Những “trụ cột” xuất khẩu của Việt Nam đang bước vào giai đoạn đầy sức ép khi nguy cơ phòng vệ thương mại từ Mỹ liên tiếp gia tăng. Từ thép, gỗ đến hóa chất, nhiều mặt hàng chủ lực không chỉ đối diện rủi ro bị áp thuế chống bán phá giá ở mức cao, mà còn đứng trước nguy cơ thu hẹp thị phần và suy giảm năng lực cạnh tranh. Đáng chú ý, sau các nhóm hàng quen thuộc, một sản phẩm xuất khẩu khác của Việt Nam vừa tiếp tục bị đưa vào tầm ngắm điều tra, với mức thuế đề xuất cao kỷ lục tại thị trường Mỹ.
VIỆT NAM VÀO NHÓM CÁC QUỐC GIA CHỊU THUẾ NẶNG
Ngành sản xuất PTMEG (polytetramethylene ether glycol) của Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn khi bị Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) xem xét khởi xướng điều tra chống bán phá giá với mức thuế đề xuất cao kỷ lục, có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu sang thị trường này.
Theo thông tin từ Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương, ngành sản xuất trong nước của Hoa Kỳ đã nộp đơn kiện yêu cầu Bộ Thương mại Hoa Kỳ khởi xướng điều tra áp dụng thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm PTMEG nhập khẩu từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Việt Nam.
Nguyên đơn là Công ty BASF Corporation. Sản phẩm bị điều tra: PTMEG thuộc mã HTSUS 3907.20.00 (nay là 3907.29.00). Trong đơn kiện, nguyên đơn nêu tên 1 doanh nghiệp Việt Nam có xuất khẩu sản phẩm PTMEG sang Hoa Kỳ với số lượng lớn.
Việt Nam bị đề xuất mức thuế từ 78,72% đến 295,36%, mức cao nhất trong số các quốc gia bị điều tra lần này.
Đáng chú ý, do Hoa Kỳ coi Việt Nam là quốc gia có nền kinh tế phi thị trường (NME), nên nguyên đơn đề nghị DOC sử dụng các giá trị thay thế của ít nhất 01 nước có nền kinh tế thị trường để tính toán biên độ phá giá cho Việt Nam.
Căn cứ “Danh sách các quốc gia thay thế” trong Bản ghi nhớ chính sách gần đây nhất về các quốc gia có trình độ kinh tế tương đồng với Việt Nam dựa trên GDP bình quân đầu người năm 2024, nguyên đơn đề xuất xem xét các quốc gia thay thế bao gồm: Indonesia, El Salvador và Jordan.
DOC đang trong giai đoạn rà soát trước khi quyết định khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với PTMEG từ Việt Nam. Cụ thể, DOC yêu cầu nguyên đơn bổ sung chi tiết dữ liệu và phương pháp tính toán trước thời hạn ngày 20/04/2026.
Quy trình điều tra sẽ được thực hiện bởi hai cơ quan: DOC (xác định hành vi bán phá giá) và ITC (đánh giá thiệt hại kinh tế). Sản phẩm chỉ bị áp thuế chống bán phá giá nếu cả 2 cơ quan đều ban hành kết luận khẳng định.
Trước đó, hồi đầu tháng 3, DOC đã công bố kết luận sơ bộ vụ điều tra chống bán phá giá đối với gỗ dán và gỗ trang trí nhập khẩu từ Việt Nam, với mức thuế áp dụng cho các bị đơn bắt buộc dao động từ 191,85% đến 194,80%. Khoảng 50 doanh nghiệp khác chịu mức thuế riêng rẽ 193,32%, trong khi mức thuế suất toàn quốc áp dụng cho phần còn lại cũng được ấn định ở mức tương đương.
Mức thuế này cao hơn so với Trung Quốc (185,96%) và vượt xa Indonesia (38,27%) - hai quốc gia cùng bị điều tra trong vụ việc.
Ngoài ra, DOC cũng đã đưa ra kết luận sơ bộ trong vụ điều tra chống bán phá giá đối với thép cốt bê tông nhập khẩu từ Việt Nam, với mức thuế lên tới gần 131%. Trong đó, một doanh nghiệp lớn chịu mức thuế gần 122%. Mức áp này cao hơn đáng kể so với các quốc gia cùng bị điều tra như Bulgaria và Ai Cập.
Không chỉ gỗ, nhiều mặt hàng như pin mặt trời, tôm… cũng đang nằm trong tầm ngắm điều tra của Mỹ.
Đơn cử, đầu tháng 3/2026, nước này đã ban hành kết luận sơ bộ trong vụ điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm thép cốt bê tông nhập khẩu từ Việt Nam. Theo đó, các công ty thành viên thuộc Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG) bị áp mức thuế CBPG tạm thời lên tới 121,97%, trong khi các doanh nghiệp Việt Nam khác phải chịu mức 130,77%.
NHÓM HÀNG CHỦ LỰC CHỊU ÁP LỰC LỚN
Theo số liệu của Cục Hải Quan (Bộ Tài chính), ba tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Mỹ đạt khoảng 39 tỷ USD, giảm hơn 4,3 tỷ USD so với cùng kỳ năm ngoái, tương đương gần 10%.
Đà giảm xuất hiện ở nhiều nhóm hàng, nhất là ngành tiêu dùng. Trong đó, dệt may sụt mạnh nhất với hơn 1,2 tỷ USD, về còn hơn 3,9 tỷ USD.
Gỗ và sản phẩm gỗ giảm gần 1 tỷ USD, đạt khoảng 2 tỷ USD. Các sản phẩm nhựa, thủy sản cũng giảm, lần lượt còn 928 triệu USD và 343 triệu USD.
Ở nhóm hàng công nghiệp - công nghệ, xuất khẩu các mặt hàng điện tử, điện thoại sang nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn đạt gần 12,4 tỷ USD, trong khi máy móc, thiết bị linh kiện xấp xỉ 6,2 tỷ USD.
Dù vậy, các số liệu cho thấy nhu cầu tại Mỹ phục hồi chậm, đặc biệt ở những nhóm hàng mang tính chu kỳ và dễ bị cắt giảm chi tiêu như thời trang, đồ nội thất… trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông leo thang từ cuối tháng 2 đến nay.
Diễn biến tại Biển Đỏ đang tạo ra áp lực kép đối với doanh nghiệp: chi phí logistics tăng mạnh trong khi sức mua suy yếu. Hàng hóa từ châu Á sang bờ Đông Mỹ buộc phải chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi), kéo dài thời gian vận chuyển thêm 10–15 ngày, làm gia tăng chi phí và rủi ro trễ mùa vụ.
Đối với ngành dệt may – lĩnh vực vốn có biên lợi nhuận thấp, việc giao hàng chậm có thể khiến doanh nghiệp mất đơn hàng. Trong khi đó, ngành gỗ chịu sức ép lớn hơn khi chi phí vận tải vốn đã chiếm tỷ trọng cao trong giá thành sản phẩm.
Chia sẻ trên báo Dân Trí, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết mức thuế cao đang làm suy giảm đáng kể lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gỗ tại thị trường Mỹ.
Theo ông Hoài, cùng với thuế chống bán phá giá vừa được công bố, gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam hiện phải chịu mức thuế lên tới xấp xỉ 209% khi xuất khẩu sang Mỹ. Đây là mức thuế rất cao, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia chịu thuế nặng tại thị trường này, chỉ đứng sau Trung Quốc.
Áp lực này phần nào phản ánh qua số liệu xuất khẩu khi trong 3 tháng đầu năm, kim ngạch gỗ và sản phẩm gỗ sang Mỹ đạt 1,96 tỷ USD, giảm 8,24% so với cùng kỳ năm trước.
Ông Hoài nhận định, trong bối cảnh các công cụ phòng vệ thương mại ngày càng được Mỹ sử dụng linh hoạt, áp lực thuế đối với hàng hóa Việt Nam sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.
Trao đổi với Thương gia, bà Ninh Thị Ty ,Chủ tịch Tập đoàn Hồ Gươm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hà Nội - HBA cho biết, hiện nay một số ngành xuất khẩu chủ lực như thép và gỗ đang đối mặt với nghi vấn liên quan đến hoạt động trung chuyển. Trong khi đó, ngành thủy sản – vốn có tỷ lệ nội địa hóa gần như tuyệt đối – cũng không nằm ngoài áp lực khi phải chịu các mức thuế rất cao.
Theo bà Ty, điều đáng lo ngại là nếu không được làm rõ và kiểm soát kịp thời, các biện pháp này có thể lan rộng sang nhiều ngành khác. Trong bối cảnh thị trường quốc tế, đặc biệt là khu vực Trung Đông, đang gặp nhiều biến động và khó khăn, doanh nghiệp Việt Nam càng thêm áp lực trong việc duy trì xuất khẩu.
Bà cũng cho rằng, hiện nay vẫn thiếu những tiêu chí rõ ràng và cơ chế thông tin minh bạch để doanh nghiệp có thể chủ động ứng phó. Dù Nhà nước đã có những hỗ trợ nhất định, nhưng cộng đồng doanh nghiệp – đặc biệt là các doanh nghiệp lớn – vẫn cần thêm định hướng cụ thể và cơ sở pháp lý rõ ràng để yên tâm sản xuất, kinh doanh và mở rộng thị trường.
Để chuẩn bị ứng phó với vụ việc, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu sản phẩm liên quan cần theo dõi chặt chẽ diễn biến tiếp theo của vụ việc. Chủ động nghiên cứu, nắm vững quy định, trình tự, thủ tục điều tra chống bán phá giá của Hoa Kỳ và dự kiến chiến lược kháng kiện phù hợp với doanh nghiệp (trong trường hợp DOC khởi xướng điều tra);
Hợp tác đầy đủ với Cơ quan điều tra Hoa Kỳ trong suốt quá trình diễn ra vụ việc. Bất kỳ hành động thể hiện sự bất hợp tác hoặc hợp tác không đầy đủ có thể dẫn tới việc Cơ quan điều tra Hoa Kỳ sử dụng các chứng cứ sẵn có bất lợi hoặc áp dụng mức thuế cáo buộc cao nhất cho doanh nghiệp.
Chủ động đăng ký tài khoản IA ACCESS tại cổng thông tin điện tử của DOC (https://access.trade.gov/login.aspx) nhằm cập nhật thông tin và nộp các văn bản, tài liệu liên quan tới Cơ quan điều tra Hoa Kỳ. Thường xuyên phối hợp, cập nhật thông tin cho Cục Phòng vệ thương mại để nhận được sự hỗ trợ kịp thời.
