Trong nhiều năm, giá cả luôn được xem là yếu tố có sức chi phối lớn nhất đối với hành vi mua sắm của người Việt Nam. Tuy nhiên, những biến động về môi trường, các vụ việc liên quan đến chất lượng hàng hóa, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử đã khiến tiêu chí lựa chọn sản phẩm thay đổi đáng kể. Người tiêu dùng hiện không chỉ tìm kiếm một món hàng phù hợp túi tiền mà còn muốn đảm bảo rằng khoản chi của mình mang lại giá trị tương xứng.
ĐỒNG TIỀN ĐI LIỀN CHẤT LƯỢNG
Kết quả khảo sát bình chọn Hàng Việt Nam chất lượng cao năm 2026 do Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao thực hiện đã phản ánh khá rõ sự thay đổi trong ý thức mua sắm của người tiêu dùng. Cuộc khảo sát được triển khai từ tháng 9/2025 đến tháng 1/2026 với gần 22.000 người tiêu dùng và hơn 4.000 điểm bán lẻ trên cả nước. Điểm đáng chú ý là có tới 2/3 số người được hỏi cho biết sẽ gia tăng sử dụng các sản phẩm xanh trong thời gian tới. Đặc biệt, 86% sẵn sàng chi thêm từ 5-10% để mua các sản phẩm đáp ứng tiêu chí xanh và thân thiện với môi trường.
Xu hướng này cũng được ghi nhận trong báo cáo “Voice of the Consumer 2024” của PwC. Có tới 94% người Việt cho biết đã cảm nhận trực tiếp những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu trong cuộc sống hàng ngày. Từ những trải nghiệm thực tế đó, người tiêu dùng ngày càng quan tâm hơn tới các sản phẩm bền vững. Khoảng 72% người được khảo sát sẵn sàng trả giá cao hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường, trong đó hơn một nửa chấp nhận chi thêm khoảng 10% để sở hữu các sản phẩm được làm từ nguyên liệu tái chế hoặc có chứng nhận xanh.
Điều đáng nói là động lực của xu hướng tiêu dùng xanh hiện nay không chỉ xuất phát từ trách nhiệm với môi trường. Đối với nhiều gia đình, việc lựa chọn sản phẩm xanh đồng nghĩa với việc bảo vệ sức khỏe bản thân và người thân. Bên cạnh đó, tiêu dùng bền vững cũng dần trở thành cách thể hiện phong cách sống hiện đại và có trách nhiệm.
Chị Nguyễn Thu Hà (35 tuổi, Hà Nội), nhân viên văn phòng và là mẹ của hai con nhỏ, cho biết gia đình chị sẵn sàng trả mức giá cao hơn cho các sản phẩm thực phẩm hữu cơ hoặc có chứng nhận an toàn. “Tôi không còn quá đặt nặng việc sản phẩm đắt hơn vài phần trăm. Điều tôi quan tâm là nguồn gốc rõ ràng, quy trình sản xuất minh bạch và sự an tâm khi sử dụng cho con cái. Nếu sản phẩm chứng minh được chất lượng thì mức giá cao hơn là hoàn toàn chấp nhận được”, chị Hà chia sẻ.
Tương tự, anh Trần Minh Quân, một người tiêu dùng tại Hải Phòng cho biết, anh thường ưu tiên các thương hiệu có cam kết về môi trường và phát triển bền vững. “Nếu hai sản phẩm có chất lượng tương đương, tôi sẽ chọn thương hiệu sử dụng bao bì tái chế hoặc có chính sách giảm phát thải. Đó vừa là lựa chọn tốt cho bản thân, vừa góp phần tạo áp lực tích cực để doanh nghiệp thay đổi”, anh Quân nói.
Theo ông Nguyễn Viết Thịnh, Tổng Giám đốc CGS Việt Nam, xu hướng tiêu dùng xanh tại Việt Nam đã hình thành rõ nét trong khoảng 5-7 năm gần đây. Người tiêu dùng hiện không chỉ quan tâm tới chất lượng và giá cả mà còn chú ý đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và mức độ thân thiện với môi trường của sản phẩm.
Ông Thịnh cho rằng người tiêu dùng có thể chấp nhận trả thêm tối đa khoảng 10% cho các sản phẩm đến từ doanh nghiệp áp dụng quy trình sản xuất bền vững. Đáng chú ý, người mua ngày nay còn quan tâm đến các yếu tố như điều kiện lao động, việc sử dụng công nghệ xanh hay tính thân thiện môi trường của bao bì sản phẩm.
Những sáng kiến như sử dụng vật liệu tái chế, thiết kế bao bì thân thiện với môi trường hay các chương trình tái sử dụng vỏ hộp đang được thị trường đón nhận tích cực. Theo ghi nhận, nhóm sản phẩm có yếu tố bền vững, đặc biệt trong ngành mỹ phẩm, đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng nổi bật trong thời gian gần đây.
CUỘC ĐUA TẠO TRẢI NGHIỆM TIÊU DÙNG
Không chỉ quan tâm đến yếu tố xanh, người tiêu dùng Việt Nam còn ngày càng đề cao tính minh bạch của sản phẩm. Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đang phản ánh rất rõ xu hướng này.
Theo báo cáo Thị trường thương mại điện tử Việt Nam quý 1/2026 của Metric, dù chỉ chiếm 2,47% tổng số cửa hàng đang hoạt động trên Shopee, Lazada và TikTok Shop, các gian hàng chính hãng (Shop Mall) lại đóng góp tới 32,4% tổng doanh thu toàn thị trường. Con số này cho thấy người tiêu dùng đang sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn cho các sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, nguồn gốc minh bạch và chế độ hậu mãi đáng tin cậy. Giá trị đơn hàng tại các gian hàng chính hãng cũng cao hơn đáng kể so với các cửa hàng thông thường.
Đáng chú ý hơn, trong khi số lượng Shop Mall giảm 13% so với cùng kỳ năm trước, doanh thu của nhóm này lại tăng tới 53%. Điều này phản ánh sự phân hóa ngày càng rõ nét của thị trường, khi doanh thu tập trung vào những nhà bán hàng có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn về pháp lý, thuế và vận hành.
Thực tế cho thấy, người tiêu dùng ngày nay không còn đơn thuần mua một sản phẩm. Họ đang mua sự bảo đảm về chất lượng, tính xác thực của thương hiệu và trải nghiệm mua sắm xuyên suốt từ khâu tìm hiểu thông tin, đặt hàng cho tới dịch vụ hậu mãi.
Xu hướng này cũng tạo nền tảng thuận lợi cho các chính sách tăng cường minh bạch hóa thị trường. Từ ngày 1/7/2026, Thông tư mới của Bộ Công Thương về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa chính thức có hiệu lực.
Theo quy định mới, các mặt hàng thuộc nhóm có mức độ rủi ro cao phải thực hiện truy xuất nguồn gốc thông qua hệ thống VeriGoods hoặc các nền tảng nội bộ có kết nối với hệ thống này. Người tiêu dùng có thể tra cứu miễn phí các thông tin quan trọng như tên sản phẩm, thương hiệu, đơn vị sản xuất, số lô hàng, hạn sử dụng và nhiều dữ liệu liên quan khác.
Đặc biệt, các doanh nghiệp tham gia truy xuất nguồn gốc tự nguyện sẽ được cấp dấu hiệu nhận diện "tích xanh" để sử dụng trên sản phẩm và các nền tảng thương mại điện tử.
Trong bối cảnh hàng giả, hàng nhái và thông tin sai lệch vẫn là mối quan tâm của xã hội, việc truy xuất nguồn gốc không đơn thuần là công cụ quản lý nhà nước mà còn trở thành một lợi thế cạnh tranh mới. Khi người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm đáng tin cậy, minh bạch sẽ dần trở thành một loại "tài sản" có giá trị đối với doanh nghiệp.
Sự dịch chuyển trong hành vi mua sắm của người Việt đang gửi đi một thông điệp rõ ràng cho cộng đồng doanh nghiệp. Cuộc cạnh tranh trên thị trường không còn chỉ là ai bán rẻ hơn, mà là ai mang lại nhiều giá trị hơn cho khách hàng. Chất lượng sản phẩm, phát triển bền vững, nguồn gốc minh bạch và trải nghiệm tiêu dùng tích cực đang trở thành những yếu tố quyết định khả năng chinh phục người mua trong giai đoạn mới.
Khi người tiêu dùng ngày càng sẵn sàng chi trả cho những trải nghiệm xứng đáng, đó không chỉ là tín hiệu của một thị trường trưởng thành hơn mà còn là động lực để doanh nghiệp Việt Nam bước vào cuộc đua nâng cấp chất lượng, xây dựng niềm tin và tạo ra giá trị bền vững trong dài hạn.
