Cuộc chiến tại Iran đã khiến các quốc gia thiếu hụt dầu mỏ phải gấp rút tìm kiếm nguồn nhiên liệu thay thế. Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều nước lựa chọn các giải pháp năng lượng thay thế và hướng đến “ông trùm” năng lượng tái tạo của thế giới - Trung Quốc.
Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, xuất khẩu công nghệ năng lượng mặt trời, pin và xe điện của Trung Quốc đều đạt mức cao kỷ lục trong tháng 3/2026, được xem là dấu hiệu cho thấy cú sốc năng lượng mang tính lịch sử hiện nay đang thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch trên toàn cầu.
Cụ thể, Trung Quốc đã xuất khẩu 68 gigawatt công nghệ năng lượng mặt trời trong tháng 3, vượt kỷ lục trước đó thiết lập vào tháng 8 tới 50%. Có tới 50 quốc gia ghi nhận mức nhập khẩu năng lượng mặt trời từ Trung Quốc cao kỷ lục, trong đó tăng trưởng mạnh nhất đến từ các thị trường mới nổi tại châu Á và châu Phi - đều là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng năng lượng. Riêng xuất khẩu pin đã đạt 10 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng đặc biệt cao tại Liên minh châu Âu, Australia và Ấn Độ, theo Ember.
Trong khi đó, dữ liệu hải quan Trung Quốc cho thấy xuất khẩu năng lượng mặt trời, pin và xe điện trong tháng 3 đã tăng 70% so với cùng kỳ năm trước. Những lĩnh vực này, được Trung Quốc gọi là “bộ ba mới”, đang đóng góp đáng kể vào GDP, thay thế cho các mặt hàng như quần áo, thiết bị gia dụng và đồ nội thất vốn từng là động lực tăng trưởng trước đây.
Sự bất định về tình hình chiến sự Trung Đông đã làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng, qua đó thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch, các nhà phân tích cho biết trên CNN. Dù Mỹ và Iran đã đồng ý ngừng bắn trong khi đàm phán các điều khoản nhằm chấm dứt chiến tranh, song căng thẳng tại eo biển vẫn ở mức cao. Lực lượng của cả hai bên đã bắt giữ tàu thuyền tại Eo biển Hormuz, càng làm gián đoạn thêm các nỗ lực lưu thông.
Cuộc khủng hoảng dầu mỏ cũng đang tái định hình thương mại và quan hệ khu vực khi các quốc gia tìm cách giảm thiểu tác động từ cú sốc nguồn cung. Việc mở rộng năng lực năng lượng tái tạo được xem là một trong những giải pháp giảm thiểu rủi ro.
“Trong bối cảnh chúng ta đang đối mặt với cú sốc nhiên liệu hóa thạch thứ hai trong chưa đầy 5 năm, bài học rút ra là rất rõ ràng - kỷ nguyên an ninh năng lượng dựa vào nhiên liệu hóa thạch đã kết thúc, và kỷ nguyên an ninh năng lượng sạch cần phải được thúc đẩy”, Bộ trưởng Năng lượng Anh Ed Miliband nói trong một tuyên bố mới đây về sự cần thiết của việc giảm phụ thuộc vào khí đốt trong sản xuất điện.
Tại Trung Quốc, các khoản đầu tư quy mô lớn của nhà nước vào ngành năng lượng xanh đã giúp nâng cao mức độ tự chủ năng lượng, giảm sự phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ khan hiếm. Sự thống trị trong công nghệ năng lượng tái tạo cũng mang lại cho nước này ảnh hưởng địa chính trị và kinh tế lớn hơn khi xuất khẩu công nghệ ra toàn cầu.
Pakistan là một trong những quốc gia đã giảm thiểu được phần nào tác động từ cuộc chiến, nhờ đẩy mạnh nhập khẩu các tấm pin mặt trời giá rẻ từ Trung Quốc trong vài năm gần đây. Việc sử dụng năng lượng mặt trời thay vì nhập khẩu dầu đắt đỏ được ước tính giúp quốc gia này tiết kiệm hàng tỷ USD mỗi năm.
“Trung Quốc từng được xem là nhà cung cấp chi phí thấp, nhưng ngày càng được coi là đối tác dài hạn trong quá trình chuyển đổi năng lượng”, ông Jeong Won Kim, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Viện Nghiên cứu Năng lượng thuộc Đại học Quốc gia Singapore, nhận định.
Không chỉ dừng lại ở năng lượng mặt trời, các nhà phân tích của Ember ước tính việc áp dụng xe điện trên toàn cầu đã giúp giảm tiêu thụ khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày trong năm ngoái. Khi giá dầu tăng trong giai đoạn đầu của xung đột Trung Đông, truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết các “ông lớn” xe điện của nước này ghi nhận doanh số quốc tế tăng mạnh.
Theo Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc, xuất khẩu xe điện và xe hybrid của nước này chạm ngưỡng kỷ lục trong tháng 3, tăng vọt 140% so với cùng kỳ năm trước.
Các nhà phân tích cho rằng một phần nguyên nhân khiến doanh số năng lượng mặt trời tăng mạnh trong tháng trước là do hoạt động tích trữ hàng hóa trước khi Trung Quốc chấm dứt ưu đãi hoàn thuế vào tháng 4. Tuy nhiên, ông Lauri Myllyvirta, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch, lại cảnh báo rằng mức tăng trưởng đột biến trong tháng 3 khó có thể duy trì trong dài hạn. Dù vậy, ông tin là xung đột tại Trung Đông đã củng cố thêm cơ sở cho sự phát triển dài hạn của năng lượng thay thế.
“Chi phí cho năng lượng mặt trời và pin đã giảm bớt, trong khi giá nhiên liệu hóa thạch lại ngày càng cao và biến động mạnh, đã khiến năng lượng mặt trời trở thành lựa chọn hiển nhiên đối với phần lớn người tiêu dùng điện trên toàn cầu”, ông nhấn mạnh.
