CHỈ TĂNG MỨC PHẠT LÀ CHƯA ĐỦ
Một câu hỏi thường được đặt ra là có nên tăng mạnh mức xử phạt đối với quảng cáo thổi phồng công dụng? Và câu trả lời cần gắn với hiệu quả thực tế của hệ thống xử lý. Mức phạt là một yếu tố quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất.
Nếu vi phạm dễ dàng tạo ra lợi nhuận lớn, trong khi khả năng bị phát hiện thấp và việc khắc phục hậu quả không được thực hiện hiệu quả, tăng mức phạt trên giấy chưa chắc đủ sức thay đổi hành vi.
Do đó, chúng ta cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố. Đầu tiên là khả năng phát hiện và xử lý nhanh quảng cáo sai. Thứ hai là mức độ tương xứng giữa hình thức xử lý và tính chất, hậu quả của hành vi, theo khung pháp luật áp dụng. Thứ ba là khả năng ngăn chủ thể tiếp tục sử dụng nội dung vi phạm hoặc chuyển sang tài khoản khác để tái phát tán. Và thứ tư là khả năng thu hồi lợi ích bất hợp pháp và giải quyết quyền lợi người tiêu dùng theo căn cứ pháp luật.
Đối với hành vi có dấu hiệu tội phạm, việc chuyển hồ sơ và điều tra phải dựa trên chứng cứ, không thể chỉ căn cứ vào mức độ gây tranh cãi trên mạng xã hội. Ngược lại, cũng không nên coi mọi vụ quảng cáo sai là vi phạm nhỏ chỉ vì nội dung xuất hiện dưới hình thức video bán hàng. Việc phân loại đúng hành vi, xử lý đúng chủ thể và áp dụng đúng căn cứ pháp luật quan trọng không kém mức phạt.
Song song với các biện pháp trên, chúng ta đồng thời cần nhóm giải pháp để lập lại kỷ luật của thị trường. Trong đó, ưu tiên kiểm tra những nội dung liên quan đến sức khỏe, dinh dưỡng, điều trị bệnh, giảm cân và các tuyên bố hiệu quả đặc biệt. Kết hợp dữ liệu phản ánh của người tiêu dùng, thông tin từ cơ quan chuyên ngành và công cụ phát hiện nội dung có dấu hiệu bất thường.
Đối với doanh nghiệp cần lưu giữ tài liệu chứng minh cho từng tuyên bố quan trọng trong quảng cáo, xác định rõ người chịu trách nhiệm phê duyệt và quy trình cập nhật nội dung khi thông tin thay đổi. Không cho phép bộ phận tiếp thị tự mở rộng công dụng vượt quá căn cứ được xác lập.
Với người tiêu dùng cần dễ dàng nhận biết nội dung tài trợ, người quảng cáo và quan hệ thương mại có liên quan. Với người có ảnh hưởng, cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo Luật Quảng cáo sửa đổi, đặc biệt là kiểm tra độ tin cậy của bên quảng cáo và tài liệu về sản phẩm.
Trong khi đó, các nền tảng cần thực hiện nghiêm các nghĩa vụ về nhận diện quảng cáo, lưu trữ dữ liệu, xác minh chủ thể, tiếp nhận khiếu nại và xử lý nội dung vi phạm. Đồng thời, phải có cơ chế giám sát việc thực hiện yêu cầu của cơ quan chức năng và xử lý tình trạng nội dung đã bị gỡ tiếp tục xuất hiện dưới dạng khác.
Đặc biệt người mua hàng cần được hướng dẫn rõ nơi tiếp nhận khiếu nại, tài liệu cần chuẩn bị và trình tự yêu cầu hoàn tiền hoặc bồi thường. Với vụ việc có đông người bị ảnh hưởng, cần có phương án tiếp nhận tập trung và cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp liên quan.
Và cuối cùng là không chỉ thống kê số vụ xử phạt, cần theo dõi thời gian xử lý, mức độ tái phạm, số nội dung vi phạm được ngăn chặn, kết quả khắc phục hậu quả và khả năng giải quyết quyền lợi người mua.
Những chỉ số này giúp đánh giá liệu chính sách có thực sự làm giảm rủi ro cho người tiêu dùng hay mới chỉ tạo ra các quyết định xử lý trên giấy tờ.
THIẾT LẬP LẠI KỶ LUẬT THỊ TRƯỜNG BẰNG CÁCH NÀO?
Để làm việc này, cơ quan quản lý cần chuyển trọng tâm từ xử lý từng nội dung riêng lẻ sang giám sát toàn bộ chuỗi quảng cáo. Các lĩnh vực có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm, sản phẩm giảm cân và hàng hóa được quảng bá bằng tuyên bố điều trị bệnh cần được ưu tiên kiểm tra.
Bên cạnh đó cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý quảng cáo, y tế, công thương, thuế, quản lý thị trường và cơ quan điều tra. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, việc kiểm tra cần đồng thời làm rõ hồ sơ sản phẩm, nội dung quảng cáo, đơn vị chi trả, dòng tiền, doanh số và trách nhiệm của những người tham gia.
Thông tin xử lý vi phạm cũng cần được công bố dễ tra cứu, nêu rõ sản phẩm, doanh nghiệp, hành vi, căn cứ xử lý và tình trạng pháp lý của vụ việc. Việc công khai phải chính xác, cập nhật khi có thay đổi và bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội đối với người chưa bị kết tội bằng bản án có hiệu lực.
Đối với doanh nghiệp, tuân thủ quảng cáo cần trở thành một phần của hệ thống quản trị rủi ro. Nội dung giới thiệu sản phẩm phải được đối chiếu với hồ sơ pháp lý, bằng chứng khoa học và phạm vi công dụng được phép công bố. Hợp đồng với người có ảnh hưởng cần quy định rõ trách nhiệm kiểm tra thông tin, nghĩa vụ cải chính và xử lý khi phát hiện nội dung sai lệch.
Doanh nghiệp không thể chỉ giao toàn bộ trách nhiệm cho đơn vị quảng cáo hoặc cộng tác viên. Nếu đã lựa chọn thông điệp, phê duyệt nội dung hoặc hưởng lợi từ chiến dịch, doanh nghiệp cần chịu trách nhiệm tương ứng với vai trò và hành vi của mình theo pháp luật.
Đối với người nổi tiếng và người có ảnh hưởng, cần phân biệt rõ việc giới thiệu sản phẩm theo hợp đồng thương mại với việc chia sẻ trải nghiệm cá nhân. Không nên đưa ra tuyên bố chữa bệnh, cam kết hiệu quả tuyệt đối hoặc khẳng định chuyên môn khi không có căn cứ phù hợp. Sức ảnh hưởng càng lớn, yêu cầu thận trọng trong kiểm chứng thông tin càng phải cao.
Đối với các nền tảng số, cần tăng khả năng nhận diện quảng cáo có rủi ro, lưu trữ dữ liệu phục vụ xác minh và xử lý nhanh nội dung vi phạm theo quy định pháp luật. Với tài khoản quảng cáo thương mại, cần có cơ chế xác minh chủ thể, lưu dấu vết giao dịch quảng cáo và ngăn việc tái đăng nội dung đã bị xác định vi phạm.
Việc áp dụng công nghệ tự động phải đi kèm cơ chế khiếu nại, rà soát của con người và bảo vệ quyền hợp pháp của các bên.
Đối với người tiêu dùng, cần hình thành thói quen kiểm tra trước khi mua. Hãy xác minh nguồn gốc, đơn vị chịu trách nhiệm, thông tin công bố và cảnh báo của cơ quan chức năng, không xem lời chứng thực của người nổi tiếng là bằng chứng khoa học, và cảnh giác với cam kết khỏi bệnh, hiệu quả tức thì hoặc kết quả chắc chắn cho mọi người.
Khi phát hiện quảng cáo có dấu hiệu sai lệch, người mua nên lưu lại đường dẫn, ảnh chụp màn hình, nội dung phát trực tiếp, hóa đơn, tin nhắn và chứng từ thanh toán. Đây là những dữ liệu có thể giúp cơ quan chức năng xác minh sự việc và hỗ trợ giải quyết khiếu nại.
Quảng cáo là một phần tất yếu của nền kinh tế thị trường. Nó giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng, giới thiệu sản phẩm và thúc đẩy đổi mới. Nhưng quảng cáo chỉ thực hiện được chức năng đó khi người mua có thể tin rằng thông tin được cung cấp là trung thực và có căn cứ.
Khi lời hứa được đặt cao hơn chất lượng, hình ảnh cá nhân thay thế chứng cứ khoa học và tốc độ bán hàng được coi trọng hơn quyền lợi khách hàng, thị trường sẽ phải trả giá bằng sự suy giảm niềm tin. Những doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc cũng chịu thiệt hại khi bị đặt cạnh những đối thủ cạnh tranh bằng thông tin sai lệch.
Vì vậy, cuộc chiến chống quảng cáo thổi phồng công dụng không thể chỉ là cuộc chạy đua gỡ bỏ video, xử phạt tài khoản hay công bố một vài vụ án điển hình. Đó phải là quá trình thiết lập lại kỷ luật thị trường bằng những thông tin phải có căn cứ, trách nhiệm phải được truy đến đúng chủ thể, thiệt hại phải được khắc phục và hành vi gian dối không được phép trở thành lợi thế kinh doanh.
Người tiêu dùng có quyền được biết mình đang mua gì, sản phẩm có thể làm được gì và những lời quảng cáo dựa trên bằng chứng nào. Bảo vệ quyền đó không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý, mà còn là điều kiện để xây dựng một thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững.
