Hạn chót kê khai và nộp thuế quý 1 đối với hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm đang cận kề, tạo nên một “cuộc chạy nước rút” thực sự đối với hàng trăm nghìn hộ cá thể trên cả nước.
Theo quy định, thời hạn là ngày 30/4, tuy nhiên do trùng kỳ nghỉ lễ, mốc này được lùi sang ngày làm việc tiếp theo, tức 4/5. Dù có thêm vài ngày “thở”, áp lực hoàn thiện hồ sơ và làm quen với quy trình kê khai mới vẫn hiện hữu, đặc biệt với những hộ lần đầu rời bỏ cơ chế thuế khoán quen thuộc.
HỘ KINH DOANH CHUYỂN MÌNH ĐỂ THÍCH NGHI
Trong nhiều năm, phương thức thuế khoán với mức nộp ổn định theo tháng hoặc năm đã tạo ra một “vùng an toàn” cho phần lớn hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Họ gần như không phải bận tâm đến việc ghi chép sổ sách, theo dõi doanh thu – chi phí hay xử lý hóa đơn chứng từ.
Nhưng khi chuyển sang cơ chế kê khai, toàn bộ “quy tắc cuộc chơi” thay đổi. Nghĩa vụ thuế không còn là con số cố định mà phụ thuộc trực tiếp vào doanh thu thực tế, kéo theo yêu cầu chặt chẽ hơn về chứng từ, hóa đơn điện tử và quy trình kế toán cơ bản.
Sự thay đổi này, về bản chất, là bước tiến tất yếu trong quá trình minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và tiệm cận chuẩn quản trị hiện đại. Tuy nhiên, với nhiều hộ kinh doanh, đặc biệt là các hộ gia đình nhỏ, đây lại là một “cú sốc” không nhỏ.
Việc chưa quen với công nghệ, thiếu kỹ năng sử dụng hóa đơn điện tử hay đơn giản là chưa hình thành thói quen ghi chép khiến không ít trường hợp lúng túng, thậm chí sai sót ngay từ những bước đầu kê khai.
Tại một cửa hàng ăn uống nhỏ trên phố đông đúc ở Hà Nội, chị Nguyễn Thu Khanh – một hộ kinh doanh cá thể – thừa nhận cảm giác “hơi ngợp” trong những ngày đầu chuyển đổi.
“Trước đây nộp thuế khoán gần như không phải nghĩ nhiều, mỗi tháng đóng một khoản cố định là xong. Giờ phải tự kê khai doanh thu, theo dõi sổ sách, ban đầu tôi thực sự lúng túng, có lúc còn sợ sai”, chị Khanh chia sẻ.
Nhận diện rõ những vướng mắc này, ngành thuế đã triển khai hàng loạt biện pháp hỗ trợ ngay từ đầu kỳ kê khai. Từ các buổi tập huấn theo nhóm ngành nghề, tài liệu hướng dẫn đơn giản, đến việc bố trí cán bộ trực tiếp hỗ trợ tại địa bàn – tất cả đều nhằm giúp hộ kinh doanh vượt qua giai đoạn “làm quen”.
Đáng chú ý, thông điệp từ cơ quan quản lý được đưa ra theo hướng trấn an rõ ràng. Ông Mai Xuân Thành – Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) nhấn mạnh:
“Trọng tâm của cơ quan thuế trong giai đoạn đầu không phải là kiểm tra hay xử phạt, mà là hỗ trợ thực chất để hộ kinh doanh làm đúng ngay từ kỳ kê khai đầu tiên”.
Song song với đó, các ứng dụng như eTax Mobile đang dần trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực. Với những hộ có doanh thu dưới 1 tỷ đồng mỗi năm – chưa bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử – việc kê khai được đánh giá là tương đối đơn giản nếu làm quen dần với nền tảng số.
“Tôi được cán bộ thuế hướng dẫn dùng eTax Mobile, ban đầu hơi rối nhưng sau vài lần thì thấy cũng không quá phức tạp. Quan trọng là phải chịu khó làm quen”, chị Khanh nói, giọng đã bớt căng thẳng hơn so với những ngày đầu.
MINH BẠCH HÓA – BƯỚC CHUYỂN KHÔNG THỂ TRÁNH
Dù đã có những tín hiệu thích ứng ban đầu, tâm lý lo ngại vẫn hiện hữu trong không ít hộ kinh doanh, đặc biệt xoay quanh câu hỏi: kê khai minh bạch liệu có khiến nghĩa vụ thuế tăng lên?
Giải đáp trực diện vấn đề này, bà Nguyễn Thị Cúc – Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam – khẳng định việc chuyển sang kê khai không đồng nghĩa với tăng thuế. Ngược lại, trong nhiều trường hợp, số thuế phải nộp còn có thể thấp hơn, nhờ mức doanh thu miễn thuế đã được nâng từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng mỗi năm.
Ở góc độ quản lý, cơ quan thuế cũng đưa ra những cam kết rõ ràng nhằm giảm bớt lo lắng cho người nộp thuế. Ông Mai Sơn – Phó Cục trưởng Cục Thuế – nhấn mạnh:
“Nghị định 68 quy định rất rõ không dùng doanh thu kê khai trong năm 2026 làm căn cứ để truy thu thuế khoán của năm 2025. Dù hộ kinh doanh có khai bao nhiêu thì cơ quan thuế không lấy để điều chỉnh doanh thu khoán năm 2025”.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý, trên thực tế vẫn có những trường hợp bị truy thu, nhưng nguyên nhân không nằm ở việc chuyển đổi phương thức kê khai, mà đến từ hành vi cố tình sai phạm, trốn tránh nghĩa vụ thuế trong quá khứ.
“Doanh thu phát sinh trước đây chứ không phải của năm 2026. Nếu hộ kinh doanh kê khai sai lệch lớn so với thực tế, ví dụ khai 5 tỷ nhưng thực tế 10–20 tỷ, thì phải thực hiện điều chỉnh. Khi bị phát hiện, sẽ bị truy thu, thậm chí có trường hợp bị xử lý hình sự”, ông Mai Sơn cho biết.
Những cảnh báo này cho thấy, việc chuyển sang kê khai không chỉ là thay đổi kỹ thuật, mà là bước chuyển về tư duy quản lý tài chính – từ “đóng thuế theo ước tính” sang “đóng thuế dựa trên dữ liệu thực”.
Trong dài hạn, đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành môi trường kinh doanh minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Cơ quan thuế cũng khuyến nghị các hộ kinh doanh nên tách riêng tài khoản cá nhân và tài khoản kinh doanh, đồng thời duy trì thói quen ghi chép doanh thu hằng ngày để làm căn cứ kê khai.
Với nhiều hộ, đây có thể chỉ là thay đổi nhỏ, nhưng lại mang ý nghĩa lớn trong việc nâng cao năng lực quản trị. Khi dòng tiền được kiểm soát rõ ràng, không chỉ nghĩa vụ thuế được thực hiện chính xác, mà cơ hội tiếp cận tín dụng, mở rộng kinh doanh cũng trở nên khả thi hơn.
Ở góc nhìn rộng hơn, các chuyên gia cho rằng để quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, từ hoàn thiện hạ tầng số, kết nối dữ liệu, đến phổ cập kỹ năng công nghệ cho người dân. Vai trò của các hiệp hội ngành nghề cũng không thể thiếu trong việc hỗ trợ hội viên thích ứng với mô hình quản lý mới.
Quay lại câu chuyện của những hộ kinh doanh nhỏ như chị Khanh, hành trình chuyển đổi có thể chưa dễ dàng, nhưng đã bắt đầu xuất hiện những tín hiệu tích cực.
“Lúc đầu thì sợ thật, nhưng giờ tôi nghĩ nếu làm quen được thì cũng tốt. Mình tự biết rõ doanh thu, chi phí của mình, sau này nếu muốn mở rộng kinh doanh hay vay vốn cũng dễ hơn”, chị nói.
Một thay đổi về cách nộp thuế, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện thủ tục. Nó là bước khởi đầu cho một giai đoạn mới – nơi hộ kinh doanh buộc phải vận hành minh bạch hơn, bài bản hơn, và cũng vì thế mà có nhiều cơ hội phát triển hơn.
