Diễn đàn Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ 2025 với chủ đề “30 năm hợp tác kinh tế, thương mại - Vượt qua thách thức, bước vào kỷ nguyên mới' vừa được Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài (Bộ Công thương) phối hợp với Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham Việt Nam) tổ chức tại TP.HCM.
Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ tiếp tục vận động theo xu thế tích cực, ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất, đặc biệt trên các trụ cột kinh tế, thương mại và đầu tư.
Trải qua 3 thập kỷ kể từ khi bình thường hóa quan hệ và 25 năm triển khai Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA), hợp tác thương mại song phương đã phát triển nhanh chóng cả về quy mô lẫn chất lượng, trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và tăng cường gắn kết chuỗi cung ứng giữa hai nền kinh tế có tính bổ trợ cao.
Số liệu thống kê cho thấy, thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã tăng hơn 330 lần, đạt 149,5 tỷ USD năm 2024, thể hiện sự gắn kết sâu rộng của chuỗi cung ứng và vai trò then chốt của thị trường Hoa Kỳ đối với xuất khẩu của Việt Nam.
Tại diễn đàn, các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách và đại diện cộng đồng doanh nghiệp đã trao đổi thẳng thắn về những thách thức mới nổi trong quan hệ thương mại song phương. Đáng chú ý là xu hướng điều chỉnh chính sách thương mại của Mỹ, việc gia tăng các biện pháp thuế quan và phòng vệ thương mại, cùng các yêu cầu ngày càng cao liên quan đến tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển bền vững và minh bạch hóa chuỗi cung ứng.
Một vấn đề khác được các chuyên gia nhấn mạnh là vai trò chi phối của doanh nghiệp FDI trong quan hệ thương mại Việt Nam - Mỹ. Theo số liệu được nêu, khoảng 75% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ do khu vực FDI thực hiện, bao gồm nhiều tập đoàn lớn của chính Mỹ. Điều này giúp Việt Nam nhanh chóng mở rộng quy mô xuất khẩu, song cũng làm gia tăng mức độ nhạy cảm trước những điều chỉnh chính sách từ phía đối tác.
Chia sẻ tại diễn đàn về chính sách thuế đối ứng của Mỹ, TS.Trần Toàn Thắng, Trưởng ban Quốc tế và Chính sách hội nhập, Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính cho rằng: Chính sách thuế quan của Mỹ không chỉ tác động đến thương mại mà còn ảnh hưởng tới đầu tư, dòng vốn, chính sách tiền tệ và các mục tiêu chiến lược dài hạn.
Vì vậy, việc đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ, đồng thời nâng cấp chuỗi giá trị, đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo là hướng đi then chốt để doanh nghiệp Việt Nam biến thách thức thành cơ hội chuyển đổi mô hình tăng trưởng bền vững.
Theo TS.Trần Toàn Thắng, mức tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm 2025 không hoàn toàn phản ánh sức cầu bền vững. Bởi việc Mỹ áp dụng các mức thuế cao từ tháng 8/2025 đã khiến các nhà nhập khẩu tăng mua trước nhằm né tránh chính sách thuế quan cao của Mỹ, tiềm ẩn rủi ro tồn kho lớn và khả năng xuất khẩu suy giảm trong các quý tiếp theo, kịch bản từng xảy ra sau đại dịch.
Do đó, việc xuất khẩu sang Mỹ được dự báo có thể sẽ giảm dần từ quý 3/2025 nếu tình hình không thay đổi vì các đơn vị nhập khẩu chịu áp lực tài chính lớn từ thuế đối ứng. Tuy nhiên, những kết quả đàm phán tích cực đã giúp thương mại giữa hai nước vẫn tăng trưởng ấn tượng.
Tính đến hết tháng 8/2025, Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 7 của Mỹ, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 132,4 tỷ USD, tăng 40,9% so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đạt 122,7 tỷ USD, chiếm xấp xỉ 5,3% tổng nhập khẩu của Mỹ. Dự báo, kim ngạch thương mại hai chiều vẫn sẽ duy trì trên 150 tỷ USD cho cả năm 2025.
Dù hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ khá đa dạng nhưng nhiều ngành phụ thuộc và chiếm tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ lớn sẽ đối diện với nhiều rủi ro. Trong đó, nhóm ngành có rủi ro cao bao gồm gỗ nội thất, điện mặt trời, điện tử, thép. Cụ thể, ngành đồ gỗ có mức phụ thuộc đặc biệt cao khi Mỹ chiếm tới 59% kim ngạch xuất khẩu. Ngành dệt may và da giày cũng phụ thuộc rất cao khi Mỹ chiếm tới 43,4% cơ cấu thị trường. Ngay cả ngành điện tử, một động lực tăng trưởng mới, cũng có tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ khoảng 28%.
Nhóm rủi ro trung bình bao gồm dệt may, thủy sản, chế biến thực phẩm, dịch vụ kỹ thuật số. Nhóm này chịu ảnh hưởng bởi các cuộc kiểm toán tuân thủ, quy định lao động cưỡng bức và thuế trả đũa tiềm tàng. Các ngành rủi ro thấp bao gồm nông nghiệp và hàng công nghệ chiến lược.
Chính vì vậy, theo ông Thắng cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần tái cấu trúc thị trường xuất khẩu, giảm dần sự phụ thuộc quá lớn vào Mỹ, đồng thời nâng cấp chuỗi giá trị, đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo để nâng cao sức cạnh tranh.
“Chỉ khi nâng cao được năng lực nội tại, doanh nghiệp mới có thể đứng vững trước biến động chính sách và biến thách thức thành cơ hội chuyển đổi mô hình tăng trưởng bền vững”, vị chuyên gia này nhấn mạnh.
Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Hồng Dương, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài (Bộ Công thương) cho rằng: Trong bối cảnh môi trường thương mại quốc tế biến động nhanh, quan hệ thương mại Việt Nam - Mỹ chỉ có thể phát triển ổn định và lâu dài khi hai bên duy trì được cân bằng lợi ích, tăng cường đối thoại và chia sẻ thông tin kịp thời, qua đó mở rộng dư địa hợp tác trong giai đoạn tiếp theo.
Các phân tích cũng cho thấy, Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất của Việt Nam nhưng không còn là thị trường dễ đoán. Chính vì vậy, khả năng thích ứng, giảm phụ thuộc và nâng cao năng lực nội tại sẽ quyết định chất lượng và độ bền của quan hệ thương mại Việt Nam - Mỹ trong những năm tới.
