Trí tuệ nhân tạo ngày càng khát nước

Sau khi ChatGPT ra mắt vào tháng 11/2022, ngành công nghệ nhanh chóng ca ngợi chatbot này như dấu mốc mở đầu cho một làn sóng tiến bộ công nghệ mới. Nhưng khi các doanh nghiệp đều chạy đua phát triển những mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến thì người ta mới bắt đầu nhận ra tham vọng đó đòi hỏi lượng nước lớn đến mức nào.

CON NGƯỜI PHẢI CẠNH TRANH VỚI AI ĐỂ GIÀNH LẤY NGUỒN NƯỚC?

Vào tháng 4/2023, nghiên cứu của Đại học California ước tính quá trình huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn đứng sau phiên bản ChatGPT ban đầu cần tới 185.000 gallon nước. Điều đó có nghĩa là mỗi cuộc trò chuyện kéo dài với chatbot, hay mỗi lần người dùng yêu cầu công cụ này viết một email, về bản chất đều tương đương với việc đổ một chai nước xuống cống.

Con số này trở thành lời cảnh báo sớm về những gì sắp diễn ra, trong bối cảnh các doanh nghiệp quảng bá chatbot như một công nghệ đa năng có thể thay thế nhà tâm lý học, nhà giáo dục, luật sư, thậm chí cả bạn bè hoặc người yêu của con người.

Bản thân Google và OpenAI cũng công bố số liệu riêng, nói rằng mỗi lần người dùng gửi truy vấn đến chatbot của họ thì chỉ tiêu tốn vài giọt nước mà thôi. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu độc lập không đồng tình, bởi họ tin là những doanh nghiệp này chỉ nhìn nhận một phần nhỏ trong tổng lượng nước cần thiết để cung cấp năng lượng và làm mát các trung tâm dữ liệu khổng lồ.

Một trung tâm dữ liệu siêu quy mô có thể tiêu thụ từ 1-5 triệu gallon nước mỗi ngày, tương đương lượng nước sử dụng của một thành phố có 10.000 - 50.000 dân. Khi tính đến việc các doanh nghiệp thường tập trung nhiều trung tâm dữ liệu tại cùng một địa điểm, có thể thấy việc bảo đảm nguồn nước cho những cơ sở này là một thách thức lớn đến mức nào.

Nhu cầu nước của từng trung tâm dữ liệu cũng tiếp tục tăng theo thời gian. Nguyên nhân không chỉ nằm ở việc các cơ sở này ngày càng lớn hơn, chứa nhiều máy chủ hơn và cần thêm nước để làm mát. Các bộ xử lý đồ họa (GPU) vận hành những hệ thống AI tạo sinh tiêu tốn tài nguyên hơn nhiều so với các loại chip và thiết bị lưu trữ vốn được sử dụng phổ biến trong các trung tâm dữ liệu trước đây.

GPU hoạt động với cường độ cao hơn và tỏa ra nhiều nhiệt hơn, đồng nghĩa với việc chúng cần nhiều năng lượng hoặc nước hơn để duy trì nhiệt độ thích hợp.

Các trung tâm dữ liệu cũng không thể sử dụng tùy ý mọi loại nước. Nguồn nước phải đủ sạch để tránh làm hư hại thiết bị và đường ống. Việc lấy nước từ hệ thống cấp nước sinh hoạt công cộng thường dễ dàng và rẻ hơn so với tự chi trả chi phí xử lý nước.

Và cuối cùng, cộng đồng dân cư khu vực sẽ phải cạnh tranh với các trung tâm dữ liệu để giành nguồn nước sạch phục vụ sinh hoạt.

TÂM ĐIỂM TRANH LUẬN TẠI MỸ LATIN

Nếu muốn tìm một nơi mà vấn đề sử dụng nước của các trung tâm dữ liệu trở thành tâm điểm tranh luận, thì có thể nói ngay đến Chile. Tháng 10/2019, các cuộc biểu tình quy mô lớn bùng phát trên khắp cả nước. Nhiều trong số đó có liên quan đến vấn đề nước. Đây lại là thời điểm không thuận lợi đối với Google, bởi công ty đang tìm cách xin phê duyệt và giành được sự ủng hộ của công chúng cho dự án trung tâm dữ liệu mới trị giá 200 triệu USD tại Cerrillos, khu vực phía tây nam thủ đô Santiago.

Google đưa ra lời giới thiệu tương tự những gì người dân ở nhiều cộng đồng trên thế giới thường nghe mỗi khi có đề xuất xây dựng trung tâm dữ liệu, đó là cơ sở này sẽ tạo việc làm, mang lại sự thịnh vượng và giúp địa phương có lợi thế thu hút thêm các khoản đầu tư công nghệ trong tương lai.

Nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Trung tâm dữ liệu mới của Google có thể tạo ra nhiều việc làm trong giai đoạn xây dựng, nhưng không mang lại nhiều cơ hội việc làm dài hạn. Trong khi đó, dự án lại cần một lượng nước lớn, thứ mà Cerrillos không có nhiều để cung cấp.

Theo các dự báo của chính Google, trung tâm dữ liệu mà công ty muốn xây dựng tại Cerrillos dự kiến tiêu thụ 169 lít nước mỗi giây. Chỉ trong một ngày, cơ sở này sẽ sử dụng lượng nước tương đương tổng lượng nước uống mà toàn bộ 80.000 cư dân Cerrillos tiêu thụ trong một năm.

Các ước tính về lượng nước tiêu thụ đã gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với người dân. Chile đã trải qua đợt hạn hán chưa từng có kể từ năm 2010. Đến năm 2021, hơn một nửa trong tổng số 19 triệu dân của nước này sinh sống tại những khu vực bị thiếu nước nghiêm trọng, buộc hàng trăm cộng đồng nông thôn phải phụ thuộc vào các xe bồn để vận chuyển nước uống.

Cuối cùng, các nhà hoạt động địa phương đã xây dựng được cơ sở lập luận để phản đối một trong những doanh nghiệp lớn nhất hành tinh. Sau nhiều tháng tổ chức các cuộc họp và vận động nâng cao nhận thức, vào tháng 12/2019, họ đã đưa được câu hỏi trưng cầu ý kiến về dự án ra lấy ý kiến cư dân Cerrillos.

Sau khi cả chính quyền đô thị và người dân địa phương đệ đơn khiếu nại Google vào năm 2020, đến tháng 2/2022, công ty quay lại với một đề xuất mới. Theo đó, Google đề nghị làm mát trung tâm dữ liệu hoàn toàn bằng hệ thống điều hòa không khí thay vì sử dụng nước.

Ở phía bên kia thành phố, tại Quilicura, làn sóng phản đối cũng đang hình thành. Năm 2022, Microsoft công bố ý định xây dựng một trung tâm dữ liệu tại cộng đồng này, cũng là năm Santiago bắt đầu áp dụng các quy định phân phối nước nghiêm ngặt. Tương tự Cerrillos, người dân Quilicura lo ngại một trung tâm dữ liệu quy mô lớn khác sẽ đe dọa khả năng tiếp cận nguồn nước của họ, trong khi lợi ích nhận lại rất hạn chế.

Những kịch bản tương tự Chile cũng diễn ra tại nhiều nơi trên khắp Mỹ Latin. Năm 2023, thủ đô Montevideo của Uruguay rơi vào tình trạng khẩn cấp khi quốc gia này hứng chịu đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong 70 năm. Trong lúc người dân biểu tình phản đối việc các ngành công nghiệp sử dụng nước sai mục đích, họ phát hiện Google đang lên kế hoạch xây dựng một trung tâm dữ liệu tại Canelones, địa điểm cách Montevideo chưa đầy một giờ di chuyển về phía bắc.

“Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ lượng nước tại Uruguay được sử dụng cho nhu cầu tiêu dùng của con người. Phần lớn lượng nước được sử dụng bởi các ngành công nghiệp nông nghiệp quy mô lớn, chẳng hạn như trồng đậu tương, trồng lúa và sản xuất bột giấy từ gỗ. Giờ đây, Google lại có kế hoạch lấy đi lượng nước khổng lồ”, ông Daniel Pena, nhà nghiên cứu tại Đại học Cộng hòa Uruguay, nhận xét.

Hai thập kỷ trước, người dân Uruguay đã đấu tranh để quyền tiếp cận nước uống sạch được công nhận là một quyền cơ bản trong hiến pháp quốc gia.

Quốc gia láng giềng Brazil hiện có hơn 180 trung tâm dữ liệu, trong khi nhiều khu vực tại nước này thường xuyên phải đối mặt với tình trạng hạn hán. Tại vùng ngoại ô Fortaleza, thành phố lớn thứ tư Brazil, ít nhất 4 trung tâm dữ liệu lớn đang tìm cách đặt cơ sở nhằm tận dụng khu thương mại tự do tại đô thị Caucaia. Mặc dù về mặt pháp lý, trung tâm này thuộc sở hữu của một công ty năng lượng gió trong nước, dự án thực chất được phát triển để phục vụ TikTok. Đáng chú ý, khu vực này đã trải qua tình trạng hạn hán khẩn cấp trong 16 năm, tính trên tổng số 21 năm từ năm 2003 đến năm 2024.

Những gì đang diễn ra tại Cerrillos, Canelones và Caucaia đang có nguy cơ trở thành một hiện tượng toàn cầu.