Trong bối cảnh các đợt nắng nóng cực đoan ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn do biến đổi khí hậu, việc lựa chọn trang phục không chỉ còn là vấn đề thẩm mỹ mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cơ thể duy trì cảm giác mát mẻ.
Các nghiên cứu cho thấy, chỉ cần mặc quần áo phù hợp cũng có thể cho phép tăng nhiệt độ cài đặt của điều hòa thêm khoảng 2°C. Về lâu dài, điều này góp phần tiết kiệm đáng kể lượng điện năng tiêu thụ, giảm chi phí sử dụng và đồng thời hạn chế lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính.
MẶC ĐỒ TRẮNG CHƯA CHẮC ĐÃ MÁT HƠN ĐỒ ĐEN
Khi chọn trang phục cho mùa hè, màu trắng thường là lựa chọn quen thuộc vì có khả năng phản xạ ánh nắng mặt trời thay vì hấp thụ nhiệt như màu đen. Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản chỉ dừng lại ở màu sắc.
Nguồn nhiệt không chỉ đến từ ánh nắng mà còn từ chính cơ thể. Khi cơ thể tỏa nhiệt, quần áo màu trắng có xu hướng phản xạ một phần lượng nhiệt này trở lại, khiến hiệu quả làm mát không còn rõ rệt như nhiều người vẫn nghĩ.
Một nghiên cứu công bố năm 1980 về người Bedouin, cộng đồng bán du mục sinh sống tại các vùng sa mạc ở bán đảo Ả Rập, Trung Đông và Bắc Phi, đã mang đến một kết quả khá bất ngờ. Dù mặc áo choàng màu đen hay màu trắng, lượng nhiệt mà họ phải tiếp xúc trong điều kiện sa mạc gần như không có sự khác biệt.
Lý do nằm ở đặc tính của vải màu đen. Chất liệu này bức xạ nhiệt tốt hơn, nghĩa là hấp thụ lượng nhiệt do cơ thể phát ra hiệu quả hơn. Quan trọng hơn, người Bedouin thường mặc áo choàng màu đen nhưng rất rộng.
Khi có gió, lớp không khí giữa da và quần áo nóng lên rồi bốc lên phía trên như luồng khí trong một ống khói, tạo nên sự lưu thông không khí liên tục và giúp cơ thể tản nhiệt tốt hơn.
Theo các tác giả nghiên cứu, lượng nhiệt mà chiếc áo choàng màu đen hấp thụ thêm đã được giải phóng ra môi trường trước khi kịp truyền đến da. Vì vậy, mức nhiệt cơ thể phải chịu gần như không khác so với khi mặc áo màu trắng.
Điều này cho thấy kiểu dáng của trang phục thực tế còn quan trọng hơn màu sắc. Quần áo rộng rãi thường giúp cơ thể mát hơn nhờ tạo khoảng không để không khí lưu thông. Ngược lại, nếu phải mặc trang phục ôm sát, màu trắng vẫn là lựa chọn phù hợp hơn.
CHẤT LIỆU QUYẾT ĐỊNH CẢM GIÁC MÁT MẺ
Bên cạnh màu sắc và kiểu dáng, chất liệu vải cũng ảnh hưởng đáng kể đến khả năng làm mát của trang phục. Theo nhà tạo mẫu và cây bút thời trang Heather Newberger, lựa chọn chất liệu phù hợp có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt.
Chẳng hạn, một bộ jumpsuit denim rộng vẫn có thể gây nóng hơn nhiều so với một bộ trang phục ôm sát nhưng được may từ các loại vải nhẹ và thoáng như gauze hay chiffon.
Kiểu dệt của vải cũng đóng vai trò quan trọng. Các loại vải dệt thoi nhẹ như cotton hay lụa thường rủ tự nhiên và tạo khoảng cách với cơ thể tốt hơn so với vải dệt kim. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong điều kiện thời tiết nóng ẩm.
Khi không khí khô, chỉ cần vải có khả năng hút mồ hôi là đủ vì lượng mồ hôi sẽ nhanh chóng bốc hơi, mang theo nhiệt ra khỏi cơ thể. Nhưng khi độ ẩm cao, không khí đã gần như bão hòa hơi nước khiến mồ hôi bị giữ lại trong quần áo và khó bay hơi hơn, làm giảm đáng kể hiệu quả làm mát.
Theo Rhett Allain, Phó Giáo sư Vật lý tại Đại học Southeastern Louisiana, chất liệu lý tưởng là loại cho phép hơi nước dễ dàng đi qua để không cản trở quá trình mồ hôi bốc hơi. Một số loại vải chuyên dùng cho quần áo thể thao hiện đại đáp ứng được yêu cầu này, trong khi cotton lại hoạt động kém hiệu quả hơn.
Mọi loại vải đều giữ lại một phần bức xạ hồng ngoại mà cơ thể phát ra, nhờ đó giúp giữ ấm trong thời tiết lạnh. Trong những ngày nắng nóng, đặc tính này lại trở thành bất lợi. Vì vậy, các loại vải có khả năng thoáng khí là lựa chọn phù hợp hơn.
Cotton chưa qua xử lý, vải lanh (linen), nylon và polyester đều được xếp vào nhóm chất liệu có độ thoáng khí nhất định, cho phép nhiệt và hơi ẩm thoát qua bề mặt vải. Tuy nhiên, chúng khác với các loại vải có khả năng thấm hút và dẫn truyền ẩm, vốn chủ động kéo mồ hôi từ bề mặt da ra lớp ngoài của vải để tăng tốc độ bay hơi.
Các nhà nghiên cứu tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cũng phát hiện một đặc điểm thú vị của cotton và polyester. Hai chất liệu này phản xạ gần như toàn bộ bức xạ hồng ngoại chiếu vào (khoảng 99%) nên thường hiện màu trắng trong ảnh hồng ngoại.
Thế nhưng, chúng vẫn cho phép khoảng 30 – 40% ánh sáng nhìn thấy xuyên qua. Ánh sáng này có thể tạo ra nhiệt bên trong lớp vải nhưng lượng nhiệt đó lại khó thoát ra ngoài dưới dạng bức xạ hồng ngoại, khiến cơ thể nóng lên nhanh hơn.
Cùng với khả năng tản nhiệt của vải, hiệu quả làm mát còn phụ thuộc vào việc xử lý mồ hôi. Cotton hút ẩm tốt nhưng khô chậm, vì vậy khi ra nhiều mồ hôi, quần áo dễ bị ẩm trong thời gian dài và gây cảm giác nặng nề, khó chịu.
Vải lanh được ưa chuộng nhờ các sợi lớn tạo nên khả năng thông thoáng vượt trội, nhưng tốc độ khô cũng khá chậm. Trong khi đó, len Merino từ lâu đã trở thành lựa chọn phổ biến của những người thường xuyên hoạt động ngoài trời vì vừa thoáng khí, vừa hút ẩm hiệu quả mà ít bám mùi.
Nylon và polyester là hai chất liệu xuất hiện trong phần lớn quần áo thể thao hiện đại nhờ khả năng hút mồ hôi và khô nhanh nhưng lại dễ lưu giữ mùi cơ thể. Một số nghiên cứu còn cho thấy nylon có khả năng hút và dẫn truyền hơi ẩm tốt hơn polyester, dù thời gian khô lâu hơn đôi chút.
Dù vậy, cả hai loại sợi tổng hợp này đều có thể tạo cảm giác khó chịu khi bị ướt. Một nghiên cứu khác cũng gợi ý rằng vải làm từ sợi tre có thể là lựa chọn đáng cân nhắc vì dẫn nhiệt kém, đồng thời vẫn mang lại cảm giác dễ chịu khi mặc.
Nếu mục tiêu là làm mát cơ thể tối đa, George Havenith, Giáo sư Sinh lý học Môi trường và Công thái học tại Đại học Loughborough (Anh), cho rằng cách hiệu quả nhất đơn giản là mặc càng ít quần áo càng tốt, miễn là phù hợp với hoàn cảnh.
Quần áo có tác dụng bảo vệ da khỏi ánh nắng và nguy cơ cháy nắng. Càng ít lớp vải che phủ, quá trình trao đổi nhiệt thông qua sự bay hơi giữa da và không khí càng diễn ra hiệu quả hơn. Dù vậy, việc bảo vệ da trước tia cực tím (UV) vẫn luôn là ưu tiên hàng đầu.
Trong tương lai, những loại vật liệu mới có thể mang đến giải pháp hiệu quả hơn. Nhiều nhà khoa học đang phát triển các loại vải có khả năng chủ động hỗ trợ cơ thể tản nhiệt, mở ra hướng đi mới cho trang phục trong điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt.