Mặc dù có sự suy giảm mạnh giữa năm 2025 và 2026, thương mại toàn cầu vẫn đang vượt qua được các cuộc khủng hoảng hải quan và địa chính trị. Theo dự báo của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) mới được công bố, tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu dự kiến sẽ giảm từ 4,6% vào năm 2025 xuống còn 1,9% vào năm 2026.
Sự suy giảm này thực ra không hoàn toàn do ảnh hưởng bởi thuế quan. Trên thực tế, tăng trưởng năm 2025 rất ấn tượng, vượt xa mọi kỳ vọng: đạt 4,6%, trong khi vào tháng 10/2025, WTO dự đoán mức tăng trưởng không vượt quá 2,4%. Kết quả này phần lớn là nhờ vào các khoản đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), thúc đẩy việc mua sắm máy chủ và thiết bị máy tính, và nhờ các nhà nhập khẩu Mỹ, những người đã nhanh chóng bổ sung hàng tồn kho trước khi thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt vào tháng 4/2025 được thực thi.
Trong một báo cáo được công bố trước đó, Oxford Economics cho biết thêm rằng việc gia tăng thuế quan trên diện rộng đã được bù đắp bởi sự suy giảm của đồng đô la Mỹ so với các loại tiền tệ khác, giảm 9% kể từ đầu năm 2025. "Sự suy yếu của đồng đô la Mỹ có thể góp phần làm tăng khối lượng thương mại bên ngoài Hoa Kỳ từ 3,7% đến 4,9%, điều này giải thích sự tăng trưởng mạnh mẽ của xuất khẩu, bao gồm cả ở các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề bởi thuế quan năm ngoái [năm 2025]" , báo cáo viết.
Tuy nhiên, những số liệu thương mại toàn cầu tích cực cho năm 2025 cần được diễn giải một cách thận trọng. Để vận chuyển hàng hóa từ điểm A đến điểm B, một số mặt hàng hiện nay phải đi đường vòng qua các nước thứ ba, cho phép chúng che giấu nguồn gốc và tránh thuế quan cao. Việc kéo dài các tuyến đường này cũng có thể làm tăng giả tạo khối lượng thương mại. Đây là điều mà công ty tư vấn Oxford Economics nhận xét: "Việc tái cấu trúc thương mại đã làm giảm đáng kể gánh nặng thuế quan của Mỹ trong năm 2025. Tuy nhiên, ví dụ, các sản phẩm của Trung Quốc được vận chuyển qua các quốc gia khác làm tăng số liệu xuất khẩu do tính trùng lặp khi vận chuyển đến Hoa Kỳ. "
Những dự báo này vẫn còn nhiều bất ổn trong một thế giới hỗn loạn. WTO nhấn mạnh hai biến số chính có khả năng làm đảo lộn mọi thứ: quy mô đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và thời gian kéo dài của cuộc xung đột ở Trung Đông. "Sự tăng giá dầu liên quan đến cuộc xung đột gần đây ở Trung Đông có thể làm giảm tăng trưởng thương mại hàng hóa xuống 0,5 điểm phần trăm vào năm 2026 ", WTO ước tính. "Ngược lại, mức tăng trưởng này có thể tăng 0,5 điểm nếu thương mại hàng hóa liên quan đến trí tuệ nhân tạo vẫn năng động như năm 2025. "
Ngoài giá năng lượng tăng cao, việc tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz có nguy cơ gây ra những tác động dây chuyền đối với nền kinh tế toàn cầu. WTO chỉ ra rằng một phần ba lượng phân bón xuất khẩu của thế giới đi qua tuyến đường thủy hẹp này và ngành nông nghiệp ở Ấn Độ, Thái Lan và Brazil phụ thuộc vào nhập khẩu urê từ các nước vùng Vịnh với tỷ lệ lần lượt là 40%, 70% và 35%.
Báo cáo của WTO đưa ra thêm hai nhận định quan trọng. Thứ nhất, thương mại dịch vụ toàn cầu đang tăng trưởng nhanh gần gấp đôi so với thương mại hàng hóa, mặc dù nó vẫn chỉ chiếm từ 20% đến 25% tổng kim ngạch. Ngành này đã tăng trưởng 5,3% vào năm 2025 và 4,8% vào năm 2026.
Hơn nữa, tỷ trọng thương mại hàng hóa chịu điều khoản tối huệ quốc, một trong những nguyên tắc nền tảng của WTO cấm phân biệt đối xử giữa các đối tác thương mại, đã giảm từ 80% năm 2022 xuống còn 72%. Những người bi quan sẽ coi đây là một sự sụt giảm đáng kể. Những người lạc quan sẽ lưu ý rằng phần lớn thương mại toàn cầu vẫn tuân thủ các quy tắc của hệ thống đa phương.
Trên thực tế, các lĩnh vực chiến lược nhất lại ít bị ảnh hưởng nhất bởi các biện pháp trả đũa thuế quan, cụ thể là các lĩnh vực liên quan đến khoáng sản và kim loại, vốn rất cần thiết cho quá trình chuyển đổi năng lượng, và thiết bị CNTT được sử dụng trong trí tuệ nhân tạo. WTO lưu ý rằng từ đầu năm 2025 đến tháng 2/2026, các thay đổi thuế quan trên toàn thế giới cuối cùng chỉ áp dụng cho 11% thương mại toàn cầu. Điều này cho thấy tác động của cú sốc thuế quan do Donald Trump gây ra không quá lớn.
