Không phải than thở chuyện thu nhập, điều khiến một bà mẹ ở Hà Nội trăn trở lại là số tiền “đội lên” sau mỗi lần tổng kết chi tiêu.
GIA ĐÌNH 5 NGƯỜI CHI HƠN 37 TRIỆU/THÁNG
Gia đình 5 người, hai con nhỏ, mỗi tháng đều tiêu từ 37 triệu đồng trở lên và khoản phát sinh thì gần như chưa bao giờ vắng mặt. Chị mang câu chuyện của mình lên mạng xã hội với mong muốn nghe thêm cách chi tiêu của những gia đình khác.
“Các mẹ ơi, hãy chia sẻ chi tiêu hàng tháng đi để em thấy mình không cô đơn với. Em chia sẻ trước nhé. Gia đình em có 5 người ở Hà Nội gồm hai vợ chồng, hai bé (5 tuổi và 2,5 tuổi) cùng mẹ chồng.
Chi phí cố định hàng tháng của nhà em gồm tiền học của hai bạn khoảng 10 triệu đồng (học trường tư bình thường), biếu bố mẹ hai bên 7 triệu đồng.
Chi tiêu cá nhân của hai vợ chồng như xăng xe, điện thoại, ăn sáng, giao lưu... khoảng 4 triệu đồng (mỗi người 2 triệu đồng). Tiền điện nước khoảng 1 triệu đồng, mùa hè có thể cao hơn một chút. Chi cho các nhu yếu phẩm trong nhà như mắm, muối, gia vị... khoảng 1 triệu đồng.
Tiền đi lại 1 triệu đồng vì nhà em hay về quê, có những lần cả nhà thuê xe riêng thì còn tốn hơn. Chi phí đi chơi 1 triệu đồng, thỉnh thoảng cả nhà đưa nhau đi chơi. Tiền sữa (bao gồm sữa uống và sữa chua) khoảng 1,5 triệu đồng. Tiền ăn dao động từ 6,5 – 7 triệu đồng/tháng vì nhà em cũng hay mua thực phẩm từ quê.
Ngoài ra còn các khoản phát sinh thì gần như tháng nào cũng có, từ ốm đau, hỏng hóc đồ đạc đến mua sắm linh tinh. Tính ra tổng chi tiêu mỗi tháng của gia đình em đều từ 37 triệu đồng trở lên, nhiều lúc nhìn lại mà thấy đau đầu.
Mọi người như nào? Chi tiêu hàng tháng của gia đình có tương tự như nhà em không ạ?”.
Ngay sau khi bài viết được đăng tải, nhiều người bắt đầu “mổ xẻ” bảng chi tiêu. Có ý kiến cho rằng nếu mục tiêu là tiết kiệm thì vẫn còn một số khoản có thể điều chỉnh để giảm áp lực tài chính mỗi tháng.
“Thì 30% tổng chi vào học phí rồi đấy, muốn vén chỉ có tìm chỗ học rẻ hơn, sao cho 5 triệu đồng hai bạn thôi. Xem xét mua sữa rẻ hơn, tiết kiệm thêm 500.000 – 700.000 đồng nữa. Vợ chồng ăn sáng rẻ hơn, sao cho 3 triệu đồng thôi. Vậy là dư thêm được 7 triệu đồng rồi”.
Không ít phụ huynh cũng tranh thủ chia sẻ bức tranh tài chính của gia đình mình. Có người sau khi liệt kê từng khoản chi mới giật mình nhận ra số tiền phải bỏ ra mỗi tháng lớn hơn tưởng tượng rất nhiều.
“Hai vợ chồng, ba đứa con, giúp việc 10 triệu đồng, nhà không thuê nhưng ở chung cư phí dịch vụ thu kèm tiền nước tháng nào cũng 1,3 triệu đồng cố định. Điện tuỳ nhưng hè thì 3 triệu đồng do mở điều hòa cả ngày. Học hành thì tầm 15 triệu đồng, thêm tiền học thêm thì tính 20 – 22 triệu đồng cho tròn.
Xăng xe, điện thoại 2 triệu đồng hai vợ chồng. Các phí khác như Internet, cáp truyền hình đóng 6 tháng một lần chia ra cũng vài trăm/tháng. Ăn uống thì trung bình bữa tối 300.000 đồng, trưa hai vợ chồng tự túc.
Cuối tuần cho con đi chơi hết 1 – 2 triệu đồng tuỳ tuần, tháng đi tầm 1 - 2 lần như thế. Chưa kể mua sắm những đồ dùng gia đình. Không liệt kê thì thôi, liệt kê xong thấy nhức nhức cái đầu”.
Bên cạnh việc bàn về các khoản chi, nhiều người cho rằng chỉ nhìn vào con số chi tiêu là chưa đủ. Theo họ, điều quan trọng hơn là thu nhập của gia đình, khả năng tích lũy sau mỗi tháng và nền tảng tài sản hiện có.
“Cái chính là thu nhập nhà bạn bao nhiêu? Sau chi tiêu này thì tích luỹ được bao nhiêu, đã có nhà/xe gì chưa? Như nhà mình có nhà, xe và nhà cho thuê rồi, hai vợ chồng, hai con, bố chồng và giúp việc chăm ông chi phí cố định hàng tháng gồm lương người giúp việc 10 triệu đồng, học phí của hai con 25 triệu đồng, tiền ăn 15 triệu đồng, phí chung cư và gửi xe 3 triệu đồng, điện, nước, Internet 3,5 triệu đồng.
Các khoản hóa mỹ phẩm, đồ dùng thiết yếu như bột giặt, nước rửa bát, giấy vệ sinh... khoảng 500.000 đồng. Tiền sữa, hoa quả và đồ ăn vặt 1,5 triệu đồng. Gia đình cũng ăn ngoài tầm 2 bữa/tháng, hết 2 triệu đồng. Tổng các khoản chi cố định là 61,5 triệu đồng/tháng.
Chi phí tiêu riêng của hai vợ chồng, đi du lịch, mua sắm quần áo, đồ dùng trong nhà khi hỏng hóc, đối nội đối ngoại khi lễ Tết là mình không tính vào chi phí hàng tháng nhé.
Ông bà ngoại có điều kiện nên mình chỉ biếu Tết, còn lại ông bà không lấy. Ông nội ở cùng nên vợ chồng mình lo hết, cả tiền thuê giúp việc chăm ông”.
Trong khi nhiều khoản chi bị đưa lên “bàn cân”, không ít người lại cho rằng khoản tiền biếu bố mẹ là điều không nên cắt giảm nếu điều kiện tài chính vẫn cho phép.
“Em thấy nhà chị nếu duy trì được như thế là cũng ổn rồi. Em mà có tiền em cũng muốn biếu bố mẹ hàng tháng 1 – 2 triệu đồng thôi cũng được mà khổ nỗi ra riêng nên còn nợ tiền. Cắt khoản gì thì cắt chứ biếu bố mẹ thì nên để ạ”.
Ở chiều ngược lại, một số ý kiến cho rằng áp lực tài chính phần lớn đến từ cách lựa chọn chi tiêu. Theo họ, nếu muốn giảm gánh nặng thì gia đình cần sẵn sàng điều chỉnh lối sống và xác định rõ đâu là nhu cầu thiết yếu, đâu là khoản có thể cắt giảm.
“Muốn tiết kiệm thì phải bóp chi tiêu lại thôi. Cái gì bạn cũng muốn xong kêu than áp lực này nọ thì bản thân bạn mệt trước. Bố mẹ hai bên nếu tự túc được, không khó khăn thì chỉ cần biếu một khoản vào dịp Tết là được.
Với tôi thì con cái có đạo đức, sống tốt, chăm lo cho gia đình nó tốt là được. Tôi không mong cầu việc con báo hiếu theo kiểu phải cho tiền bố mẹ hàng tháng nếu tôi không khó khăn.
Trường học cho con thì cho học trường công vẫn tốt. Quan trọng là con mình có chăm chỉ, có nỗ lực hay không thôi. Chẳng có con đường nào đến thành công trải toàn hoa hồng cả. Thế nên nếu đã là ngọc thì có vứt trong bùn nó cũng vẫn sáng.
Với tôi để chi tiêu thoải mái cho gia đình 4 người chỉ cần 24 triệu đồng/tháng là đã quá ổn rồi. Tiết kiệm thì 16 – 18 triệu đồng cũng tạm ổn”.
PHÂN BỔ CHI TIÊU GIA ĐÌNH NHƯ NÀO LÀ HỢP LÝ?
Trong quản lý tài chính gia đình, không tồn tại một con số chuẩn áp dụng cho mọi hộ gia đình, đặc biệt với những gia đình đông thành viên.
Việc đánh giá chi tiêu cao hay thấp không nên dựa trên tổng số tiền tuyệt đối, mà cần đặt trong tương quan với thu nhập, mục tiêu tài chính, mức tích lũy và nghĩa vụ tài chính dài hạn.
Đây cũng là nguyên tắc chung trong các mô hình lập ngân sách cá nhân hiện đại. Trong đó, ngân sách chỉ đóng vai trò là khung tham chiếu linh hoạt chứ không phải công thức cố định.
Một trong những phương pháp phổ biến nhất hiện nay là quy tắc 50/30/20. Theo đó, thu nhập sau thuế thường được chia thành ba nhóm chính gồm 50% dành cho nhu cầu thiết yếu như ăn uống, nhà ở, điện nước, đi lại và giáo dục cơ bản, 30% cho các nhu cầu linh hoạt như giải trí, mua sắm, du lịch, tối thiểu 20% dành cho tiết kiệm, đầu tư hoặc quỹ dự phòng tài chính.
Nguyên tắc này hiện được nhiều tổ chức tài chính quốc tế và các chuyên trang tài chính cá nhân tham chiếu như một khung quản lý chi tiêu cơ bản, dù có thể điều chỉnh tùy theo hoàn cảnh sống thực tế.
Trong bối cảnh các gia đình có quy mô lớn, đặc biệt có con nhỏ và người phụ thuộc như ông bà, tỷ lệ phân bổ thường cần được điều chỉnh linh hoạt hơn. Một số chuyên gia tài chính cá nhân gợi ý mô hình mở rộng, trong đó chi phí thiết yếu có thể chiếm khoảng 50 – 60% tổng thu nhập, bao gồm ăn uống, nhà ở, học phí, chăm sóc sức khỏe và các chi phí sinh hoạt bắt buộc.
Nhóm chi cho giáo dục thường được tách riêng và chiếm khoảng 20 – 25%, do đây là khoản chi có xu hướng tăng theo độ tuổi của trẻ. Các nhu cầu linh hoạt như giải trí, du lịch, mua sắm có thể chiếm khoảng 10 – 15%, trong khi phần còn lại dành cho tiết kiệm và quỹ dự phòng tài chính.
Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của quỹ khẩn cấp trong ngân sách gia đình. Theo khuyến nghị tài chính cá nhân phổ biến, mỗi gia đình nên duy trì quỹ dự phòng tương đương 3 – 6 tháng chi phí sinh hoạt thiết yếu để ứng phó với các tình huống phát sinh như ốm đau, sửa chữa tài sản hoặc biến cố bất ngờ.
Việc coi các khoản phát sinh hàng tháng như một phần trong ngân sách thay vì chi phí bất thường giúp kế hoạch tài chính ổn định và dễ kiểm soát hơn.
Các mô hình ngân sách hiện đại cũng đồng thuận rằng không nên áp dụng cứng nhắc một tỷ lệ cố định cho mọi gia đình. Thay vào đó, cần xem xét theo chu kỳ thu nhập, cấu trúc gia đình và mục tiêu tài chính dài hạn như mua nhà, đầu tư giáo dục cho con hoặc tích lũy nghỉ hưu.
Những mô hình như 50/30/20 hay 60/30/10 vì vậy chỉ mang tính định hướng, giúp các hộ gia đình có cái nhìn hệ thống hơn về dòng tiền, thay vì tạo áp lực phải khớp đúng tỷ lệ trong từng tháng.