Sau thời gian dài tăng nóng, thị trường vàng đang bước vào giai đoạn điều chỉnh mạnh với những nhịp biến động khó lường.
Hàng loạt nhà đầu tư mua ở vùng giá cao đối mặt khoản lỗ hàng chục triệu đồng mỗi lượng, trong khi dòng tiền bắt đầu phân hóa giữa tâm lý bắt đáy và nỗi lo xu hướng giảm còn kéo dài.
TỪ “MUA LÀ THẮNG” ĐẾN CÚ LAO DỐC BẤT NGỜ
Chỉ vài tháng trước, vàng vẫn là tâm điểm của mọi cuộc trò chuyện đầu tư. Hình ảnh người dân xếp hàng từ sáng sớm trước các cửa hàng vàng, những bài đăng khoe lãi hàng chục triệu đồng trên mạng xã hội hay các dự báo liên tục nâng mục tiêu giá đã góp phần tạo nên một trong những cơn sốt lớn nhất của thị trường tài chính đầu năm 2026.
Đà tăng thực tế đã bắt đầu từ những tuần đầu tiên của năm. Giá vàng thế giới leo từ vùng 4.500 USD/ounce lên mức đỉnh lịch sử 5.600 USD/ounce vào cuối tháng 1. Tại Việt Nam, giá vàng miếng SJC liên tục xác lập các mốc chưa từng có, đưa vàng trở thành kênh đầu tư hấp dẫn nhất trong mắt nhiều nhà đầu tư cá nhân.
Thời điểm đó, niềm tin "vàng chỉ có tăng" xuất hiện khá phổ biến. Ba động lực lớn nhất hỗ trợ giá vàng gồm căng thẳng địa chính trị leo thang, làn sóng mua ròng của các ngân hàng trung ương và kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sớm bước vào chu kỳ giảm lãi suất.
Tuy nhiên, thị trường tài chính thường vận động theo hướng khiến số đông bất ngờ nhất.
Bước sang tháng 3, vàng bắt đầu xuất hiện những nhịp điều chỉnh mạnh. Đến cuối tháng 5 và đầu tháng 6, áp lực bán gia tăng khiến thị trường chứng kiến một trong những đợt giảm sâu nhất nhiều năm trở lại đây.
Chỉ trong 4 ngày đầu tháng 6, giá vàng miếng SJC đã giảm liên tiếp 5 phiên với tổng mức giảm khoảng 3 triệu đồng mỗi lượng. Nếu so với đỉnh lịch sử 191,3 triệu đồng/lượng thiết lập ngày 29/1, người mua vàng SJC ở vùng giá cao nhất đã mất khoảng 38,3 triệu đồng/lượng.
Diễn biến giá vàng SJC trong 1 năm qua
Theo giới phân tích, cú giảm mạnh của vàng là kết quả của sự hội tụ nhiều yếu tố bất lợi.
Trước hết là sự thay đổi hoàn toàn trong kỳ vọng lãi suất. Thay vì sớm nới lỏng chính sách tiền tệ như dự báo trước đó, các số liệu kinh tế Mỹ tiếp tục cho thấy sức chống chịu đáng kể. Thị trường lao động ổn định, hoạt động sản xuất phục hồi khiến áp lực lạm phát khó giảm nhanh.
Cùng với đó, việc ông Kevin Warsh - người được xem là có quan điểm cứng rắn với lạm phát - trở thành Chủ tịch Fed càng khiến giới đầu tư điều chỉnh kỳ vọng về lộ trình lãi suất.
Khi lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm duy trì quanh 4,45% và đồng USD mạnh lên, sức hấp dẫn của vàng suy giảm đáng kể. Bởi khác với trái phiếu hay tiền gửi, vàng không tạo ra dòng tiền hay lãi suất định kỳ.
Một yếu tố khác là địa chính trị không còn hỗ trợ giá vàng như trước. Dù căng thẳng Trung Đông tiếp tục leo thang, nhà đầu tư lại quan tâm nhiều hơn đến tác động của giá dầu tăng đối với lạm phát. Nỗi lo Fed tiếp tục duy trì lãi suất cao đã lấn át vai trò trú ẩn truyền thống của vàng.
Trong khi đó, sau giai đoạn tăng quá nóng, hoạt động chốt lời từ các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính lớn cũng gia tăng mạnh. Khi lực bán xuất hiện, thị trường nhanh chóng rơi vào vòng xoáy giảm giá do áp lực tâm lý từ nhóm nhà đầu tư cá nhân.
NHỮNG NGƯỜI “ĐU ĐỈNH” ĐANG ĐỐI MẶT ĐIỀU GÌ?
Có lẽ không nhóm nào cảm nhận rõ sự đảo chiều của thị trường hơn những nhà đầu tư mua vàng ở vùng giá cao.
Trên các diễn đàn tài chính, câu chuyện thua lỗ xuất hiện ngày càng nhiều. Không ít người mua vàng khi giá liên tục phá đỉnh với kỳ vọng thị trường sẽ còn tăng tiếp. Thế nhưng chỉ sau vài tuần, khoản đầu tư đã ghi nhận mức âm lên tới hàng chục triệu đồng.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Phương, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, nguyên nhân sâu xa nằm ở việc giá vàng trước đó đã tăng quá xa so với các yếu tố nền tảng.
Không chỉ chịu tác động từ giá vàng quốc tế, thị trường trong nước còn bị khuếch đại bởi các yếu tố đặc thù như nguồn cung vàng miếng hạn chế, cơ chế quản lý riêng và tâm lý chuộng vàng SJC.
Có thời điểm, giá vàng trong nước cao hơn giá thế giới quy đổi trên 20 triệu đồng mỗi lượng. Khi khoảng cách này bị kéo giãn quá mức, bất kỳ cú điều chỉnh nào từ thị trường quốc tế cũng có thể tạo ra phản ứng mạnh hơn rất nhiều tại thị trường nội địa.
Điều đáng nói là phần lớn nhà đầu tư hiện nay rơi vào trạng thái lưỡng lự. Họ không muốn bán vì khoản lỗ đang hiện hữu, nhưng cũng không đủ tự tin để mua thêm.
Theo các chuyên gia, đây là trạng thái tâm lý phổ biến sau các giai đoạn FOMO. Khi thị trường tăng mạnh, nhà đầu tư thường đánh giá thấp rủi ro. Nhưng khi xu hướng đảo chiều, sự tiếc nuối và kỳ vọng giá sẽ quay lại khiến nhiều người trì hoãn quyết định.
Chính điều này khiến thanh khoản đầu cơ suy giảm đáng kể so với giai đoạn đầu năm. Điều thú vị là trong lúc nhiều nhà đầu tư đang chịu lỗ, các cửa hàng vàng lại ghi nhận lượng khách tăng lên đáng kể.
Tại nhiều tuyến phố kinh doanh vàng lớn ở Hà Nội như Trần Nhân Tông, lượng người đến giao dịch những ngày đầu tháng 6 tăng mạnh. Tuy nhiên, khác với giai đoạn sốt nóng trước đây, phần lớn khách hàng hiện nay không mua với tâm lý lướt sóng.
Nhiều người coi nhịp điều chỉnh hiện tại là cơ hội để tích lũy dài hạn khi mặt bằng giá đã giảm đáng kể so với đỉnh. Mặt khác, các cửa hàng cho biết nguồn cung hiện khá ổn định. Không còn tình trạng giới hạn số lượng bán ra như một số thời điểm trước đây. Điều này góp phần giúp thị trường vận hành thông suốt hơn và giảm áp lực tâm lý đối với người mua.
Đáng chú ý, chênh lệch giữa giá mua và giá bán vẫn ở mức khá cao. Điều này đồng nghĩa nhà đầu tư cần giá vàng tăng thêm một khoảng nhất định mới có thể hòa vốn nếu giao dịch trong thời gian ngắn. Đây là yếu tố khiến hoạt động đầu cơ ngắn hạn trở nên rủi ro hơn.
KHÔNG BỎ TRỨNG VÀO MỘT GIỎ
Theo các chuyên gia tài chính cá nhân, sai lầm lớn nhất của nhiều nhà đầu tư trong cơn sốt vàng đầu năm không nằm ở việc mua vàng, mà nằm ở việc dành tỷ trọng quá lớn cho một loại tài sản duy nhất.
Khi giá vàng liên tục lập đỉnh, không ít người rút tiền tiết kiệm, bán chứng khoán hoặc sử dụng phần lớn dòng tiền nhàn rỗi để mua vàng với kỳ vọng giá sẽ tiếp tục tăng. Tuy nhiên, khi thị trường đảo chiều, danh mục đầu tư gần như không còn "vùng đệm" để bù đắp rủi ro.
Chia sẻ với Thương Gia, một chuyên gia hoạch định tài chính cho hay, vàng nên được xem là một công cụ bảo vệ tài sản hơn là kênh đầu cơ tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.
Trong quản lý tài sản cá nhân, nhiều tổ chức tư vấn quốc tế thường khuyến nghị tỷ trọng vàng dao động từ 5-15% tổng danh mục, tùy khẩu vị rủi ro và độ tuổi của nhà đầu tư.
Mức phân bổ này đủ để danh mục có thêm một lớp phòng vệ khi kinh tế bất ổn, lạm phát tăng cao hoặc thị trường tài chính biến động mạnh, nhưng không khiến nhà đầu tư phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến của kim loại quý.
"Không nên dồn toàn bộ tài sản vào vàng chỉ vì giá đang tăng mạnh. Cũng không nên bán tháo khi thị trường điều chỉnh. Điều quan trọng là xác định trước tỷ trọng mục tiêu và duy trì kỷ luật đầu tư", vị chuyên gia này cho biết.
Với những người đang tích lũy tài sản dài hạn, chiến lược mua định kỳ từng phần được đánh giá phù hợp hơn so với việc "xuống tiền" một lần ở những thời điểm thị trường hưng phấn. Cách làm này giúp giảm rủi ro mua đúng vùng đỉnh, đồng thời hạn chế áp lực tâm lý khi giá biến động mạnh trong ngắn hạn.
Trong bối cảnh giá vàng thế giới vẫn chịu tác động từ chính sách lãi suất của Fed, diễn biến đồng USD và các yếu tố địa chính trị, biến động mạnh nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn trong thời gian tới.
Điều đó đồng nghĩa việc sở hữu vàng vẫn có ý nghĩa trong danh mục tài sản, nhưng chỉ nên là một phần của bức tranh đầu tư tổng thể, thay vì trở thành toàn bộ câu chuyện.
Một danh mục cân bằng giữa tiền gửi, chứng khoán, bất động sản và vàng có thể không mang lại cảm giác hưng phấn như việc "all in" vào kim loại quý khi giá tăng nóng, nhưng thường là lựa chọn bền vững hơn trong những giai đoạn thị trường đầy biến động như hiện nay.
