chính vì vậy mà Bắc Kinh đã tận dụng lợi thế này trong các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ và nhiều đối tác khác.
Nhưng kể từ cuối năm ngoái, Trung Quốc tăng cường siết chặt xuất khẩu đất hiếm, thậm chí yêu cầu các doanh nghiệp phải chứng minh rằng nguồn nguyên liệu này không phục vụ cho mục đích quân sự. Sau thỏa thuận “đình chiến thương mại” giữa Mỹ và Trung Quốc vào giữa tháng 5 năm nay, chính quyền Bắc Kinh bắt đầu cấp giấy phép xuất khẩu dùng một lần.
Trả lời câu hỏi từ CNBC, người phát ngôn của hãng xe Đức Volkswagen cho biết “Nguồn cung đất hiếm của chúng tôi vẫn ổn định, chưa ghi nhận tình trạng thiếu hụt. Các nhà cung cấp đang liên tục phối hợp với các đối tác phụ để xin giấy phép xuất khẩu cần thiết”.
Tuy nhiên, phía ECCC cho rằng sau giai đoạn cấp phép tháng 6 và 7, các thành viên bắt đầu gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận giấy phép. Hơn nữa, giấy phép cũng không đảm bảo nguồn cung ổn định, khiến doanh nghiệp thêm bất an.
Những hạn chế ngày càng tăng về đất hiếm tiếp tục là thách thức mới cho các công ty quốc tế trong bối cảnh căng thẳng thương mại với Trung Quốc. Niềm tin của doanh nghiệp nước ngoài vào Trung Quốc đã sụt giảm đáng kể kể từ đại dịch Covid-19, khi các biện pháp phong tỏa làm đứt gãy chuỗi cung ứng. Tình hình càng ảm đạm hơn do lĩnh vực bất động sản lao dốc và công nghiệp dư thừa.
Phòng Thương mại Mỹ tại Thượng Hải tuần trước cho biết khảo sát từ các thành viên cho thấy niềm tin vào triển vọng hoạt động tại Trung Quốc trong 5 năm tới đang ở mức thấp kỷ lục. Gần một nửa số doanh nghiệp - tỷ lệ cao nhất từ trước tới nay - đã chuyển hướng đầu tư ra khỏi Trung Quốc sang Đông Nam Á.
Giới doanh nghiệp châu Âu và Mỹ cảnh báo tình trạng thiếu hụt đất hiếm có thể xảy ra ngay trong quý 3 năm nay, cộng thêm những gián đoạn sản xuất từ đầu năm.
Bản thân ECCC sẽ có cuộc gặp với các nhà hoạch định chính sách EU tại Brussels vào tuần tới để cập nhật tình hình.
Trong báo cáo thường niên được công bố vào ngày 10/9, ECCC kêu gọi Bắc Kinh giải quyết tận gốc tình trạng sản xuất dư thừa và tạo thêm không gian cho khu vực tư nhân trong các ngành lớn như y tế - nơi doanh nghiệp nhà nước đang nắm ưu thế.
Chủ tịch ECCC Jens Eskelund lưu ý thêm, trong các cuộc làm việc gần đây với Bộ Thương mại Trung Quốc, nội dung thảo luận chủ yếu xoay quanh quyền tiếp cận đất hiếm.
Giới lãnh đạo cấp cao Trung Quốc dự kiến nhóm họp vào tháng 10 để thảo luận mục tiêu phát triển giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch 5 năm hiện tại (2021-2025) sẽ kết thúc vào cuối năm nay, nhường chỗ cho giai đoạn tiếp theo.
Các doanh nghiệp châu Âu đặc biệt quan tâm đến hội nghị này, bởi Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại hàng hóa lớn thứ hai của EU với kim ngạch đạt 732 tỷ euro năm 2024.
Nhìn lại các chiến lược như “Made in China 2025”, Chủ tịch Eskelund nhận định: “Có rất nhiều khó khăn hiện nay mà chúng ta đang phải đối mặt là kết quả từ các quyết sách trong quá khứ. Vì vậy, những kế hoạch này thực sự quan trọng... Chúng định hình rõ ràng hướng đi trong tương lai”.
