Không ít người từng rơi vào vòng lặp quen thuộc là lương về rồi nhanh chóng được chi tiêu hết, đến cuối tháng mới nhận ra không còn khoản nào để dành. Khi thu nhập chưa tăng nhưng các khoản cần chi ngày càng nhiều, việc bắt đầu tiết kiệm trở thành một bài toán khó.
TIẾT KIỆM NHƯ NÀO KHI THU NHẬP KHÔNG TĂNG?
Từng nghĩ tiết kiệm là điều xa vời khi thu nhập còn nhiều áp lực, một người mẹ bắt đầu thay đổi cách nhìn về tiền bạc từ những bước rất nhỏ.
“Mình là mẹ 3 con. Sau một thời gian ghi chép thu chi, mình nhận ra một điều. Mình đã biết tiền của mình đi đâu. Mình cũng bắt đầu điều chỉnh được những khoản chưa thực sự cần thiết.
Nhưng cuối tháng mình vẫn không tiết kiệm được đồng nào vì lúc đó mình vẫn giữ một suy nghĩ mà có lẽ rất nhiều người cũng từng giống mình là cuối tháng còn bao nhiêu thì tiết kiệm bấy nhiêu. Và kết quả là cuối tháng hầu như chẳng còn bao nhiêu cả.
Có một giai đoạn mình từng nghĩ: Tiết kiệm gì giờ? Tiền ăn còn chưa đủ. Lương về cái là bay màu hết. Cuối tháng còn âm thì lấy đâu ra mà tiết với kiệm. Thôi, tới đâu hay tới đó.
Đúng vào thời điểm đó, công ty mình lại gặp khó khăn. Có thời gian lương bị giảm tới 30 – 40%. Mình càng có thêm lý do để nghĩ rằng đợi khi nào thu nhập khá hơn rồi tiết kiệm sau.
Nhưng rồi mình lại tự hỏi chính mình nếu cứ đợi đến lúc có dư mới tiết kiệm thì bao giờ mình mới bắt đầu được?
Sau này, trong quá trình học hỏi về quản lý tài chính, mình biết đến một nguyên tắc rất đơn giản đó là khi thu nhập về, mình dành trước một khoản nhỏ cho mục tiêu của mình.
Ban đầu mình cũng không dám để nhiều chỉ 500.000 đồng. Thật lòng lúc đó mình cũng lo. Lỡ con ốm thì sao? Lỡ có việc phát sinh thì sao?
Nhưng mình vẫn thử. Mỗi khi lương về, mình trích riêng khoản đó ra trước. Phần còn lại mới là số tiền mình chi tiêu trong tháng.
Điều làm mình bất ngờ không phải là số tiền tiết kiệm được mà là mình dần quen với việc tài khoản ít đi. Mình bắt đầu cân nhắc kỹ hơn trước mỗi khoản chi. Không phải vì mình bắt bản thân phải sống kham khổ mà vì mình biết khoản nào mình muốn ưu tiên hơn.
Sau này, khi biết ngân hàng có tính năng tự động trích tiền vào từng quỹ, mình sử dụng luôn. Mình lập một quỹ nhỏ mang tên “Học phí cho con”. Không phải vì số tiền lớn mà vì nó giúp mình không phải mỗi tháng lại đấu tranh xem có nên để dành hay không. Việc tiết kiệm dần trở thành một thói quen.
Kể cả những tháng công ty giảm lương, mình vẫn cố gắng duy trì khoản tiết kiệm đó trong khả năng của mình. Có lúc mình cũng phải vay để xoay xở. Nhưng mình luôn tự đặt thời hạn để trả. Rồi từng chút một mình vừa trả hết khoản vay vừa giữ được thói quen tiết kiệm.
Đến bây giờ nhìn lại, mình thấy ghi chép thu chi giúp mình biết tiền đang đi đâu còn việc dành trước một khoản tiết kiệm giúp mình biết tiền cần đi về đâu.
Mình không bắt đầu tiết kiệm khi đã có nhiều tiền. Mình chỉ bắt đầu bằng một khoản nhỏ, phù hợp với khả năng của mình và cố gắng duy trì nó. Đó cũng là một trong những điều mình thấy biết ơn nhất trên hành trình học cách quản lý tài chính”.
Dưới phần bình luận, có người than rằng: “Việc ghi chép thật khó khăn khi chưa có thói quen lưu lại các khoản chi hàng ngày”.
Bên cạnh đó, không ít người phân vân giữa cách ghi chép truyền thống và các công cụ hỗ trợ hiện đại: “Dùng ứng dụng hay viết tay sẽ quản lý rõ hơn vậy mọi người?”.
Từ trải nghiệm cá nhân, chủ bài viết cho rằng mỗi người có thể lựa chọn một cách quản lý phù hợp với thói quen của mình, miễn là có thể theo dõi được dòng tiền và duy trì trong thời gian dài.
“Theo mình thì không có cách nào tốt nhất đâu ạ. Quan trọng là cách nào khiến mình duy trì được lâu dài. Mình chọn viết tay vì cảm thấy gần gũi và nhớ số liệu hơn. Còn nhiều bạn dùng ứng dụng rất tiện, đặc biệt khi cần thống kê hoặc xem báo cáo. Miễn là mình nhìn được dòng tiền của mình thì cả hai đều hiệu quả ạ”.
Ở tuổi 34, một người khác nhìn lại quãng thời gian từng không kiểm soát được chi tiêu và nhận ra bài học lớn nhất không nằm ở việc kiếm được bao nhiêu mà là giữ lại được bao nhiêu.
“Mình năm nay 34 tuổi, trước đây làm bao nhiêu mình tiêu hết bấy nhiêu. Thậm chí còn đi vay để tiêu, mua sắm như một thói quen... Sau xảy ra một số vấn đề, nghỉ sinh con, không có tiền, bất lực vì không có tiền. Mình đã hối hận vì không chịu tiết kiệm dù thu nhập của mình cũng khá hơn so với mặt bằng chung.
Tầm 2 - 3 năm nay mình đi làm lại sau khi con đi học đến giờ đã để được khoảng 600 triệu đồng tiền mặt, 200 triệu đồng tiền tích lũy đầu tư dài hạn. Đồng thời, mới mua 2 cây vàng 270 triệu đồng nữa.
Mỗi khi lương về mình sẽ chia hết vào các mục tiết kiệm cố định trước, còn dư bao nhiêu mình mới tiêu gói gọn khoản còn lại. Nếu thiếu mình sẽ vay mượn tạm xong tính toán đến ngày lương mình sẽ trả nợ, tăng thêm giờ làm hơn một chút để cân bằng chi tiêu”.
BẮT ĐẦU TỪ MỘT KHOẢN NHỎ CŨNG CÓ THỂ TẠO KHÁC BIỆT
Câu chuyện trên cho thấy khó khăn lớn nhất khi xây dựng thói quen tiết kiệm không hẳn nằm ở việc thu nhập thấp mà nằm ở cách sắp xếp thứ tự ưu tiên khi sử dụng tiền.
Nhiều người có xu hướng chi tiêu cho các nhu cầu hiện tại trước, sau đó mới dành phần còn lại để tiết kiệm. Tuy nhiên, cách tiếp cận này thường khiến khoản tiết kiệm trở thành phần nếu còn thì để dành, dẫn đến việc nhiều tháng trôi qua nhưng không tích lũy được bao nhiêu.
Với những người mới bắt đầu, số tiền tiết kiệm không nhất thiết phải lớn. Một khoản nhỏ nhưng được duy trì thường xuyên có thể giúp hình thành thói quen tài chính lâu dài.
Theo Cơ quan Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng Mỹ, ngay cả những khoản tiết kiệm nhỏ cũng có thể tạo ra sự an toàn tài chính nhất định, đặc biệt khi xây dựng quỹ dự phòng cho các tình huống bất ngờ như chi phí y tế, sửa chữa tài sản hoặc mất nguồn thu nhập.
Thay vì đặt mục tiêu quá cao khiến bản thân dễ bỏ cuộc, người mới có thể bắt đầu bằng một mức phù hợp với khả năng, chẳng hạn trích một khoản cố định mỗi tháng ngay khi nhận lương, tăng dần số tiền tiết kiệm khi thu nhập cải thiện, duy trì thói quen ngay cả trong những tháng tài chính khó khăn, nếu có thể.
Bên cạnh đó, tiết kiệm hiệu quả không chỉ là cắt giảm chi tiêu, mà còn là hiểu rõ cách tiền đang được sử dụng.
Việc ghi chép thu chi giúp mỗi người nhìn thấy toàn bộ bức tranh tài chính cá nhân gồm khoản nào là cần thiết, khoản nào có thể điều chỉnh và khoản nào đang tiêu dùng theo thói quen. Một kế hoạch ngân sách đơn giản có thể giúp xác định số tiền dành cho các nhu cầu thiết yếu, mục tiêu cá nhân và khoản tiết kiệm trong tháng.
Người dùng có thể lựa chọn phương pháp phù hợp với bản thân, từ ghi chép bằng sổ tay, bảng tính đến các ứng dụng quản lý tài chính. Điều quan trọng không nằm ở công cụ nào hiện đại hơn, mà ở việc có thể duy trì việc theo dõi dòng tiền trong thời gian dài.
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người khó duy trì tiết kiệm là không có mục tiêu cụ thể. Khi chỉ đơn giản để dành tiền, khoản tiết kiệm dễ bị sử dụng cho những nhu cầu phát sinh.
Thay vào đó, việc chia tiền thành các nhóm mục tiêu như quỹ dự phòng, học phí cho con, kế hoạch mua nhà hoặc các mục tiêu dài hạn có thể giúp người tiết kiệm có động lực rõ ràng hơn.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị sử dụng hình thức chuyển tiền tự động vào tài khoản tiết kiệm hoặc quỹ riêng để giảm sự phụ thuộc vào quyết định mỗi tháng. Việc tự động hóa giúp quá trình tiết kiệm diễn ra đều đặn hơn và hạn chế tình trạng chi tiêu hết trước khi kịp để dành.
Bên cạnh tiết kiệm cho các kế hoạch tương lai, mỗi gia đình nên cân nhắc xây dựng một khoản dự phòng để xử lý những tình huống không nằm trong kế hoạch.
Mức quỹ phù hợp sẽ phụ thuộc vào hoàn cảnh của từng người, như thu nhập, số người phụ thuộc, công việc có ổn định hay không. Quan trọng nhất là bắt đầu xây dựng từng bước thay vì chờ đến khi có đủ tiền mới thực hiện.