Từ ngày 1/1/2026, chính sách thuế khoán đối với hộ và cá nhân kinh doanh đã chính thức được bãi bỏ, chuyển sang áp dụng phương pháp kê khai.
Theo Bộ Tài chính, hiện nay, cơ bản cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và người dân đều đã chấp hành các quy định, chính sách về thuế, hóa đơn, chứng từ và được thụ hưởng các tiện ích khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế điện tử, hóa đơn điện tử và các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt.
Tuy nhiên, tại một số địa bàn, ngành nghề, khu vực kinh tế vẫn còn một số trường hợp lợi dụng thanh toán tiền mặt hoặc sử dụng tài khoản cá nhân để che giấu doanh thu, trốn tránh nghĩa vụ thuế với ngân sách Nhà nước và để xảy ra một số vụ việc trốn thuế đã được cơ quan thuế phối hợp với cơ quan chức năng phát hiện, điều tra, khởi tố.
Để triển khai tốt hơn nữa việc quản lý thuế, thực hiện dự toán thu ngân sách Nhà nước năm 2026, kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, Bộ Tài chính đề nghị các địa phương phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế, tiếp tục triển khai hiệu quả chỉ đạo của Thủ tướng về việc tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn, tuyên truyền để thúc đẩy phát triển thanh toán không dùng tiền mặt, đảm bảo đáp ứng nhu cầu thanh toán của người dân, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, phòng chống thất thu thuế, tội phạm...
Tiếp tục triển khai các giải pháp hỗ trợ, tăng cường quản lý, sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền; đẩy mạnh tập trung tuyên truyền, hỗ trợ hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi sau khi bỏ thuế khoán, có biện pháp kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định về thuế, hóa đơn, chứng từ để kịp thời phát hiện các rủi ro tuân thủ và hành vi vi phạm...
Trước đó, cuối năm 2025, Thuế TP.Hà Nội cũng đề cập tình trạng còn nhiều cơ sở kinh doanh, cá nhân kinh doanh, đặc biệt là người bán hàng qua mạng có biểu hiện vi phạm pháp luật thuế thông qua hình thức thanh toán không minh bạch.
Điển hình là từ chối thanh toán chuyển khoản, chỉ nhận tiền mặt nhằm tránh để lại dấu vết giao dịch, gây khó khăn trong việc xác minh doanh thu thực tế; hướng dẫn người mua ghi nội dung chuyển khoản sai lệch như "trả nợ", "tiền ship"… nhằm che giấu giao dịch thương mại thực tế.
Có trường hợp người bán còn chủ động bày người mua cách né thuế, như đề nghị không lấy hóa đơn, không chuyển khoản hoặc chuyển khoản cho tài khoản bên thứ ba không liên quan...
Nêu quan điểm về vấn đề này, luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ tư vấn thuế Trọng Tín khẳng định, việc từ chối nhận thanh toán chuyển khoản là hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cần xem xét xử lý theo đúng quy định pháp luật.
Theo luật sư Nguyễn Văn Được, dù cá nhân, hộ kinh doanh có nhận tiền mặt hay chuyển khoản, chia nhỏ tiền ra các tài khoản nhận tiền khác nhau, thay đổi nội dung nhận tiền, hay làm cách nào đi nữa, thì các cơ quan chức năng hoàn toàn có đầy đủ thông tin, chứng cứ thông qua dữ liệu đã định danh trên VNeID, liên kết trên tài khoản ngân hàng và ứng dụng eTax Mobile để xem xét nghĩa vụ thuế của người nộp thuế.
Do đó, hành vi trên không có tác dụng để “né thuế”, mà còn tạo ra môi trường kinh doanh không minh bạch, lành mạnh giữa các thành phần kinh doanh.
Chia sẻ với báo chí, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cũng phân tích, theo quy định hiện hành, cơ quan thuế không có quyền truy cập dữ liệu tài khoản ngân hàng của người dân, song có quyền yêu cầu ngân hàng cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng trong trường hợp người nộp thuế có các dấu hiệu gian lận về thuế.
Khi nhận thấy người nộp thuế có dấu hiệu khai báo doanh thu thấp hơn thực tế, cơ quan thuế sẽ xác minh lại dòng tiền tài khoản cá nhân hoặc từ dữ liệu máy tính tiền.
Ngoài ra, cơ quan thuế có thể kiểm tra dòng tiền tại các đơn vị vận chuyển như EMS, Viettel Post, Giao hàng tiết kiệm, Giao hàng nhanh, sử dụng dữ liệu từ các đơn vị này để tổng hợp doanh thu của hộ kinh doanh.
Báo cáo doanh thu, dòng tiền từ các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, TikTok shop... cũng là một kênh mà cơ quan thuế có thể sử dụng.
Nhấn mạnh cơ quan thuế có đầy đủ công cụ, dữ liệu cần thiết để giám sát nghĩa vụ thuế của người nộp thuế, ông Tuấn khuyến cáo: "Hộ kinh doanh cần xác định bài toán kinh doanh lâu dài, dựa trên sự trung thực trong thực hiện nghĩa vụ thuế".
Ở góc độ rộng hơn, nhiều chuyên gia cho rằng hành vi che giấu doanh thu – đôi khi được gọi là “né minh bạch” – không chỉ xuất phát từ phía người bán mà còn phần nào được dung dưỡng bởi thói quen của người mua.
Trong thực tế, không ít trường hợp người tiêu dùng sẵn sàng trả tiền mặt để được giảm giá, không yêu cầu hóa đơn dù biết đó là quyền lợi hợp pháp của mình, thậm chí chủ động đề nghị người bán không xuất hóa đơn để “đỡ rườm rà”.
Về mặt pháp lý, người mua không phải là chủ thể trực tiếp nộp thuế nhưng cũng không hoàn toàn đứng ngoài chuỗi rủi ro. Việc chấp nhận giao dịch không hóa đơn hoặc thanh toán tiền mặt đối với các giao dịch giá trị lớn đồng nghĩa với việc tự từ bỏ một phần quyền bảo vệ của mình.
Đồng thời, hành vi này cũng vô tình tiếp tay cho việc che giấu doanh thu, khiến chính người mua có thể rơi vào thế bất lợi khi các giao dịch bị đối chiếu hoặc rà soát dữ liệu.
Thực tế cho thấy, trong quản lý thuế hiện đại, vai trò của người tiêu dùng ngày càng trở nên quan trọng. Khi người mua chủ động yêu cầu hóa đơn và lựa chọn phương thức thanh toán minh bạch, họ không chỉ bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch hơn cho toàn bộ nền kinh tế.
