Cuộc chiến leo thang tại Iran đã đẩy giá nhiên liệu tăng trên toàn cầu, nhưng tại Đức, tình hình đặc biệt nghiêm trọng khi giá xăng đã tăng gần 5% trong những tuần gần đây, cao hơn nhiều so với mức trung bình của EU.
Sự chênh lệch với các nước láng giềng là rất rõ rệt. Pháp và Áo ghi nhận mức tăng khoảng 2%, Estonia 3,6%, Luxembourg 3,5%, trong khi Slovakia và Hungary chỉ tăng 0,1%.
Ủy ban châu Âu, cơ quan công bố dữ liệu hàng tuần trong Bản tin Dầu mỏ, đã lưu ý mức tăng đặc biệt cao tại Đức, Hà Lan, Đan Mạch và Phần Lan.
Hiện người tiêu dùng tại Hà Lan đang phải trả mức giá xăng cao nhất châu Âu, trung bình 2,17 euro/lít trong tuần trước. Đức đứng ngay sau với mức 2,08 euro/lít, trong khi Phần Lan cũng thuộc nhóm giá cao - đáng chú ý là cả dầu diesel lẫn xăng đều đắt đỏ.
Một lực lượng đặc nhiệm do chính phủ Đức thành lập đang hướng tới việc kiềm chế tình trạng này, đồng thời làm rõ những nghi vấn về hành vi trục lợi của một số công ty dầu mỏ.
Yếu tố khác biệt lớn nhất nằm ở cấu trúc thuế và phí quốc gia. Đức từ lâu áp dụng mức thuế năng lượng cao đối với nhiên liệu hóa thạch, vừa vì lý do môi trường vừa để tài trợ cho hạ tầng, đồng thời đánh thuế đối với lượng khí CO₂ phát thải, khiến tổng chi phí bị đẩy lên.
Hệ quả là người tiêu dùng Đức phải trả nhiều tiền hơn khi giá nhiên liệu tăng.
Trong khi đó, tại nhiều quốc gia châu Âu khác, thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế dầu và các khoản phí CO₂ thấp hơn về mặt cấu trúc.
Tuy vậy, đợt tăng giá gần đây vẫn bị chính phủ Đức đánh giá là không tương xứng, và một lực lượng đặc nhiệm liên minh đã được thành lập để xem xét bài học từ các nước EU khác. Ví dụ, Croatia và Hungary đều nhanh chóng áp dụng trần giá xăng tại các trạm nhiên liệu. Cụ thể, tại Croatia, giá ban đầu tăng 4 cent/lít, nhưng mức trần sẽ hạn chế đà tăng tiếp theo và cố định giá ở mức 1,50 euro/lít từ ngày 23/3. Ở Hungary, giá xăng bị giới hạn ở mức 1,51 euro/lít và dầu diesel ở mức 1,59 euro/lít, tuy nhiên chính sách này chỉ áp dụng cho người dân trong nước, đồng nghĩa với việc du khách mang biển số nước ngoài sẽ phải trả giá cao hơn.
Tại Áo, một quy định khác được áp dụng. Các trạm xăng chỉ được phép tăng giá một lần mỗi ngày vào buổi trưa, trong khi có thể giảm giá bất cứ lúc nào.
Cách làm này giúp tình hình trở nên minh bạch hơn, nhưng việc liệu nó có thực sự giúp giảm giá xăng hay không vẫn còn gây tranh cãi.
Bộ trưởng Kinh tế Đức Katherina Reiche cho rằng việc giá nhiên liệu tăng nhanh khi chi phí nguyên liệu đầu vào tăng, nhưng lại giảm rất chậm, và bà cho biết chính phủ muốn phá vỡ cơ chế này. Bà đề xuất giới hạn các trạm xăng chỉ được tăng giá một lần mỗi ngày.
Việc lái xe là một phần thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày của đa số người dân Đức - từ đi làm, mua sắm đến đưa đón con cái - nên áp lực buộc chính phủ phải hành động tức thời đang ngày càng gia tăng.
Lực lượng đặc nhiệm được triệu tập đã họp vào hôm 16/3 dưới sự chủ trì của chính trị gia, thành viên của Quốc hội Liên bang Đức Sepp Müller, người sau đó cáo buộc các công ty dầu mỏ đang trục lợi giá cả.
Cuộc họp đưa ra nhiều chỉ trích mạnh mẽ đối với cách thức vận hành của ngành.
Một nghiên cứu mới được Handelsblatt dẫn lại cho thấy các công ty dầu mỏ thường tận dụng khủng hoảng để đẩy giá lên nhanh chóng. Giáo sư kinh tế Ferdinand Fichtner tại Berlin kết luận rằng mức tăng giá gần đây không thể chỉ được giải thích bằng việc giá dầu tăng. “Những khoản lợi nhuận thực sự rất lớn đang được tạo ra ở đó”, ông Fichtner nói.
Lực lượng đặc nhiệm hiện đang kêu gọi Cơ quan Chống độc quyền mở rộng quyền hạn, bao gồm khả năng can thiệp vào các mức giá bị cho là quá cao. “Chúng tôi sẽ không để bị đánh lừa trong vấn đề này”, chính trị gia Müller nhấn mạnh.
Cuộc họp của lực lượng đặc nhiệm có sự tham gia của lãnh đạo tại Đức của BP và Shell, cùng Chủ tịch Cơ quan Chống độc quyền Liên bang Andreas Mundt, đại diện các hiệp hội ngành, nhóm bảo vệ người tiêu dùng và tổ chức ADAC.
Ngành dầu mỏ đã phản bác các cáo buộc này. Ông Christian Küchen, Giám đốc điều hành Hiệp hội Nhiên liệu và Năng lượng, cho biết biên lợi nhuận không thay đổi kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu, đồng thời chỉ trích kế hoạch siết chặt luật chống độc quyền.
Nhiều tổ chức trong ngành cũng cảnh báo về việc can thiệp chính trị vào cơ chế định giá xăng dầu theo mô hình của Áo, bao gồm Hiệp hội Trạm xăng độc lập, Hiệp hội Nhiên liệu và Năng lượng và Liên đoàn Trung ương ngành trạm xăng.
Trong tuyên bố chung, các tổ chức này nhấn mạnh rằng hơn một nửa giá nhiên liệu là từ thuế và các khoản phí.
“Nếu muốn giảm giá nhiên liệu một cách bền vững, cần phải bàn đến các thành phần giá do chính phủ quy định - chứ không phải can thiệp vào cạnh tranh”, tuyên bố nêu rõ, đồng thời quy trách nhiệm trở lại cho chính phủ liên bang.
