5 giờ sáng, con phố Trần Nhân Tông còn lấp lánh ánh đèn vàng, nhưng trước cửa một tiệm vàng lớn đã có gần hai chục người đứng đợi. Người cầm sẵn phong bao lì xì, người giấu tiền trong túi áo khoác, thỉnh thoảng lại nhìn vào điện thoại để cập nhật giá.
Chị Thanh, chủ một cửa hàng tạp hóa ở Gia Lâm, nói năm nào cũng mua một chỉ. “Không nhiều đâu, chủ yếu lấy vía. Đầu năm mà có chút vàng trong nhà thì thấy yên tâm hơn.”
Đứng phía sau, anh Phong – làm môi giới bất động sản – lại có suy nghĩ khác. Anh theo dõi thị trường vàng suốt cả năm trước, khi giá tăng mạnh. “Tôi đang cân nhắc mua thêm vài lượng. Nhưng giá cao thế này cũng phải tính.”
Ngày mùng 10 tháng Giêng, với nhiều người, là một nghi thức. Nhưng với thị trường, đó là một thời điểm cầu tăng đột biến. Và khi cầu tăng trong thời gian ngắn, giá và chênh lệch mua – bán lập tức phản ứng.
Giữa không khí chen chân mua vàng đầu năm, có hai câu hỏi âm thầm tồn tại: mua để cầu may hay để đầu tư? Và nếu là đầu tư, liệu có cơ hội sinh lời thực sự?
BÀI TOÁN LƯỚT SÓNG GẦN NHƯ KHÔNG KHẢ THI
Dữ liệu 5 năm gần đây cho thấy một xu hướng rõ ràng: mức chênh lệch giữa giá mua và giá bán trong ngày vía Thần Tài có xu hướng tăng mạnh, đặc biệt từ năm 2024 – giai đoạn thị trường bước vào chu kỳ tăng nóng.
Nếu như giai đoạn 2021 – 2023, chênh lệch mua – bán chỉ dao động từ 0,72 – 1,4 triệu đồng/lượng, thì sang năm 2024, con số này đã vọt lên 3 triệu đồng/lượng. Đến năm 2025, mức chênh lệch tiếp tục nới rộng lên 3,5 triệu đồng/lượng – cao nhất trong vòng 5 năm.
Khoảng cách 3 – 3,5 triệu đồng/lượng đồng nghĩa với việc ngay tại thời điểm giao dịch, người mua đã chịu một “chi phí cơ hội” rất lớn. Để hòa vốn, giá vàng phải tăng tối thiểu bằng đúng mức chênh lệch này.
Trong khi đó, diễn biến giá sau ngày vía Thần Tài lại cho thấy biên độ biến động thường không đủ lớn để bù đắp.
Năm 2021 và 2023 ghi nhận giá bán ra giảm nhẹ sau ngày cao điểm.
Năm 2022 và 2024 giá tiếp tục tăng, nhưng biên độ chỉ dao động từ 0,15 – 0,9 triệu đồng/lượng.
Năm 2025 gần như đi ngang.
Ngay cả trong kịch bản tích cực nhất – năm 2024 khi giá mua vào tăng 0,9 triệu đồng/lượng sau ngày vía – mức tăng này vẫn thấp hơn đáng kể so với chênh lệch 3 – 3,5 triệu đồng trong chính ngày giao dịch cao điểm.
Về mặt logic đầu tư, điều này cho thấy chiến lược “mua ngày vía – bán ngay sau đó” gần như không có dư địa sinh lời.
Không ít người lựa chọn mua trước vài ngày với hy vọng tránh đỉnh giá. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy lợi thế này không ổn định.
Năm 2024, giá trước ngày vía Thần Tài thậm chí cao hơn chính ngày mùng 10, với giá mua vào cao hơn 1,6 triệu đồng/lượng và giá bán ra cao hơn 0,8 triệu đồng/lượng.
Năm 2025 lại ghi nhận xu hướng ngược lại khi giá trước ngày vía thấp hơn 0,4 – 0,7 triệu đồng/lượng.
Các năm 2021 – 2023, chênh lệch chủ yếu dao động vài chục đến vài trăm nghìn đồng mỗi lượng – mức không đủ lớn để tạo khác biệt rõ rệt về hiệu quả đầu tư ngắn hạn.
Tổng hợp các yếu tố này cho thấy việc chọn thời điểm mua trước hay đúng ngày cao điểm chủ yếu mang tính tâm lý và thói quen tiêu dùng hơn là một chiến lược tài chính có cơ sở dữ liệu vững chắc.
CÁCH KHÔN NGOAN ĐỂ MUA VÀNG
Nếu ngắn hạn là câu chuyện của chênh lệch và biên độ hẹp, thì dài hạn lại cho thấy một bức tranh khác.
Thống kê giả định trong 5 năm gần đây, nếu mua vàng vào ngày vía Thần Tài năm nay và bán ra đúng ngày này năm sau, mức lãi dao động từ 4,1 – 11,2 triệu đồng/lượng, tương đương khoảng 6 – 20% tùy từng năm.
Con số này không đồng đều, nhưng phản ánh xu hướng tăng dài hạn của thị trường vàng trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, lạm phát gia tăng và nhu cầu tìm kiếm tài sản trú ẩn cao.
Về logic đầu tư, điều đó đồng nghĩa với việc vàng phù hợp hơn với vai trò tích trữ và phòng ngừa rủi ro thay vì công cụ đầu cơ ngắn hạn trong một hoặc vài ngày.
Ông Ngọc Quân, chủ một cửa hàng vàng lớn tại Phú Thọ, cho biết lượng khách tăng mạnh từ đầu xuân và đạt đỉnh sát ngày mùng 10, sức mua càng sôi động, đặc biệt ở các sản phẩm vàng nhẫn tròn trơn, vàng miếng nhỏ, đồng xu vàng in hình linh vật. Tuy nhiên, ông luôn khuyến nghị khách xác định rõ mục đích trước khi mua.
“Nếu chỉ cầu may, mua một lượng nhỏ là đủ. Nếu đầu tư, phải chấp nhận biến động và nắm giữ đủ dài. Điều quan trọng nhất là không vay mượn để mua vàng khi giá đang neo cao,” ông nói.
Theo các chuyên gia tài chính, vàng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ lãi suất toàn cầu, lạm phát, biến động địa chính trị và sức mạnh đồng USD. Những yếu tố này có thể đẩy giá lên nhanh, nhưng cũng có thể tạo ra các nhịp điều chỉnh bất ngờ.
Vì vậy, sử dụng đòn bẩy tài chính hoặc dồn toàn bộ tiền tiết kiệm vào vàng trong một thời điểm cao trào có thể khiến rủi ro gia tăng nếu thị trường đảo chiều.
Đặc biệt, trong dịp cao điểm, nguy cơ xuất hiện các hình thức mạo danh thương hiệu để lừa đảo cũng gia tăng. Nhiều doanh nghiệp vàng trước đó cũng phát đi thông báo khẳng định chỉ bán hàng trực tiếp tại các cơ sở chính thức và không triển khai bán hàng online. Người dân được khuyến cáo tuyệt đối không chuyển khoản vào tài khoản cá nhân hoặc giao dịch qua các trang mạng xã hội không được xác thực.
Ngày vía Thần Tài, xét cho cùng, là một nét văn hóa đầu năm. Niềm tin giúp con người an tâm hơn trước những bất định. Nhưng thị trường vận hành theo logic riêng của nó.
Nếu coi vàng là lời chúc đầu năm, giá cao hay thấp có thể không quá quan trọng.
Nếu coi vàng là khoản đầu tư, thì kỷ luật và thời gian nắm giữ mới là yếu tố quyết định.
Giữa ánh đèn tiệm vàng buổi sớm, khoảng cách lớn nhất có lẽ không nằm ở chênh lệch 3 – 3,5 triệu đồng mỗi lượng, mà nằm ở ranh giới giữa cảm xúc và tính toán.
Và mỗi năm, vào mùng 10 tháng Giêng, ranh giới ấy lại được thử thách một lần nữa.
LƯU Ý ĐẶC BIỆT KHI MUA VÀNG NGÀY VÍA THẦN TÀI 2026
Những năm trước, hình ảnh người dân mang tiền mặt, thậm chí balo tiền đi mua vàng dịp vía Thần tài không hiếm gặp. Tuy nhiên, quy định mới sẽ thay đổi thói quen này.
Theo Nghị định 232/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP), từ ngày 10/10/2025, giao dịch mua – bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng/ngày trở lên của một khách hàng phải thực hiện qua tài khoản thanh toán tại ngân hàng. Tức là không được thanh toán tiền mặt cho các giao dịch từ 20 triệu đồng/ngày trở lên.
Với giao dịch dưới 20 triệu đồng/ngày, khách hàng và cơ sở kinh doanh có thể thỏa thuận hình thức thanh toán tiền mặt hoặc chuyển khoản.
Đáng chú ý, theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP, từ ngày 9/2/2026, nếu không thực hiện thanh toán qua tài khoản theo quy định có thể bị phạt 10–20 triệu đồng.
Trước đó, Công ty Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) cũng phát đi thông báo, khách hàng khi đến giao dịch bán vàng tại các địa điểm kinh doanh thuộc hệ thống công ty, nếu tổng giá trị trong ngày từ 5 triệu đồng trở lên sẽ được thanh toán thông qua hình thức chuyển khoản vào chính tài khoản ngân hàng của khách hàng. Đồng thời, SJC cũng lưu ý việc thanh toán không áp dụng qua các ví điện tử như Momo, Zalopay…
Tương tự, Công ty Mi Hồng thông báo, khách hàng đi bán vàng có giá trị từ 5 triệu đồng và khách mua vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên phải thực hiện thanh toán qua tài khoản ngân hàng.
Thực tế, trong bối cảnh thị trường vàng đang “nóng”, không chỉ người mua, các tổ chức, doanh nghiệp kinh doanh vàng cũng chịu chế tài quản lý nghiêm khắc hơn. Bởi quy định mới nêu rõ, mức phạt có thể dao động từ vài chục triệu đồng đến tối đa 400 triệu đồng đối với các hành vi như không niêm yết công khai giá mua, bán vàng miếng, vàng trang sức; sản xuất vàng miếng nhưng không công bố tiêu chuẩn áp dụng, khối lượng, hàm lượng; không ghi nhãn hoặc không tuân thủ quy định về trạng thái vàng.