Mỗi độ xuân về, khi những con phố lớn rực rỡ ánh đèn và pháo hoa thắp sáng bầu trời, người ta thường nghĩ đến Tết như một lễ hội của âm thanh và sắc màu. Thế nhưng, ẩn sau bức tranh náo nhiệt ấy, dọc theo dải đất hình chữ S vẫn tồn tại những không gian Tết trầm lắng, linh thiêng và đậm đặc chiều sâu văn hóa. Ở đó, mùa xuân không chỉ là thời khắc chuyển giao năm mới, mà còn là dịp để cộng đồng nhìn lại lịch sử, củng cố niềm tin và gắn kết cội nguồn.
LỄ CANH THỨC THẦM LẶNG TẠI CÔN ĐẢO
Giữa tiếng pháo hoa vang rền ở nhiều thành phố lớn, đêm giao thừa tại Côn Đảo lại mang một sắc thái hoàn toàn khác. Không ồn ào, không rộn rã, nơi đây bước vào năm mới bằng sự tĩnh lặng và thành kính.
Từ khoảng 22h đêm, từng dòng người lặng lẽ hướng về Nghĩa trang Hàng Dương – nơi yên nghỉ của hàng nghìn chiến sĩ cách mạng. Trong làn khói hương bảng lảng và ánh nến lung linh, hòn đảo như biến thành “đảo của những ngọn nến”. Không ai bảo ai, tất cả cùng hạ giọng, bước chậm, giữ cho không gian ấy một sự trang nghiêm gần như tuyệt đối.
Lễ canh thức đầu năm không đơn thuần là hoạt động tâm linh. Đó là một nghi lễ cộng đồng, nơi ký ức lịch sử được nhắc lại trong im lặng. Giữa biển trời mênh mông, con người nhỏ bé trước những mất mát lớn lao của quá khứ. Khoảnh khắc giao thừa ở đây vì thế không phải là tiếng reo vui, mà là lời tri ân sâu sắc gửi đến những người đã ngã xuống để đất nước có ngày hôm nay.
Du khách đến Côn Đảo dịp Tết thường chọn tham quan hệ thống nhà tù trước khi dự lễ canh thức, để hiểu rằng ánh nến đêm giao thừa không chỉ là biểu tượng của hy vọng, mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của tự do.
TẾT “ĂN THAN” ĐỘC ĐÁO CỦA NGƯỜI GIÉ TRIÊNG Ở QUẢNG NGÃI
Nếu ở Côn Đảo, Tết là sự lắng đọng, thì ở miền núi Quảng Ngãi, năm mới lại khởi đầu bằng một nghi thức vừa lạ lẫm vừa rộn ràng: tục “ăn than” của người Gié Triêng.
Những ngày cuối năm, các chàng trai khỏe mạnh vào rừng đốn củi, đốt thành than hồng. Than được cõng về làng trong tiếng cười nói râm ran. Đến thời khắc thiêng liêng, họ tung than lên người nhau và lên khắp dân làng. Càng nhiều than bám trên áo quần, người ta càng tin rằng năm mới sẽ càng may mắn, mùa màng bội thu, gia đình sung túc.
Thoạt nhìn, nghi lễ ấy có vẻ nghịch ngợm. Nhưng ẩn sâu trong lớp than đen là quan niệm về lửa – biểu tượng của sự sống và tái sinh. Lửa sưởi ấm núi rừng, giữ gìn mái nhà, và cũng chính là khởi đầu cho một chu kỳ mới. Khi cả cộng đồng cùng “phủ than” lên nhau, ranh giới cá nhân dường như bị xóa nhòa, thay vào đó là cảm giác gắn bó và chia sẻ vận may chung.
Trong bối cảnh hiện đại hóa nhanh chóng, nghi thức này trở thành một dấu ấn văn hóa đặc sắc, giúp đồng bào giữ gìn bản sắc giữa dòng chảy đổi thay.
LỄ DỰNG NÊU Ở HUẾ
Ở miền Trung, Tết mang sắc thái cổ kính khi được tái hiện trong không gian Huế. Bên trong Đại Nội Huế, Lễ Thướng Tiêu – hay lễ dựng nêu – được phục dựng trang trọng theo nghi thức triều Nguyễn.
Cây tre cao vút được dựng lên giữa sân điện, trên ngọn tre treo những vật phẩm mang ý nghĩa trừ tà. Theo quan niệm xưa, khi cây nêu được dựng, mọi điều xấu xa của năm cũ sẽ bị xua đuổi, mở lối cho một năm mới bình an. Đối với hoàng cung, đó cũng là dấu mốc chính thức bắt đầu kỳ nghỉ Tết.
Những vệ binh trong trang phục cung đình thế kỷ 19, tiếng nhạc lễ vang lên giữa không gian thành quách rêu phong, tất cả tạo nên một bức tranh sống động về Tết cung đình xưa. Với du khách, đây không chỉ là màn trình diễn, mà còn là cơ hội tiếp cận di sản phi vật thể – nơi nghi thức, biểu tượng và triết lý phương Đông hòa quyện trong từng động tác.
Giữa nhịp sống hiện đại, Lễ Thướng Tiêu gợi nhắc rằng Tết từng là một chuỗi nghi lễ mang tính chuẩn mực và thiêng liêng, chứ không đơn thuần là dịp nghỉ ngơi.
CÂU CHUYỆN MÂM NGŨ QUẢ Ở CẦN THƠ
Xuôi về miền Tây, Tết hiện lên qua nhịp sống sông nước đặc trưng của Cần Thơ. Trên bàn thờ mỗi gia đình, mâm ngũ quả “Cầu – Dừa – Đủ – Xoài” được bày biện cẩn thận, gửi gắm ước mong năm mới đủ đầy.
Nhưng phải đến khi bình minh ló rạng trên Chợ nổi Cái Răng, người ta mới cảm nhận trọn vẹn không khí Tết miền sông nước. Hàng trăm chiếc ghe chở hoa, trái cây, bánh mứt chen nhau trên dòng sông, tạo thành một “vườn xuân” di động rực rỡ sắc màu. Tiếng rao hàng, tiếng máy ghe hòa cùng ánh nắng sớm, làm nên bản giao hưởng mùa xuân rất riêng.
Ở đây, Tết không nằm trong khái niệm phố thị, mà chảy theo con nước. Bữa cơm ‘rước ông bà’ đầu năm được chuẩn bị từ tờ mờ sáng, để rồi khi mặt trời lên cao, cả gia đình quây quần bên nhau, khởi đầu một năm mới bằng sự sum vầy giản dị.
CÂU HÁT THEN GIỮA NON CAO CAO BẰNG
Phía Bắc, Cao Bằng đón Tết trong không gian núi non hùng vĩ. Ở làng đá Khuổi Ky, những ngôi nhà sàn bằng đá cổ kính nằm nép mình bên triền núi. Tết của người Tày nơi đây gắn với câu hát then - di sản văn hóa đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
Tiếng đàn tính ngân lên trong đêm xuân, hòa cùng làn khói bếp, tạo nên không khí ấm cúng giữa tiết trời se lạnh. Người dân du xuân đến Thác Bản Giốc – nơi dòng thác trắng xóa đổ xuống như dải lụa giữa núi rừng – hoặc khám phá Động Ngườm Ngao lung linh ánh đèn đầu năm.
Tết nơi biên viễn không có sự phô trương, nhưng lại đậm đặc tính cộng đồng và niềm tự hào về di sản cha ông.
NHỊP TRỐNG LÂN Ở HỘI AN
Trong không gian cổ kính của Hội An, tiếng trống lân rộn rã báo hiệu mùa xuân đã về. Những đoàn múa lân len lỏi qua từng con hẻm nhỏ, trước hiên nhà tường vàng đã nhuốm màu thời gian.
Giữa những màn biểu diễn sôi động, người dân và du khách cùng hòa mình vào trò chơi Bài Chòi – loại hình nghệ thuật dân gian miền Trung. Tiếng hô bài, tiếng cười giòn tan làm ấm cả không gian phố cổ.
Hội An những ngày Tết còn rực rỡ bởi đèn lồng đủ sắc màu. Du khách có thể tự tay làm đèn lồng, mang về như một biểu tượng của may mắn và ánh sáng trong năm mới.
TRỞ VỀ KÝ ỨC LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM
Cách Hà Nội khoảng 50km, Làng cổ Đường Lâm giữ gần như nguyên vẹn hồn Tết Bắc Bộ xưa. Những ngôi nhà đá ong, cổng làng rêu phong và câu đối đỏ tạo nên khung cảnh như bước ra từ ký ức.
Trong không gian tĩnh lặng ấy, các cụ cao niên quây quần uống trà, kể chuyện năm cũ, chuẩn bị lễ cúng gia tiên theo đúng nghi thức truyền thống. Tết nơi đây chậm rãi và sâu lắng – đối lập hoàn toàn với nhịp sống hối hả của đô thị.
Từ đảo xa đến miền núi, từ cố đô đến đồng bằng sông nước, mỗi vùng đất đều góp một sắc màu vào bức tranh Tết Việt. Dù hình thức khác nhau, từ ánh nến tri ân, lớp than may mắn, cây nêu cung đình hay mâm ngũ quả sông nước. Tất cả đều chung một sợi dây: khát vọng bình an, sum vầy và lòng hướng về cội nguồn.
Tết, vì thế, không chỉ là lễ hội của hiện tại. Đó là hành trình đi qua lịch sử, văn hóa và ký ức – nơi mỗi bước chân du xuân cũng là một lần chạm vào chiều sâu của bản sắc Việt Nam.