Chủ trì phiên họp thứ năm của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt chiều 6/1, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung cao độ, hành động quyết liệt để tháo gỡ các “điểm nghẽn”. Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng căn cứ chỉ đạo của Bộ Chính trị, chủ trì lựa chọn công nghệ phù hợp nhất cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam; trình Thường trực Chính phủ báo cáo cấp có thẩm quyền trước ngày 15/1.
Theo các báo cáo, ý kiến tại phiên họp, sau phiên họp thứ tư của Ban Chỉ đạo, Thủ tướng và Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chủ trì 6 cuộc họp chuyên đề, ban hành 6 văn bản giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương, tập trung vào xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn đường sắt; giải phóng mặt bằng; huy động nguồn vốn; cũng như triển khai các dự án đường sắt đô thị, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.
Đánh giá kết quả đạt được, Thủ tướng cho biết công tác hoàn thiện thể chế, chính sách đã có bước tiến rõ rệt với việc xây dựng, trình ban hành kịp thời các văn bản pháp luật quan trọng như Luật Đường sắt (sửa đổi), Luật Xây dựng (sửa đổi), các nghị định, nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ. Đây là hành lang pháp lý nền tảng để triển khai các dự án quy mô lớn, phức tạp trong lĩnh vực đường sắt.
Cùng với đó, chủ trương đầu tư hai dự án then chốt: Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã được phê duyệt. Ban Chỉ đạo được thành lập và vận hành nền nếp, giao 75 nhiệm vụ cụ thể; các cơ quan đã hoàn thành 38/47 nhiệm vụ sau phiên họp thứ tư, cho thấy sự vào cuộc nghiêm túc, trách nhiệm.
Một số dấu mốc đáng chú ý đã được ghi nhận như khởi công dự án thành phần 1 tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đúng dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám; khởi công các khu tái định cư; bố trí vốn giải phóng mặt bằng cho nhiều địa phương thuộc hai dự án lớn; các địa phương chủ động, tích cực vào cuộc.
Về điều kiện kỹ thuật và nguồn nhân lực, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho đường sắt tốc độ cao đã được ban hành; Đề án đào tạo nguồn nhân lực quy mô lớn, tầm nhìn dài hạn được phê duyệt và triển khai bước đầu, với khoảng 450 nhân lực trình độ từ kỹ sư trở lên.
Công tác đối ngoại, hợp tác quốc tế được đẩy mạnh, đặc biệt là việc thiết lập và vận hành cơ chế hợp tác với Trung Quốc thông qua Ủy ban liên hợp, tạo tiền đề cho các dự án kết nối khu vực và xuyên biên giới.
Nhấn mạnh thời gian tới là giai đoạn đặc biệt quan trọng, Thủ tướng yêu cầu Ban Chỉ đạo và các bộ, ngành, địa phương chủ động triển khai công việc theo đúng chức năng, thẩm quyền; “thuộc thẩm quyền của ai thì người đó phải làm”.
Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu tiếp tục quán triệt tinh thần quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, hiệu quả; thực hiện phân công “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền; đồng thời đánh giá định kỳ, kịp thời biểu dương, khen thưởng hoặc xử lý vi phạm.
Cùng với đó là thực hiện nghiêm “3 tập trung”: tập trung lãnh đạo, tập trung lực lượng, tập trung nguồn lực cho các dự án trọng điểm; người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm. Việc triển khai dự án phải bảo đảm “3 có”: có lợi cho Nhà nước, người dân và doanh nghiệp; “2 không”: không tham nhũng, tiêu cực, không để thất thoát, lãng phí; bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Đối với nhiệm vụ quản lý nhà nước liên quan đến ngành công nghiệp đường sắt, Thủ tướng giao Bộ Công Thương phối hợp các bộ, ngành trình Chính phủ trước ngày 15/1 các nghị định về giao việc, đặt hàng; yêu cầu sớm báo cáo lại Đề án tái cơ cấu Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam và giao đơn vị này xây dựng dự án phát triển công nghiệp đường sắt.
Với dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng căn cứ chỉ đạo của Bộ Chính trị, chủ trì lựa chọn công nghệ phù hợp nhất, trình Thường trực Chính phủ báo cáo cấp có thẩm quyền trước ngày 15/1. Bộ Xây dựng đồng thời chỉ định tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, bảo đảm đúng năng lực, quy trình và thẩm quyền; phối hợp nghiên cứu, đề xuất hình thức đầu tư phù hợp (đầu tư công, PPP hoặc đầu tư kinh doanh) để báo cáo tại phiên họp tới của Ban Chỉ đạo.
Các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam tiếp tục đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật theo kế hoạch đã được phê duyệt và nghị quyết của Quốc hội. Các tập đoàn Viettel, VNPT triển khai các nhiệm vụ liên quan đến hệ thống và công nghệ điều khiển.
Trước đó, Thường trực Chính phủ đã lưu ý một số tồn tại, “lúng túng” trong khâu nghiên cứu, đánh giá và lựa chọn phương thức đầu tư. Vì vậy, Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng thiết kế hệ tiêu chí, quy trình lựa chọn phương thức đầu tư tối ưu, hiệu quả, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực; trường hợp cần thiết, đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp từng hình thức đầu tư.
Theo quy hoạch, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương 67 tỷ USD), chiều dài 1.541 km, đi qua 20 tỉnh, thành phố; dự kiến khởi công cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2035.
Ngoài ra, với tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Thủ tướng yêu cầu hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án thành phần 2, phê duyệt trong tháng 6/2026 để sớm khởi công; Bộ Tài chính chịu trách nhiệm cân đối, bảo đảm đủ vốn, kể cả phương án vay vốn khi điều kiện thuận lợi.
Thủ tướng cũng yêu cầu sớm hoàn thành quy hoạch các tuyến Hà Nội - Lạng Sơn, Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái; đồng thời đồng ý và hoan nghênh tỉnh Quảng Ninh làm chủ đầu tư tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái theo quy định pháp luật.
Đối với đường sắt đô thị, Thủ tướng đánh giá cao Hà Nội và TP.HCM chủ động triển khai các tuyến theo thẩm quyền, bảo đảm kết nối, chuyển giao công nghệ; ưu tiên các tuyến kết nối sân bay Tân Sơn Nhất - Long Thành và Văn Cao - Hòa Lạc. Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao nghiên cứu xây dựng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường sắt đô thị; các bộ, ngành phối hợp tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng, vốn và thủ tục.
Kết luận phiên họp, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng trong toàn bộ quá trình triển khai; đề nghị Kiểm toán Nhà nước tham gia kiểm toán ngay từ đầu các dự án. Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà được giao tiếp tục trực tiếp chỉ đạo, đôn đốc, kịp thời tháo gỡ khó khăn, bảo đảm các dự án đường sắt trọng điểm được triển khai đúng tiến độ, chất lượng và hiệu quả.
